Лъапсэр аухъумэзэ

Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат тарихъ шIэныгъэхэмкIэ кандидатэу, шIэныгъэхэмкIэ Урысые Академием материальнэ культурэм ихъишъэкIэ иинститут Гупчэ Азиемрэ Кавказымрэ яархеологиекIэ иотдел инаучнэ IофышIэ шъхьаIэу Виктор Трифоновым, тарихъымкIэ Къэралыгъо музеим археологие саугъэтхэмкIэ иотдел ипащэу Наталья Шишлинам, Урыс географическэ обществэм и Адыгэ шъолъыр къутамэ итхьаматэу Игорь Огай зэIукIэгъу адыриIагъ.

ЗэIукIэгъум хэлэжьагъэх культурэ кIэным икъэухъумэнкIэ ыкIи игъэфедэнкIэ АР-м и Гъэ­IорышIапIэ ипащэу ЦIыпIынэ Рустем, Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ ипресс-секретарэу ХьакIмэфэ Налбый.

Культурэ-тарихъ кIэныр къэ­ухъумэгъэным, краеведением республикэм хэхъоныгъэ щегъэ­шIыгъэным атегъэпсыхьэгъэ про­ектхэм ахэр атегущыIагъэх.

Адыгеим итарихъ–культурэ, ичIыопс кIэн къэухъумэгъэнхэмкIэ Iофэу ашIэрэм республикэм ихэбзэ Iэшъхьэтетхэм зырагъэ­ушъомбгъу зэрашIоигъор КъумпIыл Мурат къыIуагъ. Республикэм ипащэ ишIошIкIэ, хабзэм икъулыкъухэм, научнэ Iофы­шIэхэм, общественностым ащкIэ акIуачIэ зэдырахьылIэн фае. НыбжьыкIэ форумэу «Фыщт- 2018-рэ» зыфиIорэм къыщыгущыIэзэ, КъумпIыл Мурат волонтер движениеу «Тлъапсэ къэ­тыухъу­мэн» зыфиIорэр зэхащэнэу игъо афилъэгъугъагъ.

А волонтер движениер колхидскэ хэшъаемрэ исп унэхэмрэ зэтегъэуцожьыгъэнхэм афэIорышIэщт. Адыгеим и ЛIышъхьэ зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, а лъэныкъуитIури зигъо Iофыгъо­хэм ащыщых, хэшъаер мыкIодыжьынымкIэ, исп унэхэр зыпкъ игъэуцожьыгъэнхэмкIэ псынкIэ шъыпкъэу Iофтхьабзэхэр зехьэгъэнхэ фае.

Ащ пае 2013-рэ илъэсым республикэ бюджетым мылъку шIукIае къыхагъэкIыгъагъ. Адыгэ Республикэм икультурэ кIэн икъэухъумэнрэ игъэфедэнрэ афэгъэзэгъэ ГъэIорышIапIэм къызэрэригъэблэгъагъэм тетэу археологическэ экспедицием республикэм Iоф щишIагъ. Виктор Трифоновыр ащ ипэщагъ. ШIэныгъэлэжьым зэIукIэгъум къыщиIуагъ а экспедицием мэхьанэшхо зэриIагъэр, «Хьа­джэхъу-3» зыфиIорэ исп унэхэр ащ зэрэзэтыригъэуцожьыгъэхэр.

ТарихъымкIэ Къэралыгъо музеим археологие саугъэтхэмкIэ иотдел ипащэу Наталья Шишлинами ушэтынхэу зэхащэхэрэм мэхьанэшхо зэряIэр хигъэунэфыкIыгъ. Ащ къызэри­IуагъэмкIэ, Кавказым ит исп унэхэр зэрэдунаеу щашIогъэшIэгъоных.


Волонтер движениякIэм хэ­хъоныгъэ ышIынымкIэ Урыс гео­графическэ обществэм и Адыгэ регион къутамэ амал дэгъу зэриIэр Игорь Огай хигъэунэфыкIыгъ. ГущыIэм пае, обществэм хэгъэгумрэ респуб­ликэмрэ яшIэныгъэлэжь цIэ­рыIохэм гъусэныгъэ адыриI. Исп унэхэр зыпкъ игъэуцожьыгъэнхэмкIэ Iофтхьабзэу тапэкIэ зэрахьагъэхэм, Адыгеим итарихъ, икультурэ, ичIыопс цIыф­хэм анаIэ къатырадзэным тегъэпсыхьэгъэ Iофтхьабзэхэу зэхащагъэхэм зэIукIэгъум щатегущыIагъэх.

КъумпIыл Мурат шIэныгъэлэжь-археологхэм игъоу алъэгъугъэм — 1897-рэ илъэсым профессорэу Николай Веселовскэм къыгъотыгъэгъэ мыжъохэу исп унэм щыщыгъэхэм ахэшIыкIыгъэ экспонат Адыгэ Республикэм и Лъэпкъ музей къыщызэIухыжьыгъэным дыригъэштагъ. Джащ фэдэу исп унэхэр зыпкъ игъэуцожьыгъэнхэм пае поселкэу Каменномостскэм иIэгъо-блэгъу археологическэ экспедициехэр щызэхэщэгъэнхэм иIофыгъуи тегущыIагъэх.


ЗекIо къэбарлъыгъэIэс гупчэу, дольмен культурэм иархеологическэ паркэу «Кожжохские дольмены» зыфиIорэм игъэ­псынкIэ Урыс географическэ обществэм и Адыгэ регион къутамэ итарихъ-просветительскэ проект гъэцэкIэгъэнми мэхьанэшхо зэриIэр зэIукIэгъум къыщаIуагъ.

Адыгеим и ЛIышъхьэ пшъэ­рылъ афишIыгъ «Мегалиты Майкопской культуры» зыфиIорэ тхылъым икъыдэгъэкIынкIэ шIэныгъэлэжьхэм IэпыIэгъу афэ­хъун­хэу. ТарихъымкIэ Къэралыгъо музеир къызызэIуахыгъэр илъэси 150-рэ зыщыхъурэм а тхы­лъыр къыдагъэкIынэу рахъу­хьэ.

Адыгеим итарихъ зэгъэшIэгъэнымкIэ, культурэ-тарихъ кIэныр къэухъумэгъэнымкIэ, зекIоным зегъэушъомбгъугъэнымкIэ а Iофым мэхьанэшхо зэриIэм Адыгеим и ЛIышъхьэ анаIэ тыраригъэдзагъ.

«Тятэжъ пIашъэхэм къыт­фыщанэгъэ кIэн баир къыткIэхъу­хьэхэрэм къафэтыу­хъумэн ыкIи алъыдгъэIэсыжьын фае. Лъэныкъо пстэури къыдалъытэзэ, волонтерхэр бэу къыхагъэлажьэзэ Iофыр зэхащэн фае. Лъапсэу яIэр зышIогъэшIэгъонхэр зэкъуа­хьэхэмэ, загъэчанмэ ары кIэух дэгъухэр ашIын залъэкIыщтыр», — хигъэунэфыкIыгъ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ.

Общественнэ движениякIэр волонтерым и Илъэс Адыгэ Республикэм зэрэщызэхащэрэм мэхьанэшхо зэриIэр Адыгеим и ЛIышъхьэ къыIуагъ. Ащ ицыхьэ зэрэтелъымкIэ, движениякIэу «Тлъапсэ къэтыухъумэн» зыфи­Iорэм къызыщыхъугъэхэ чIыгу гупсэр шIу зэрилъэгъурэр къэзыгъэлъагъо, зызыгъэчаны зышIоигъо цIыфхэр зэрипхыщтых.

Cурэтхэр А. Гусевым тырихыгъэх, сайтэу www.newacropol къыхэхыгъэх.