Къэралыгъо премие къызэратынэу щытхэм ащыщ

Инэплъэгъу дунаир къеубыты

Тхылъэу «Майкоп – столица Республики Адыгея» зыфиIорэм сурэтэу дэтхэр тезыхыгъэхэр Виктор Беловыр ары.

ЛIэшIэгъу плIанэрэ ащ ищыIэныгъэ КъокIыпIэ Чыжьэм щигъэ­кIуагъ. Камчаткэ, Сахалин ичIыпIэ зэфэшъхьафхэм ащытырихыгъэхэ сурэтхэм уяп­лъэкIрэп.

ЧIыопсым къиныгъоу къызыдихьыхэрэри, псэушъхьэ зэфэшъхьафхэм язекIуакIи, цIыфхэу ащ щыпсэухэрэм гупытагъэу къызыхагъафэрэри исурэт техыгъэхэм узяплъыкIэ дэгъоу зэхэошIэ, къыбгурэIо. Тикъэралыгъошхо къыщыдэ­кIыхэрэ анахь журнал ыкIи гъэзет инхэм анэсыжьэу бэ исурэт техыгъэхэр къызыщыхаутыгъэхэр. Фотожур­налистхэм язэнэкъокъоу зыхэлэжьагъэм гъунэ иIэп. А пстэур зэриукIочIыщтыгъэр умыгъэшIэгъон плъэ­кIырэп.

Сахалин ыуж Виктор Беловым къызыщыхъугъэ къутырэу Красногвардейскэм къыгъэзэжьыгъ. Зы мафи зигъэпсэфыгъэу къы­шIэжьырэп. Ренэу сурэттехыным ыуж итыгъ. Къо­кIыпIэ Чыжьэм къызыщыIэкIигъэхьэгъэ къулайныгъэм химыгъэхъуагъэ­мэ, хигъэкIыгъэп. ИлъэсипшIым къехъу­рэ ащ фотокорреспондентэу Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ­рэ министрэхэмя я Кабинетрэ я Администрацие Iоф щишIагъ. ЧIыпIэ гъэзетхэм, журналхэм апае сурэтэу тырихы­гъэр бэ мэхъу.

Темыр лъэныкъом ыпсыхьэгъэ тичIыпIэгъоу Виктор Беловыр фотоаппаратыр ыIыгъэу псыкъиугъэу 2002-рэ илъэсым районым щыхъушIагъэм апэ­рэхэм ахэтэу екIугъ. Зыч-зыпчэгъоу ащ цIыфхэр зэребэнхэрэр исурэт техыгъэхэмкIэ мышъхьа­хыжьэу къыгъэлъэгъуагъ. Псыкъиугъэм фэгъэхьыгъэ тхылъэу «Хатукайская котловина» зыфиIорэм къыдэхьагъэхэ сурэтхэр зэкIэ ежьыр тезыхыгъэхэр.

ИцIыкIугъом къыщегъэжьа­гъэу Виктор дэхагъэм лъыхъунэу ыкIи къыгъотынэу шэны фэхъугъ. ИIофшIагъэ пэпчъ ямышIыкIэ дэхагъэ горэ, бэрэчэтыгъэ хэ­олъагъо. Мафэ къэс плъэгъущтыгъэу, ау гу зылъымытагъэ горэм гу лъыуегъатэ. Дунаир ежь ынэхэмкIэ Виктор Беловым рыуегъэлъэгъукIы. Исурэт техыгъэ пэпчъ къытебгъэзэжьэу уеплъы пшIоигъоу уешIы, уеплъэ­кIырэп. Иунэгъо архив сурэт техыгъэу хэлъыр миным ехъу. Республикэм, районым ащыкIохэрэ мэфэкIхэм, цIыф зэхахьэхэм ащытырихыгъэхэу иIэхэм уахътэм икIо, илъэуж уащагъэгъуазэ, тарихъ уасэ зиIэхэ нэкIубгъохэр уапашъхьэ къырагъэуцох. Виктор исурэт техыгъэ пэпчъ ежь ыкIуачIэ, иакъыл, исэнаущыгъэ, игузэIухыгъэ ахилъхьагъ. Ары пэпчъ уахътэм изы такъи­къэу, изы нэпэеплъэу непи, неущи къэ­нэ­жьы. Ахэр зэкIэ цIыфым ищыIэныгъэ щыщых. Ежь Виктор анахь шIу ылъэгъоу, апэ ригъэ­уцорэр хы псэушъхьэ­хэу «морские котики» зыфа­Iохэ­рэмрэ Кавказым ичIыопсырэ афэгъэ­хьыгъэ­хэ техыгъэ­хэмрэ. «Морские котики» зыфиIорэ сурэт техыгъэхэм апае Беловым апэрэ шIухьафтыныр Дунэе зэнэкъо­къоу «Зоофото» ыIоу Лейпциг щыIагъэм къыщыфагъэшъошагъ. Джащ фэдэу исэнэ­хьаткIэ апэрэ чIыпIэ­хэр къызыщыдихыгъэу зыцIэ къепIон плъэ­кIыщтыр бэ мэхъу.

Беловыр ежь изакъоуи, исэнэхьатэгъухэр кIыгъухэуи календарэу, тхылъэу, альбомэу, буклетэу 20-м ехъумэ якъыдэгъэкIын хэлэжьагъ. Ау сэ непэ анахь зигугъу къэсшIымэ сшIоигъор исурэтхэмкIэ ушъагъэу 2006-рэ илъэсым къыдигъэкIыгъэ тхылъэу «Майкоп – столица Республики Адыгея» зыфиIорэр ары. Лъэшэу ыгу етыгъэу иIоф­шIэн фежьагъ ыкIи а тхылъыр къэзыштэхэрэр ыгъэразэхэу ыгъэхьазырыгъ. Сурэтхэр тыриххэ зэхъум унашъхьэхэри, самолети, вертолети, псэолъэшI крани ыгъэфедагъэх. Сурэт шъо­лъыр зэпэIут убгъугъэ­хэр умыгъэшIэгъон умылъэ­кIэу хьалэмэтэу ты­рихы­гъэх. Мые­къуапэ непэрэ къэлэ кIэракIэу, шхъуан­тIэу, къабзэу, иурамхэр занкIэ­хэу, гуIэтыпIэхэу тапашъхъэ къырегъэ­уцох. Тхылъым еплъыхэрэ цIыфхэм ежьхэм гу зылъамытагъэхэ нэплъэ­гъухэри сурэттех IэпэIасэм анэгу къыкIигъэуцуагъэх.

Зисэнэхьат фэкъулайхэм зэряхабзэу, Виктор сурэттехыным ежь иекIолIэкIэ шъхьаф къыфегъоты, ахэр ядэгъугъэкIэ, ягохьыгъэкIэ къэ­ошIэжьых. ИIофшIагъэ пэпчъ ыгу щыщ, ыпсэ щыщ хелъхьэ, емызэщыжьэу къыричъыхьа­кIзэ, ежь зыфэе лъэны­къом, шап­хъэм темыфэу рэхьат хъу­рэп. ЗэрэлI Iэм-лъэмым емы­лъытыгъэу, жьы кIэт, псын­кIэу мэзекIо. Ригъэ­жьагъэр ымыу­хэу зыгъэ­псэф иIэп. Исурэт техыгъэ пэпчъ дунай псау мэхъу, искусствэ иным изы Iахь.

Исурэтхэу тхылъым дэхьагъэ­хэм Мыекъуапэ илъэныкъо пстэури, зэкIэ къалэм ищыIэныгъи уапашъхьэ къырагъэу- цох. Сыд фэдэрэ къэлэдэси – жъи, кIи – сыд фэдэрэ хъыз­мэтшIапIи исурэтхэм зэхэу­гуфыкIы­гъэу ахэтэлъагъо. Бе­ло­вым къытигъэлъэгъун ылъэ­кIыгъ Iоф­шIэным ижъоти, еджэ­ныр зиIофи, зыгъэпсэфыгъо уахътэр къэлэдэсхэм зэрагъакIуи, спорти, туризми.

Виктор Мыекъуапэ фэгъэхьыгъэ тхылъыр ыгъэхьазыры зэ­хъум Iофышхо ышIагъ, сыд икъиныгъэ­ми, гуетыныгъэшхо къызхигъэфагъ, ригъэжьэгъэ Iофыр пыIу­хьанчъэу ыгъэцэ­кIагъ. Сурэтхэу тырихыгъэхэм ежь иекIолIакIэ къафигъотыгъ, шъошэ дахэм ригъэуцуагъэх. Сурэтхэу тхы­лъым дэхьагъэхэр сыд фэдэрэ къэгъэлъэгъуапIэ чIэбгъэуцуа­гъэкIи уатеукIытыхьэщтэп.

Ары, Беловыр зиIофшIэн шly зылъэгъурэ цIыф. Къалэу Мые­къуапэ ищыIакIэ илъэныкъо пстэури нэрылъэгъу къытфэзышIхэрэ сурэтхэр, ядэхагъэкIэ уямызэщэу, къытпигъохыгъэх. ЗэкIэ егъэджэн Iофи, Iэзэн Iофи, хъызмэт зэфэшъхьафхэри, зыгъэпсэфын амалхэу щыIэхэри, тикъушъхьэхэм, тимэзхэм, ти­псыхъохэм ябаигъи, псыкъе­фэххэм арыгъунэ тапашъхьэ зэхэугуфыкIыгъэу къыригъэуцоныр фызэшIокIыгъ. Къулаиныгъэу IэкIэлъ хъугъэр мы тхы­лъым икъу фэдизэу щигъэфедагъ. Тхылъыр хэт пэбгъохыгъэ­кIи утеукIытыхьанэу щытэп — бай, кIэракI, зэкIэупкIагъ.


Виктор зыгу зэIухыгъэ цIыф хьалэлэу зэрэщытым гу лъымытэнэу щытэп. Ежь ишIоигъо­ныгъэкIэ сурэттехыным Сахалин щыфигъэсагъэр бэ мэхъу. Кружокэу къызэIуихыгъэм ини цIыкIуи бэ къакIощтыгъэр. Джы къызынэсыгъэми ахэр къыфэтхэх, телефонымкIэ къыфытеох. ИIофшIэн гуетыныгъэу фыриIэр ныбжьыкIэхэм язакъоп зылъигъэIэсыгъэр. Беловыр якIэлэегъаджэу алъытэ къухьэм икапитанэу Виталий Пустошиным ыкIи инженер-электронщикэу Евгений Васиным. Аужырэр сурэттехыным зыIэпищагъ ыкIи 1999-рэ илъэсым Урысыем су­рэттехынымкIэ ианахь шIухьафтын инымэ ащыщэу «Хрустальный пеликан» зыфиIорэр къыфагъэшъошагъ. Виктор лъэшэу ыгъэгушIуагъ 2018-рэ илъэсым Польшэм щыIэгъэ Дунэе фотосимпозиумым ежь ыгъэсэгъэ Е. Васиным исурэт къэгъэлъэгъон зэкIэми анахь дэгъоу за­лъы­­тэм, дунаим ианахь фотохудожник дэгъоу нэбгырипшIэу къыхахыгъэм захалъытэм.

Виктор Беловыр исэнэхьат зэрэфэшъыпкъэм кIыгъужьэу ныбджэгъуныгъэр зыгъэлъэпIэрэ цIыф, унэгъо дахэ ышIагъ, къу­тырэу зыщыпсэурэм, районым иIофыгъохэм зэрэфэлъэкIэу ахэлажьэ.

Тхылъэу «Майкоп — столица Республики Адыгея» зыфиIорэр тикъэлэ шъхьаIэ, ти Адыгэ Рес­публикэ ята­-рихъ къизыIотыкIрэ нэпэеплъ шIухьафтын шIагъо хъугъэ.

Сэ сишIошIыкIэ, Мыекъуапэ фэгъэхьыгъэ тхылъым къыдэхьагъэхэ сурэтхэр тезыхыгъэ Белов Виктор Захар ыкъом респуб­ликэм щагъэнэфэгъэ къэралыгъо шIухьафтыныр фэбгъэшъошэнэу тефэ.

ШэкIо Абрек.
Урысыем итхакIохэм я Со­юз хэт.