КIэзыгъэ фэмыхъунэу…

ЗэIухыгъэ акционер обществэу «Предгорье» зыфиIорэр Адыгеим имэз хъызмэт щылажьэхэрэм ащыщ. Ар Мыекъопэ районым ит поселкэу Первомайскэм илъэсищкIэ узэкIэIэбэжьмэ щигъэпсыгъ ыкIи непэ ипащ ПIатIыкъо Сэфэрбый.

Мэз Iофым къыгъэшIагъэм инахьыбэр езыпхыгъэхэм ар ащыщ, илъэс 40 хъугъэу щэлажьэ. 1978-рэ илъэсым псыкIэгъэхъонымкIэ инженерхэр зыщагъэхьазырхэрэ институтэу къалэу Новочеркасскэ дэтым мэз хъызмэтымкIэ ифакультет къызеухым, Первомайскэм имэз хъызмэтшIапIэ иIофшIэн щы­ригъэжьэгъагъ. Нэужым Мые­къопэ мэз комбинатым, Мые­къопэ районым имэз хъызмэт епхыгъэ хъызмэтшIапIэм япэщагъ. Мэзхэм афэгъэхьыгъэ законым зэхъокIыныгъэхэр фэ­хъухи, бэджэнд зэфыщытыкIэхэр къызежьэхэм, респуб­ликэм имэзхэр бэджэндэу зы­Iыгъхэм ащыщ хъугъэ ыкIи «Предгорьер» ыгъэпсыгъ.

Сэфэрбый къызэриIуагъэмкIэ, Адыгеим имэзхэр бэджэндэу зыIыгъхэр хъызмэтшIэпIи 5 мэхъух, пстэумкIи мэз гектар пчъагъэу тиIэм ипроцент 80-р аубыты. «Предгорьеу» Сэфэрбый зипащэм Первомайскэм имэз хъызмэт хахьэхэу хъыз­мэтшIэпIи 8 бэджэндэу ыIыгъ. Ар мэз гектар 60 мэхъу. Илъэ­сым кубометрэ мин 83-рэ ра­хыкIынэу Адыгеим мэзхэмкIэ и ГъэIорышIапIэ пшъэрылъ къафегъэуцу. Ащ пае пхъэм дэлэжьэрэ цех 28-рэ къяпхыгъэу, ахэм мэзыр агъэфедэ.

— Бэджэнд зэфыщытыкIэм тетэу Iоф тшIэнэу зетэгъажьэм пшъэрылъ шъхьаIэу къытфагъэ­уцугъагъэр пхъэр зэрэхъураеу республикэм рятымыгъэщынэу ары, — къеIуатэ Сэфэрбый. — Сыда пIомэ пхъэ хъураем пае хэбзэIахьэу къэзыгъэзэжьырэмрэ пхъэ зэгохыгъэм къыкIакIорэмрэ зэфэдэп. ПхъэмкIэ сатыу зышIыхэрэм ар зэго­хыкIыгъэу IуагъэкIынэу тшIын фэягъ, ау ар Iоф псынкIагъэп. Хъураеу ращыныр ежьхэмкIэ нахь IэшIэхыгъ ыкIи федагъ, къызэкIэкIонхэу фэягъэхэп, за­коныр аукъозэ, гъэбылъыгъэу ращыным ыуж итыгъэх.

1990-рэ илъэсхэм мэз хъыз­мэтыр Iэпэдэлэл хъугъэу, закон е шэпхъэ гъэнэфагъэ щымы­Iэжьэу, шъхьадж зэрэфаеу зэригъэфедэщтыгъэм къыздихьыгъэ Iофыгъохэм зэу ар ащыщэу Сэфэрбый елъытэ. Илъэс зау­лэрэ ащ пэшIуекIуагъэх ыкIи пхъэ хъураер Адыгеим рамыщынэу агъэпсыгъ. Джащ фэдэу мэзыр зэрэшъхьарытIупщыгъэм къыхэкIыкIэ, IыгъэкIэу, шапхъэ­хэм адимыштэжьэу хъугъагъэ. Бэджэндэу аIыгъ гектар 60-м изэтегъэуцожьын илъэсрэ ныкъорэ пылъыгъэх.

Джы пхъэр хъураеуи, зэгохыгъэуи республикэм рамыщынэу, ащ хэшIыкIыгъэ псэуалъэхэр Адыгеим къыщашIынхэм ыкIи продукцие хьазырыр IуагъэкIыным къыфэкIонхэу АР-м и ЛIышъхьэ пшъэрылъ къыгъэу­цугъ. Ар гъэцэкIагъэ хъуным фэшI мэзлэжьынымкIэ кластер республикэм щызэхащэнэу АР-м мэзхэмкIэ и ГъэIорышIапIэрэ мэзлэжьхэм я Союзэу зэха­щагъэмрэ ыуж ихьагъэх. Сэфэр­бый ащ еплъыкIэу фыриIэмкIэ теупчIыгъ. Iоф псынкIэ ар зэрэ­мыхъущтыр ащ къыхигъэщыгъ. Республикэр цIыкIу, пхъэм хэ­шIыкIыгъэ псэуалъэу цIыфхэм ящыкIагъэр макIэ, нэмыкI чIы­пIэхэм къаращыгъэу щыIуагъэ­кIырэр зэрэбэри къыдэплъытэн фае. Арэу щытми, зэшIопхын плъэкIыщтэу ежь Сэфэрбый елъытэ. Ащ ишыхьатых гухэлъ гъэнэфагъэу яIэхэр, ахэм япхырыщын ыуж зэрихьагъэхэр.
— Джы мы тызщылэжьэрэ поселкэу Первомайскэм пхъэм шIомыкI зыщыхашIыкIырэ завод цIыкIу щыдгъэуцунэу мы уахътэм ыуж тит, — къыIуагъ Сэфэрбый. — Мы лъэхъаным хъызмэтшIапIэхэм ащыщхэм пхъэм шIомыкI хашIыкIы, ау хьакоу къызщашIыхэрэр жъых, кIочIэшхо яIэп. ХьакуитIоу тэ дгъэуцущтхэм экологиеми зэрар къыфахьыщтэп, цIыфэу Iутхэм япсауныгъи яягъэ рагъэ­кIыщтэп, пкIэгъуасэ къапымыкIэу Iоф ашIэ. Ащ имызакъоу, хьакухэм фэбапIэхэр апыпшIэнхэ плъэкIынэу щыт, зы хьакум гектар хъурэ фэбапIэ ыгъэплъы­нэу кIуачIэ иI, шIомыкI тонн мини 10-м нэс илъэсым къыкIоцI къышIын ылъэкIыщт.

Сэфэрбый къызэриIуагъэмкIэ, Урысыем и Къыблэ шъо­лъыри, Темыр Кавказми ащ фэдэу зы завод ныIэп мы уахътэм итыр. Ар Ингушетиер ары зыщагъэпсыгъэр. Ащ щы­Iагъэх, хьакухэр зыфэдэхэм, шIыкIэу агъэфедэхэрэм, нэ­мыкI къэбарэу апылъхэм защагъэ­гъозагъ. Джы хьакуитIоу агъэ­уцущтыр гъунэгъу Краснодар краим къыращыщтых. «Предгорьем» къепхыгъэ хъызмэтшIэпIэ цIыкIухэм зэкIэми мы заводым шIомыкI щашIын алъэ­кIыщт. IофшIэпIэ чIыпIэхэр бэу къызэратыщтхэри шIогъэ инэу мы Iофым хэлъхэм ащыщ. Сэфэрбый къызэриIуагъэмкIэ, хьаку пэпчъ нэбгырэ 15 — 20-мэ Iоф щашIэщт, гектаритIу зыубытырэ фэбапIэу рапхыщтхэми нэбгырабэ ащылэжьэщт.

ШIомыкIэу къашIырэр зыдащэщтыри хьазыр. ЗэрагъэунэфыгъэмкIэ, Урысыем ащ фэдизэу ар зищыкIэгъабэ ибгъотэ­щтэп, IэкIыб къэралхэр, ана­хьэу Европэр, ары къызщыкIэуп­чIэхэрэр. Ежьхэм Зэхэт Араб Эмиратымрэ Ливанрэ япредпринимательхэм зэдэгущыIэ­гъу­хэр адыряIагъэх, лъэныкъуи­тIур зэгурыIуагъ, хьакухэр агъэ­у-цу­хэмэ, зэзэгъыныгъэм зэды­кIэтхэщтых. ЧIыгоу хьакухэмрэ фэбапIэхэмрэ зытетыщтхэр къа­щэфыгъахэу мы уахътэм тхылъхэр агъэпсых.

ШIомыкIым имызакъоу, ­пхъэм хэшIыкIыгъэ нэмыкI продукции къыдагъэкIынми ыуж итых. Хьа­кухэр зыдагъэуцущтхэ чIыпIэм пэмычыжьэу пхъэ хъураер зэ­гозыхыщт станокыр щагъэуцугъэу Сэфэрбый къытигъэлъэ­гъугъ. Пхъэм хэшIыкIыгъэу унэгъо псэуалъэхэр къэзышIырэ цеххэм ыкIи фабрикэ зэфэ­шъхьафыбэхэм зэзэгъыныгъэхэр адыряIэх. Ахэм псэуалъэхэм ахалъхьащт пкъыгъохэр афашIынхэу станокхэр зыдэ­щытыщтхэр агъэхьазыры.

Гухэлъ благъэу яIэхэм тызащегъэгъуазэм ыуж кластерым къыфигъэзэжьыгъ. — Джащ фэдэ Iофхэр зэшIо­хыгъэнхэм пай мэзлэжьынымкIэ кластер республикэм щызэхэщэгъэн зыкIыфаер, — къы­Iуагъ Сэфэрбый. — АщкIэ зэкIэ мэзым иарендаторхэм къыз­дырагъэштэщт. ГущыIэм пае, джа итхъухьагъэхэр щыIэныгъэм щыпхырыщыгъэнхэм миллион 50 нахь мымакIэу ищыкIагъ. Непэ къэтылэжьырэ за­къомкIэ зэшIохыгъуае хъущт. Кластерым изэхэщэн шапхъэу къыщыдэлъытэгъэ пстэури ­икъоу гъэцэкIагъэ хъумэ, хъызмэтшIапIэу ащ хэхьагъэхэм къэралыгъом IэпыIэгъу къаритыщт. Ащ шIуагъэу къытыщтыр нафэ.

ЗАО-у «Предгорьем» епхыгъэ хъызмэтшIапIэхэм ащыщэу ООО-у «Сербус» зыфиIорэм тизэдэгущыIэгъу ужым Сэфэ­р­бый тыригъэблэгъагъ. Непи ащ шIомыкI къыщашIы, ау пкIэ­гъуасэр бэу къызпыкIэу, кIочIэшхо зимыIэ хьакужъых агъэфе­дэхэрэр. Завод цIыкIур агъэ­уцумэ, шIомыкIыр къэзышIыщт хьакухэр мы хъызмэтшIапIэми ыгъэфедэщтых, къышIырэм хэ­хъощт. ХъызмэтшIапIэм ипащэу Артем Кукосян къызэриIуа­гъэмкIэ, шIомыкIым нэмыкIэуи пхъэ зэпыхыгъэ плIэмые цIыкIухэр къашIых. Ахэр пхъэм хэ­шIыкIыгъэ хьарыфхэр къы­дэзыгъэкIыхэрэ цехэу Мые­къуапэ дэтым раты. ПстэумкIи Iоф щызышIэрэр нэбгырэ 14.

Кластерыр зэхэщагъэ хъоу, къэралыгъор къадеIэмэ, ягу­хэлъхэр пхыращышъущтых. Ащ ишIуагъэкIэ IофшIэпIэ чIыпIэхэр нахьыбэ хъущтых, хэбзэ­Iахьэу республикэм ибюджет къыхалъхьэрэм хэхъощт, мэзым кIэзыгъэ фэмыхъунымкIи шIогъэшхо къытыщт.

ХЪУТ Нэфсэт.
Сурэтхэр Iэшъынэ Аслъан тырихыгъэх.