«Леопардым илъагъо» къызэIуахыгъ

Кавказ биосфернэ заповедникым иэкологическэ лъэсрыкIо гъогоу «Леопардым илъагъу» зыфиIорэр кардонэу Гъозэрыплъэ тыгъуасэ къыщызэIуахыгъ.

Мыщ фэгъэхьыгъэ мэфэкI зэхахьэу щыIагъэм хэлэжьа­гъэх Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат, Кавказ заповедникым ипащэу Сергей Шевелевыр, УФ-м и Общественнэ палатэ исекретарь игуадзэу Владислав Гриб, муниципальнэ гъэпсыкIэ зиIэ «Мыекъопэ районым» иадминистрацие ипащэу Олег Топоровыр, заповедникым икъулыкъушIэхэр, мы чIыпIэм зыщызыгъэпсэфыхэрэр, нэмыкI­хэри.
АР-м и ЛIышъхьэ Iофтхьабзэм пэублэ псалъэ къыщишIызэ, леопардым икъэухъумэн фытегъэпсыхьэгъэ программэм Урысыем и Президентэу Владимир Путиныр икIэщакIоу зэрэщытыр ыкIи ащ игъэцэкIэн республикэм мэхьанэшхо зэрэщыратырэр хигъэунэфыкIыгъ.

— Тыкъэзыуцухьэрэ дунаир къэтыухъумэныр пшъэ­рылъ шъхьаIэу тиIэхэм ащыщ. Ар зэрифэшъуашэу зэшIохыгъэным фэшI Iофтхьэбзэ гъэ­нэфагъэхэр зэхэтэщэх. Ахэм зэу ащыщ проектэу «Тлъапсэхэр къэтэжъу­гъэухъум» зыфиIоу шъолъырым щыдгъэцакIэрэр. Кавказ заповедни­кым хэхьэрэ музеим, псэушъхьэхэр зыщаIыгъым, нэмыкI чIыпIэхэм гъэцэкIэжьынхэр ащэкIох. ТапэкIи мыщ хэхъо­ныгъэхэр ышIынхэм, зиушъом­бгъуным, цIыфэу къеуалIэ­хэрэм япчъагъэ нахьыбэ хъу­ным тыпылъыщт, ткIуачIэ етхьылIэщт, — къыIуагъ Къум­пIыл Мурат.

Сергей Шевелевым гущыIэр зештэм, тыкъэзыуцухьэрэ дунаим, чIыопсым икъэухъумэнкIэ республикэм Iофышхо зэрэщагъэцакIэрэр, ащкIэ АР-м и ЛIышъхьэ зэрэфэразэр къыхигъэщыгъ. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, блэкIыгъэ илъэсым заповедникым нэбгырэ мин 210-рэ фэдиз къеолIагъ.

— Гъозэрыплъэ чIыпIэ дэхэ дэдэу щыт, ар къыдэтлъытэзэ, ащ къытырэ амалхэр дгъэфедэнхэ фае. Леопардхэр къызэтедгъэнэнхэ, япчъагъэ нахьыбэ тшIыныр пшъэрылъ шъхьаIэу зыфэдгъэуцужьыгъ. Ащ фэшI мы чэтыу лъэпкъым «илъагъо» непэ къызэIутэхы. ЦIыфыбэхэм ар зэрашIогъэшIэгъоныщтым сицыхьэ телъ, — къыIуагъ заповедникым ипащэ.

МэфэкI зэхахьэм къыдыхэлъытагъэу заповедникым икъулыкъушIэ анахь дэгъухэм Адыгеим и ЛIышъхьэ ирэзэныгъэ тхылъхэр аратыжьыгъэх. Джащ фэдэу федеральнэ ведомственнэ тын лъапIэхэр къэзылэжьыгъэхэми афэгушIуагъэх.

Нэужым КъумпIыл Муратрэ Сергей Шевелевымрэ лентэ плъыжьыр зэпаупкIи мэфэкI шIыкIэм тетэу «леопардым илъагъо», джащ фэдэу мы псэушъхьэм шъхьэкIафэ зэрэфашIырэм ишыхьатэу ащ искульптурэ къызэIуахыгъэх.

Чэтыу лъэпкъхэм ащыщ псэушъхьэр зэзыгъэлъэгъу зышIоигъохэм километри 2 фэдиз хъурэ гъогур акIунэу къапыщылъ. Ар зыщыпсэурэ чIыпIэм екIолIэнхэ, ащ ышхырэр ыкIи изекIуакIэ нэIуасэ зыфашIын алъэкIыщт. Ащ дакIоу мыщ къэ­кIорэ хьакIэхэм мэзым зыщагъэпсэфын, Гъозэрыплъэ икардон хэхьэрэ псэолъэ гъэшIогъон­хэм нэIуасэ зафашIын амал яIэщт.

ЗекIоным хэхъоныгъэхэр ышIынхэмкIэ Адыгеим амалышIухэр зэрэIэкIэлъхэр ыкIи мы лъэныкъомкIэ бэ зэшIуахын зэралъэкIыгъэр Адыгеим и ЛIышъхьэ къыIуагъ.

— Европэм ичIыпIэ зэфэшъхьафхэм защызыгъэпсэф­хэрэм япчъагъэ макIэп. Тэ пшъэрылъ шъхьаIэу тиIэр зекIохэм тичIыпIэхэр къыхахынхэр, тадэжь къакIохэрэм ахэгъэхъогъэныр ары. Адыгеим чIыопсымкIи, нэмыкI лъэныкъохэмкIи амалышIу­хэр зэрэIэкIэлъхэр нафэ. Ар къыз­фэдгъэфедэным тишъыпкъэу ыуж тит. Аужырэ илъэсхэм инфраструктурэм изэтегъэ­псыхьан мылъкушхо пэIудгъэ­хьагъ: гъогукIэхэр, хьакIэщ­хэр, газрыкIуапIэхэр тэшIых, зекIоным ипсэуалъэхэр зэтетэгъэпсыхьэх. Непэ къызэIутхырэ «леопардым илъагъуи» хэхъоныгъэм зэрафэIорышIэщтым сицыхьэ телъ. Республикэм зыщызыгъэпсэфыгъэхэм тишъолъыр, ти­къушъхьэхэр шIукIэ агу къи­нэжьыныр, нэужым къагъэзэжьыныр — джары анахьэу тынаIэ зытедгъэтын фаер, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.

Псэушъхьэхэр зыщаIыгъ чIыпIэхэмрэ чIыопсым имузейрэ республикэм ипащэ къыплъыхьагъэх, ылъэгъугъэм осэшIу фи­шIыгъ.

ТХЬАРКЪОХЪО Адам.
Сурэтхэр А. Гусевым тырихыгъэх.