ЛIэшIэгъу плIанэм къыкIоцI

1993-рэ илъэсым тыгъэгъазэм и 13-м Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ универси­тетым (апэ институтыгъ) ипчъэхэр къызэIуихыгъэх. Ащ лъапсэ фэхъугъ автотранспортнэ, мэкъумэщ ыкIи деревообрабатывающэ техникумхэр.

Апшъэрэ еджапIэм игъэпсын кIэщакIо фэхъугъ ащ иапэрэ ректорэу, джы университетым и Президентэу, АР-м и Къэралыгъо упчIэжьэгъоу, социологие шIэныгъэхэмкIэ докторэу, профессорэу, гъэсэныгъэмкIэ урысые академием хэтэу ТхьакIущынэ Аслъан.

1998-рэ илъэсым апшъэрэ еджапIэм зеушъомбгъу, Тэхъу­тэмыкъое районымкIэ поселкэу Яблоновскэм ащ икъутамэ къы­щызэIуехы. ЕтIанэ 2003-рэ илъэсым университетыр Урысые Федерацием гъэсэныгъэ къэзытыхэрэ учреждениехэу IэкIыб къэралыгъохэм къарыкIхэрэ ныбжьыкIэхэр апшъэрэ еджапIэм чIэхьанхэм фэзыгъэхьазыр­хэрэм официальнэу ясатырэ хэ­­уцо. Ащ къыкIэлъыкIогъэ илъэ­сым Медицинэ институт университетым къыщызэIуахы.

Непэ университетым сэнэ­хьатэу щызэрагъэгъотырэм ип­чъагъэкIи, студентэу ащ чIэсым ибагъэкIи Урысыем ианахь зэтегъэпсыхьэгъэ апшъэрэ еджапIэхэм ащыщ хъугъэ. Мы лъэхъа­ным ащ нэбгырэ мини 10,5-рэм Iоф щашIэ: ахэр щеджэх, щыра­гъа­джэх, нэмыкI пшъэрылъхэр щагъэцакIэх. Гъэсэныгъэм иIоф фэгъэзагъэх зисэнэхьат хэшIыкIышхо фызиIэхэу шIэныгъэхэмкIэ доктор 70-рэ ыкIи кандидат 360-рэ. Университетым непэ сэнэхьат зэфэшъхьафэу бэрэ узыIумыкIэхэрэмкIэ къегъэхьазырых. Ащ фэдэу мыщ псэолъэшI­хэр, мэз хъызмэтым иIофы­шIэхэр, ландшафтым иархитектурэкIэ, мэкъу-мэщымкIэ, чIыгум ибайныгъэхэр зэгъэшIэгъэнхэмкIэ ыкIи ахэр къычIэхыгъэнхэм япхыгъэ сэнэхьатхэмкIэ ще­джэх.

Апшъэрэ еджапIэр егъэджэн Iофым изэхэщэн фытегъэпсыхьагъэу щыт. Ащ еджэпIэ лабораторнэ базэ зэтегъэпсыхьагъэ иI, зэкIэмкIи мыщ лабораторие ыкIи компьютер класс зэтегъэ­псы­хьэгъи 130-мэ Iоф щашIэ. Университетым технопарк, научнэ гупчиплI, научнэ-ушэтэкIо лабораториехэр, научнэ-техническэ ыкIи опытнэ ушэтэкIо базэ зэтегъэпсыхьагъэ иI.

Университетым иинфраструктурэ хэтых научнэ библиотекэр, общежитие унищыр, шхапIэр, кафе. ЕджэпIэ корпус пэпчъ буфетхэр, медицинэ IэпыIэгъу зыщагъотхэрэ пунктхэр хэтых. спортивнэ ыкIи тренажер зал­хэр, спортымкIэ шъхьэихыгъэ площадкэхэр, студентхэм практикэ зыщахьырэ базэу къалэм дэхыгъэу гъэпсыгъэр ыкIи нэмыкI псэуалъэхэр иIэх. ЕджапIэм инаучнэ-техническэ ыкIи иопытнэ-ушэтэкIо базэ води­тельхэр къэзыгъэхьазырырэ еджапIэ хэт.

Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым къы­чIэкIыгъэхэр непэ мэкъу-мэщым, наукэм, гъэсэныгъэм, псауныгъэм икъэухъумэн алъэныкъокIэ Урысыем ичIыпIэ зэфэшъхьаф­хэм, IэкIыб къэралыгъохэм ыкIи СНГ-м щыщ хэгъэгу 30-мэ Iоф ащашIэ. 2004-рэ илъэсым специалистхэм ыкIи научнэ IофышIэ­хэм якъэгъэхьазырынкIэ ыкIи апшъэ­рэ техническэ гъэсэны­гъэм хэ­хъоныгъэ ышIынымкIэ еджапIэм Iофэу ышIэрэм пае АР-м ианахь тын лъапIэу «Адыге­им и Щытхъузехь» зыфиIорэр къы­фа­гъэшъошагъ. «Урысыем ианахь товар дэгъуи 100» зыфиIорэ зэнэкъокъум «Апшъэрэ профессиональнэ гъэсэныгъэм ифэIо-фашIэхэр» зыфиIорэ лъэныкъом­кIэ 2007-рэ илъэсым къыщегъэ­жьагъэу илъэс къэс апэрэ чIы­пIэр щеубы­ты. Нэ­мыкI тын лъапIэу университетым къы­­лэжьыгъэу иIэр бэдэд.

ЕджапIэм IэкIыб къэралыгъуа­бэм къарыкIхэрэ студентхэр непэ щеджэх. Ащ фэдэу илъэ­сыбэ хъугъэу Европэм, Азием, Африкэм, КъокIыпIэ Благъэм ыкIи Чыжьэм яхэгъэгухэм университетым зэпхыныгъэ, зэзэгъыныгъэхэр адыриIэхэу Iоф адешIэ. Ахэм ащыщых Венэ дэт университетэу чIыопсым ибайныгъэхэмрэ прикладной наукэхэмрэ апы­лъыр, БолгариемкIэ транспортым епхыгъэ апшъэ­рэ еджапIэу Тодар Каблешковым ыцIэ зы­хьырэр, Ду­бай дэт Алдар уни­верситетыр, Ливан къэралыгъо университетыр, Иорданием икъэралыгъо университет ыкIи нэмыкIыбэр. IэкIыб къэралыгъо чыжьэхэм анэмыкIэу Абхъазым, Белоруссием, Казахстан ыкIи нэмыкI чIыпIэхэм яапшъэ­рэ еджа­пIэхэми универси­тетым Iоф адешIэ.

Университетым иIоф­шIэн чIыпIэшхо щеубыты студентхэмкIэ зэхъожьынхэм. Ащ фэдэу 2015 – 2016-рэ илъэс еджэгъум экологиемкIэ факультетым истудентхэм Венскэ университетым стажировкэ щакIугъ. Германием ит университетскэ кли-ни­кэу Фрайбург Медицинэ институтым истудентхэр щыIагъэх. Ащ фэ­дэу Всероссийскэ программэу «IT-START-2015» зыфиIорэм щытекIогъэхэ ныбжьыкIэхэр Израиль кIогъагъэх. ЕтIани студентхэр Тыркуем, Ливан, Сер­бием, Казахстан ыкIи нэ­мыкI чIыпIэхэм ащыIагъэх.

ЕджапIэм ифакультетэу нэмыкI къэралыгъохэм къарыкIыгъэхэ студентхэр зыщеджэхэрэм непэ нэбгырэ 820-рэ чIэс, ахэр дунаим икъэралыгъо 40-мэ ялIыкIох. 2003-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу университетыр IэкIы­бым къикIыгъэ студент 400-мэ къаухыгъ.

Университетыр непэ зылъэ пытэу теуцогъэ еджэпIэ зэтегъэ­псыхьагъ. Ау егъэжьапIэр непэ къызэрэпшIошIыщтым фэдэу къызэрыкIоу щытыгъэп. IофыкIэр къызыгурымыIо­хэрэр щыIагъэх. «Хэку цIыкIум апшъэрэ еджэпIитIу ищыкIагъа?» зыIонхэри къэхъугъэх. Ау апшъэ­рэ еджапIэм лъапсэ фэзышIыгъэ ТхьакIущынэ Аслъан апэрэ ма­фэм къыщегъэжьагъэу зыфаер къыгурыIощтыгъ. Ары иIоф пхырищынымкIи зишIуагъэ къакIощтыгъэр.

Лъэбэкъу пэпчъ пшIэрэр къэб­гъэшъыпкъэжьын фэягъ, Iофэу къебгъэжьагъэр илъэс за­улэкIэ пIэкIэкIодэжьынэу зэрэ­щымытыр, ар къэралыгъо Iофэу зэрэкIэкIыщтыр пащэхэм агурыбгъэIон фаеу щытыгъ. ЕджапIэм иматериальнэ базэ къыщегъэ­жьагъэу, ащ щезыгъэджэщтхэ кIэлэегъа­джэхэмкIэ кIэкIыжьэу Iофышхо дэпшIэн фэягъ. А зэпстэури ып­шъэ ифагъ лъэгъуакIэ хэзыщынэу езыгъэжьагъэм. ЕтIанэ уахътэ зытешIэм игухэлъхэр зэрэтэрэзыгъэхэр къэшъыпкъэ­жьыгъэх. ЫпшъэкIэ къызэрэщытIуагъэу, еджапIэр анахь зэтегъэпсыхьэгъэ апшъэрэ еджа­пIэу Урысыем итхэм ясатырэ пытэу хэуцуагъ.

Илъэс 25-рэр псынкIэ дэдэу кIуагъэу тэ къытшIошIы. Ау Iоф­шIэ­ным ыгузэгу итыгъэхэм а уахъ­тэр нэмыкIэу алъэгъункIи хъун. Непэ университетым ыныбжь лIэшIэгъу плIанэ зэрэ­хъугъэм фэшI тигуапэу тыфэгушIо, джыри гъэхъагъэхэр ышIынхэу фэтэIо.

Сихъу Гощнагъу.