Къуаджэм илIыхъужъых

Советскэ дзэхэр Афганистан къызыращыжьыгъэхэ мафэр тикъэралыгъокIэ мэхьанэшхо зиIэ хъугъэ-шIагъ.

Илъэси 9-рэ Афганистан щыкIогъэ заом советскэ дзэкIолI мин 600 фэдиз хэлэжьагъ, нэбгырэ мин 14 фэдизмэ къа­гъэзэжьыгъэп. Заом хэкIодэгъэ зэ­олIхэмрэ офицер­хэмрэ язакъоп непэ тыгу къэдгъэкIыжьхэрэр, псаоу къэнэгъэ дзэкIолI-интернационалистхэри тщыгъуп­шэхэрэп.

Адыгеим щыпсэухэрэм ащыщхэри а заом хэлэ­жьагъэх лIыхъужъныгъэрэ блэнагъэрэ къызхагъафэзэ. Гукъау нахь мышIэми, тиреспубликэ икIыгъэ дзэкIолI 880-м щыщэу 23-р заом къыхэкIыжьыгъэп. ДзэкIолI пэпчъ къэралыгъом къыфигъэуцугъэ пшъэрылъыр шIокI имыIэу ыгъэцэкIагъ, ащыщыбэхэм къэралыгъо тын лъапIэхэр къафагъэшъошагъэх.

Кощхьэблэ районыр пштэмэ, а заом нэбгырэ 32-рэ хэлэжьагъ, ахэм ащыщэу 15-р Блащэпсынэ щыщых. ДзэкIолI-интернационалистхэм яшIэжь мафэ ехъулIэу Блащэп­сынэ къоджэ псэупIэм культурэм и Унэу дэтым ипащэу Отрэщ Симэ икIэщакIоу лIыхъужъхэм апае «Живая память» зыцIэ зэхахьэ зэхищэгъагъ.

Iофтхьабзэм хэлэжьагъэх Кощхьэблэ район администрацием ипащэу Хьамырзэ Заур, Урысые общественнэ организациеу «Афганистан иветеранхэм я Союз» и Адыгэ шъолъыр къутамэ ипащэу Николай Николенкэр, нахьыжъ гъэшIуагъэу къуа­джэм щыпсэухэрэр, районым ит къоджэ псэупIэхэм япащэхэр, еджапIэм ыкIи кIэлэцIыкIу IыгъыпIэм яIофышIэхэр, кIэ­лэеджакIохэр, нэмыкIхэри.

Iофтхьабзэр мэфэкI шIыкIэм тетэу зэхащагъ. Блащэпсынэ щыщхэу Афган заом хэлэжьагъэхэм ясурэтхэр, ахэм афэгъэ­хьыгъэ тхыгъэхэр стенд шIыгъэхэу агъэуцугъагъ, мэфэкI Iофтхьабзэм къе­кIолIагъэхэм ашIогъэшIэгъонэу ащ зыщагъэгъо­загъ. Нэужым Iэнэ шыгъэ­хэм дзэкIолIхэр арагъэб­лэгъагъэх, зэо зэ­пэуцу­жьым ифэмэ-бжьымэ къизыIотыкIырэ сценкэхэр, заом фэгъэхьыгъэ орэдхэр кIэлэцIыкIухэм къаIуагъэх. Блащэпсынэ щыщэу а заом хэлэжьагъэ пэпчъ фэгъэхьыгъэ документальнэ фильмэ къагъэлъэ­гъуагъ.

Нэужым Афган заом хэкIодагъэхэр агу къагъэ­кIыжьыгъэх ыкIи зы такъи­къэ афэшъыгъуагъэх, ос­тыгъэхэр афызэхагъэнагъэх.

Кощхьэблэ район администацием ипащэу Хьамырзэ Заур зэхахьэм къы­щыгущыIагъ. ТилIы­хъужъ дзэкIолIхэм шъхьащэ афишIызэ, тапэкIэ тхьамыкIагъор зыщыщыр амышIэу, ябын-унагъохэм адатхъэхэу щыIэнхэу къа­фэлъэIуагъ.

НыбжьыкIэ дэдэхэу хымэ хэгъэгум агъакIохи, ащ щыпсэурэ цIыфхэр къэзыухъумагъэхэм ащыщых ДышъэкI Адам, Къулэ Нурбый, Къазнэкъо Амин, КIэдыкIое Аслъан, Лъэн­кIэпIэщэ Хьэсамбый, ЛIышэ Заурбек, Гъомлэшх Аскэрбый, Хьаткъо Рэщыдэ, КIэмэщ Сэфэрбый, Аулъэ Хьэсамбый, КIэдыкIое Беслъан, КIэдыкIое Махьмуд, Шэуджэн Аскэрбый, Шэуджэн Къэплъан, Огъурлы Амэрбый. КIэлэ ныбжьыкIэхэм ядунэе­еплъыкIэ заом нэмыкI щыхъугъэми, пшъэрылъэу къэралыгъом афишIыгъэр ахэм агъэцэ­кIагъ, присягэм фэшъыпкъэхэу къэ­нагъэх.

Кощхьэблэ районымкIэ Афганистан щызэуагъэхэм яобщественнэ организацие ипащэу Хьаткъо Рэщыдэ къызэриIуа­гъэмкIэ, АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат лъэшэу ынаIэ къатет, организацием хэтхэм IэпыIэгъу афэхъун­хэм пэIухьащт мылъкур къафетIупщы. ЯпсэупIэ амалхэр нахьышIу шIы­гъэн­хэмкIэ, IофшIапIэ ягъэгъотыгъэнымкIэ, нэмыкI IофыгъохэмкIи къо­джэдэсхэм организацием зыкъыфагъазэ. Ащ ипащи иамал къызэрихьэу ишIуа­гъэ арегъэкIы.

— Общественнэ Iоф­тхьабзэу зэхащэхэрэм тиорганизациекIэ тахэлажьэ. Ащ нэмыкIэу ныбжьыкIэхэм яхэгъэгу шIу алъэгъоу къэтэджынхэмкIэ къуаджэм дэс кIалэхэу Къулэ Нурбый, Гъомлэшх Аскэрбый, ЛIышэ Заурбек, Аулъэ Хьэсамбый еджапIэм, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэм ащызэхащэхэрэ Iоф­тхьабзэхэм ащэIэх, къыщэгущыIэх, — къыIуагъ Хьаткъо Рэщыдэ.

Хьаткъо Рэщыдэ 1979 — 1981-рэ илъэс­хэм Афганистан къулыкъур щи­хьыгъ. Автобатальоным хэтэу Туркистан дзэ шъо­лъырым ихэушъхьафыкIыгъэ пшъэрылъхэр ыгъэцэкIагъэх. Афганистан ичIыпIэ плъырхэм ащыIэ дзэкIолIхэм Iашэхэр, щыгъынхэр афищэщтыгъ. 1980-рэ илъэсым къауIагъ. ЛIыхъужъныгъэу зэри­хьагъэм фэшI медальхэр, щытхъу тхылъхэр къыфагъэшъоша­гъэх.

КIэдыкIое Аслъан 1984 — 1986-рэ илъэс­хэм советскэ дзэхэм ахэтэу Афганистан икъалэу Джалалабад къулыкъур щихьыгъ. Ышэу Бислъан къалэу Шиндант ащагъ, старшэ сержантэу ыкIи БТР-м икомандирэу къулы­къур ыхьыгъ. ЗэшитIуми лIыхъужъныгъэу зэрахьагъэм къэралы­гъом осэшхо фишIыгъ. Медальхэр, щытхъу тамыгъэхэр, нэмыкIхэри къафагъэшъошагъэх.

КIэдыкIое Махьмуд 1978-рэ илъэсым Украинэм ащэгъагъ. Нэ­ужым 1979 — 1980-рэ илъэсхэм советскэ дзэхэм ахэтэу Афганистан щызэуагъ. ИмашинэкIэ дзэкIолIхэм Iашэхэр, гъомылапхъэр, ящыкIэгъэ пкъыгъохэр аIэкIигъахьэщтыгъ, чIыпIэ къинхэм арыфэу пчъагъэрэ къыхэкIыгъ. Махьмуд лIыхъужъныгъэу зэрихьагъэм фэшI СССР-м и Апшъэрэ Совет и Президиум и Щытхъу тхылъэу «Воину-интернационалисту» зыфиIорэр ыкIи юбилейнэ медальхэр къыфагъэшъошагъэх.

ДышъэкI Адам 1986-рэ илъэсым дзэ къулыкъум ащагъ. Афганистан ит къалэхэу Баграм, Джалалабад, Суруби ащызэуагъ. Къулыкъур ехьыфэ лIыблэнагъэу къызхигъэфагъэм фэшI медалэу «За боевые зас­луги», афган лъэпкъым ирэзэныгъэ медаль, «Воину-интернационалисту» зыфиIорэ Щытхъу тхылъыр, нэмыкIхэр къыфагъэшъо­шагъэх.

Къулэ Нурбый 1985 — 1987-рэ илъэсхэм Афганистан къулыкъур щихьыгъ. Афган лъэпкъым ирэзэныгъэ медаль, юбилейнэ медальхэр, «Воину-интернационалисту» зыфи­Iорэ Щытхъу тхылъыр къыфагъэ­шъошагъэх.

Гъомлэшх Аскэрбый 1985-рэ илъэсым къулыкъум ащагъ. Советскэ дзэхэм ахэтэу Афганистан икъалэу Кабул щыIагъ. Старшэ сержантэу Гъомлэшхым ипшъэрылъхэр щытхъу хэлъэу зэригъэ­цэкIагъэм, чаныгъэ къызэрэзхигъэфагъэм афэшI афган лъэпкъым ирэзэныгъэ медаль къыфагъэшъошагъ.

Огъурлы Амэрбый 1985-рэ илъэсым дзэ къулыкъум ащагъ. Афганистан икъэлэ цIыкIоу Газни щыIагъ. Медалэу «За боевые заслуги», афган лъэпкъым ирэзэныгъэ медаль, ыкIи «Воину-интернационалисту» зыфиIорэ Щытхъу тхы­лъыр къыфагъэшъоша­гъэх.

ЛъэнкIэпIэщэ Хьэсамбый 1984-рэ илъэ­сым къулыкъум ащагъ. Афганистан ичIыпIэ анахь плъырэу Кандагар щызэуагъ. 1986-рэ илъэсым ихэгъэгу къы­гъэзэжьыгъ. Пшъэры­лъэу къыфагъэуцугъэр чанэу зэригъэцэкIа­гъэм фэшI медалэу «За отвагу», афган лъэп­къым ирэзэныгъэ медаль ыкIи СССР-м и Апшъэрэ Совет и Президиум и Щытхъу тхылъ къыфагъэшъошагъэх.

Аулъэ Хьэсамбый 1983 — 1986-рэ илъэс­хэм къулыкъур ыхьыгъ. Фахридиновым идзэ хэтэу Афганистан ит къуаджэу Герат щызэ­уагъ. Советскэ дзэхэр Афганистан къызыращыжьхэми мэзи 3-рэ етIани ащ къулыкъур къыщихьыгъ. Чаныгъэу къызхигъэфагъэм фэшI медальхэмрэ щытхъу тхылърэ къыфагъэшъо­шагъэх.

Къазнэкъо Амин 1985 — 1987-рэ илъэс­хэм а къэралыгъом къулыкъур щихьыгъ. ЛIыблэнагъэу къыхэфагъэм фэшI СССР-м и Апшъэрэ Президиум и Щытхъу тхылъкIэ къыхигъэщыгъ, медальхэр мымакIэу къыфагъэ­шъошагъэх.

ЛIышэ Заурбек Афганистан ичIыпIэ анахь плъырэу Кандагар къу­лыкъур щихьыгъ. Афган лъэпкъым ирэзэныгъэ медаль, юбилейнэ медаль ыкIи щытхъу тхылъ къыфагъэшъошагъэх.

КIэмэщ Сэфэрбый советскэ дзэхэм ахэтэу Афганистан къулыкъур щихьыгъ. ЛIыхъужъныгъэу ыкIи лIыблэнагъэу зэрихьагъэхэм афэшI «Воину-интернационалисту» зыфиIорэ Щытхъу тхылъыр ыкIи медальхэр къыфагъэшъошагъэх.

Шэуджэн Аскэрбый 1979-рэ илъэсым Афганистан ащагъэхэм ахэтыгъ. 1981-рэ илъэ­сым ихэгъэгу къыгъэзэжьыгъ. ЛIыблэнагъэу зэрихьагъэм фэшI СССР-м и Апшъэрэ Президиум и Щытхъу тхылъэу «Воину-интернационалисту» зыфи­Iорэр ыкIи медальхэр къыфагъэшъошагъэх.

Шэуджэн Къэплъан Афганистан щыкIогъэ зэо зэпэуцужьхэм ахэ­лэжьагъ, транспортыр щынэгъончъэу зекIоным иIахьышIу хи­шIы­хьагъ, лагъымэ ыкIи къэорэ пкъыгъо пчъагъэ ыгъэкIодыгъ. Ип­шъэрылъхэр щытхъу хэлъэу зэригъэцэкIа­гъэхэм афэшI СССР-м и Апшъэрэ Президиум щытхъу тхылъкIэ къыхигъэщыгъ, медальхэр къыфагъэшъошагъэх.

КIАРЭ Фатим.