Лэжьыгъэр щыбгъэбэгъоныр къиными…

АР-м и Къэралыгъо Совет – Хасэм и Тхьаматэу Владимир Нарожнэмрэ ащ игуадзэу Шъэо Аскэррэ мы тхьамафэм Теуцожь районым щыIагъэх.

ЫпэрапшIэу ежь муниципальнэ образованием ыкIи ащ ипсэупIэ кой администрациехэм япащэхэм зэIукIэгъу адашIыгъ. Мэкъумэщ хъызмэтым иIофхэм, анахьэу бжыхьэсэ лэжьыгъэм иIухыжьын зэрэкIорэм, ар машIом щыухъумэгъэным пае зэшIохыгъэ хъугъэхэм, нэмыкI Iофхэм атегущыIагъэх. БлэкIыгъэ илъэсхэм ягъэпшагъэмэ, мыгъэ бэкIэ нахьыбэу губгъохэм машIом закъыщиштагъ. МэшIогъэкIосэ къулыкъум къызэритыгъэмкIэ, гъогогъуи 10-рэ хьасэхэм машIо къащыхъугъ, ащ щыщэу 6-мкIэ зэрар къыхьыгъ. Мы Iофыгъом АР-м и ЛIышъхьэ ынаIэ тыридзагъ, ащ епхыгъэ унэшъо гъэнэфагъэхэр къышIыгъэх. Ар зэу Парламентым ипащэхэм зигугъу къашIыгъэхэм ащыщ.

Илъэсыр къызихьагъэм къыщыублагъэу Теуцожь районым зэкIэмкIи гъогогъу 25-рэ машIо къыщыхъугъ, ау губгъом е нэмыкIэу мэкъу-мэщым епхыгъэ чIыпIэм зыкъыщиштагъэу зыпарэкIи къыхэкIыгъэп. Коц хьасэхэм ащыщхэр къэмыжъу­хьагъэхэу нахьыпэкIэ мэшIогъэ­кIосэ къулыкъум ыгъэунэфы­гъагъ, ау ари охътэ кIэкIым дагъэзыжьыгъ. Ахэр зэкIэ Владимир Нарожнэм игуапэу къыхигъэщыгъэх. Арэу щытми, джыри аIожьын хьасэхэр къызэрафэнагъэхэм къыкIигъэтхъы­зэ, сакъыныгъэ къызхагъэфэнэу, щынэгъончъагъэм лъыплъэнхэу къариIуагъ.

— ШъуичIыгухэр, адрэхэм ягъэпшагъэмэ, нэмыкIэу гъэпсыгъэх, лэжьыгъэ бэгъуагъэ къябгъэтыныр нахь къин, — къы­Iуагъ Парламентым и Тхьаматэ. – Амалэу яIэмкIэ хьалэлэу къышъотэнхэм пае анахьыбэуи къин хэшъолъагъо. Ащ фэдиз кIуачIэрэ мылъкушхорэ зыхэ­лъхьагъэ хъугъэр шъуфэса­къызэ Iушъухыжьын фае. Лэжьыгъэр кIэзыгъэ имыIэу игъом Iухыжьыгъэныр АР-м и ЛIышъхьэ пшъэ­рылъ шъхьаIэу мы уахътэм къыгъэуцухэрэми ащыщ.

Мы муниципальнэ образованием бжыхьасэхэм яIухыжьын джыри щаухыгъэп. Район администрацием ипащэу Хьачмамыкъо Азэмат къызэриIуагъэмкIэ, техникэу ящыкIагъэр яI, зыгъэ­гужъуагъэхэр ощххэр ары. ЯчIыгухэм язытет къыдэплъы­тэмэ, бжыхьасэхэм яIухыжьынкIэ пIалъэхэм адиштэу лъагъэкIуатэ. ЗэкIэмкIи бжыхьэсэ гектар 12797-у яIагъэм щыщэу 11663-р коцым рагъэубытыгъагъ, аIо­жьынэу гектар 3000-м ехъу къафэнагъ. ГурытымкIэ лъытагъэу, зы гектарым центнер 40 къырахы. Бжыхьэсэ хьэр 1134-рэ хъущтыгъ. Ащ изы гектар, гурытымкIэ центнер 40,4-рэ къырахыгъ.

Республикэм имэкъумэщ чIы­гухэм язытети Владимир Нарожнэм игугъу къышIыгъ. Ахэм лэжьыгъэшIу къатыным пае ищыкIэгъэ чIыгъэшIоу (гумус) хэлъыр нахь макIэ зэрэхъурэр, ащ гумэкIыгъо къызэритырэр къыхигъэщыгъ. Къэралыгъом зэрэщытэу имэкъумэщ чIыгухэм ащ фэдэ щыкIагъэ яIэ зэрэхъу­гъэр, УФ-м ихэбзэихъухьэхэм я Совет зэхэсыгъоу иIагъэм мы Iофыгъор къызэрэщиIэтыгъагъэр къыIотагъ. Ащ къыпкъырыкIыхэзэ, «Плодородием» фэгъэхьыгъэ хэбзэгъэуцугъэм ипроект мэкъу­мэщ политикэмкIэ, мылъку ыкIи чIыгу зэфыщытыкIэхэмкIэ Комитетым Iоф дишIэнэу зэрэригъэжьагъэм, ащ щыгъэнэфэгъэ­щт­хэм, мы Iофыр Урысыем и Къыблэ шъолъыр и Парламентхэм я Ассоциацие джырэблагъэ иIэгъэ конференциеми къызэрэхалъхьэгъагъэм Шъэо Аскэр щигъэгъозагъэх.

Мэз шъолъырэу губгъохэм арытхэм язытет уигъэрэзэнэу зэрэщымытми Парламентым и Тхьаматэ игугъу къышIыгъ. Ахэм ящыкIагъэр зэрямышIылIагъэм къыхэкIыкIэ, федэу къахьырэр макIэ, къэзымыхьырэри нахьыб.

ПсэупIэ койхэм социальнэ Iофыгъоу яIэхэр япащэхэм къы­раIотыкIыгъ. «Къоджэ псэупIэ­хэм хэхъоныгъэ ашIыныр» зы­фи­орэ программэм нахьыбэу хэлажьэхэмэ IэпыIэгъушхо зэрафэхъущтым, гумэкIыгъоу зигугъу къашIыхэрэр дэгъэзыжьыгъэнхэмкIэ шIуагъэ къызэрихьыщтым Шъэо Аскэр къы­кIигъэтхъыгъ.

НахьыпэкIэ къызэрэтIуагъэу, лэжьыгъэм иIухыжьынкIэ ыгъэ­охъунхэу ощххэр мы районым щыIагъэх, ау гъэтхасэхэм шIуа­гъэ къафэзыхьын фэдиз къафещхыгъэп. Адрэхэм афэдэу мы муниципальнэ образованием итыгъэгъази, инатрыфи язытет уигъэрэзэным пэчыжь. ПстэумкIи гъэтхасэхэр гектар 12013-рэ мэхъух. Ащ щыщэу 2798-р лэжьыгъэ чылапхъэ ашIыщт натрыфым рагъэубытыгъ, тыгъэ­гъазэр гектар 6544-мэ атырапхъагъ. Мэкъу-мэщымкIэ район ГъэIорышIапIэм ипащэу ХьэдэгъэлIэ Мэджыдэ къызэриIуа­гъэмкIэ, ащ ызыныкъо нахьыбэм лэжьыгъэ къытынэу ущыгугъы­жьыным Iофыр тетэп.

Нэужым ащ фэдэ натрыф хьасэхэм ащыщ Парламентым ипащэхэр кIуагъэх. Ар ПАО-у «Племзавод им. Чапаева» зыфиIорэм инатрыф. ПстэумкIи гектар 700 фэдиз хъурэм, огъум ыпкъ къикIыкIэ, хэхъуагъэп, шъхьэхэр къыгокIагъэхэп. Хьа­сэр зэрэкъабзэм, ищыкIэгъэ пстэури бысымым зэрэришIылIагъэр нафэу зэрэщытым Владимир Нарожнэм ынаIэ тыри­дзагъ. Ау сыд фэдиз рашIылIагъэми, огъум ыгъэкIодыгъ.

Ащ ыуж Къэралыгъо Советым – Хасэм идепутатэу Хьабэхъу Юрэ зиучредителэу, предпринимателэу Гъонэжьыкъо Аслъан зипэщэ хъызмэтшIапIэм щыIагъэх. Ар былымхъуныр ары зыфэгъэзагъэр. Мы уахътэм былымышъхьи 160-рэ, мэл 790-рэ щаIыгъ. Унэгъо фермэ зыгъэ­псымэ зышIоигъохэм къэралыгъо IэпыIэгъоу грантхэр ятыгъэн­хэм фэгъэхьыгъэ федеральнэ программэм хэлажьэхи, сомэ миллиони 9,6-рэ къаратыгъэу лы ыкIи щэ бэу къэзытырэ чэм лъэпкъхэр чIагъэуцонхэу къа­къы­рышхо ашIы. Былымышъхьэ 200 щаIыгъыным ар телъытагъ.

ХэтэрыкIхэр къызщагъэкIы­хэрэ фэбапIэхэр, тхьачэтхэр зыщаIыгъхэ фермэ ыкIи осетрэ пцэжъые лъэпкъыр зыщахъурэ хъызмэтшIапIэ зыхахьэхэрэ мэкъумэщ комплексышхоу «Богус-Агро» зыфиIорэр Парламентым идепутатэу Бэгъушъэ Адамэрэ ащ ышэу Алыйрэ зэдыряй. Владимир Нарожнэмрэ Шъэо Аскэррэ пцэжъыехъупIэр зэрагъэлъэгъугъ.

Бэгъушъэ Алый зэрэщигъэгъозагъэхэмкIэ, 2014-рэ илъэсыр ары хъупIэр загъэпсыгъэр. НахьыпэкIэ мэкъумэщ псэуалъэ­щтыгъэу, ау абгынэжьыгъагъэр зэтырагъэуцожьыгъэу, пцэжъые ащ щахъу. Осетрэ щыр мин 35-рэ ащэфи рагъэжьэгъагъ, джы, иными цIыкIуми, пстэумкIи мини 100-м нэсэу аIыгъ. ФэбапIэхэр зы гектар мэхъух, нахьыбэу къащагъэкIырэр нэшэбэгу, фермэм зы илъэсым тхьачэт мини 10-м ехъу щахъу.

Парламентым ипащэхэм хъыз­мэтшIапIэу зыдэщыIагъэхэр нэмыкIхэмкIэ щысэтехыпIэу зэрэщытхэр къыхагъэщыгъ, яIофшIагъэ федэ къафихьынэу, заушъомбгъунэу афэлъэIуагъэх.

Мы мафэм ыпэкIэ ощххэр щыIагъэхэу, районым лэжьы­гъэм иIухыжьын щызэпагъэугъагъ. Ащ фэшI коц хьасэхэм ахэхьанхэу хъугъэп, ау лэжьыгъэр зы­ты­рахыжьыгъэхэм ащыщхэм Парламентым ипащэхэр ащыIагъэх, бжыхьэм чIыгур зэрэфагъэхьазырырэр зэрагъэлъэгъугъ.

ХЪУТ Нэфсэт.