Къолъхьэ тын- Iыхыным пэшIуекIох

«Коррупцие» гущыIэр цIыфым зызэхихыкIэ апэдэдэ ышъхьэ къихьэрэр Уголовнэ кодексыр ары. Ар къызэрагурыIо­рэр ахъщэ къуалъхьэ тыгъэныр ыкIи къаIыхыгъэныр, яIэнатIэ къызфагъэфедэзэ бзэджэшIагъэхэр зэрэзэрахьэхэрэр ары. Арэу щытми, сыда «коррупцием» къикIырэр?

ГущыIэу «коррупциер» ла­тыныбзэм къыхэкIыгъ, «зэ­щы­гъэкъон», «зэIыгъэхьан» мэхьанэр иIэу агъэфедэ. Коррупциер къэралыгъом иэкономи­кэрэ обществэмрэ зэрарышхо языхырэ, алъапсэ кIэзыутырэ уголовнэ бзэджэшIагъэхэм ащыщ. Ащ къыздихьырэ гумэкIыгъом тикъэралыгъо щыпсэурэ цIыф пэпчъ ищыIэныгъэкIэ зэрар екIы.

Коррупциер урысые экономикэм исектор анахь зыщы­зыушъомбгъухэрэм ащыщ, сыд фэдэрэ бизнеси — регистра­цием къыщегъэжьагъэу IэнатIэ зыIыгъхэм анэсэу ар алъэIэсы. Экспертхэм къызэралъытагъэмкIэ, илъэсым къыкIоцI ахъщэ къолъхьэ тын-Iыхыным федэу къыхахырэр фэдитIукIэ нахьыб чIыдагъэм ыкIи гъэстыныпхъэ шхъуантIэм къакIакIорэм нахьи.

«Коррупцием пэуцужьыгъэным ехьылIагъ» зыфиIорэ Фе­де­­ральнэ хэбзэгъэуцугъэм къы­­зэригъэнафэрэмкIэ, коррупцием хэхьэх IэнатIэу аIыгъыр ашъхьэ IофкIэ къызэрэзфагъэфедэрэр е хабзэр аукъозэ, обществэмрэ къэралыгъомрэ яфедэхэм апэшIуекIохэзэ ахъщэм е нэмыкI мылъкум кIэнэцIыхэзэ IэнатIэу зыIутыр ашъхьэ е нэмыкI горэм пае зэрагъэфедэрэр, къуалъхьэ зэраштэрэр е зэраратырэр, джащ фэдэу юридическэ лицэм ыцIэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ бзэджэшIа-гъэу зэрахьэхэрэр.

Мы «узым» къулыкъу зэфэшъхьафхэр пэшIуекIох, арэу щытми, къэралыгъор ащ икъоу пэуцужьын ылъэкIырэп. Къэ­ралыгъо хабзэм ыкIи гъэIоры­шIэным, джащ фэдэу хъызмэт Iоф­шIэным алъэныкъокIэ къолъхьэ тын-Iыхыным пэшIуекIогъэнымкIэ къэралыгъо-правовой институтэу щытыр прокуратурэр ары. Ащ пшъэрылъ шъхьаIэу зыфигъэуцужьыхэрэм ащыщ мы лъэныкъомкIэ хэбзэухъумэкIо къулыкъухэм хэбзэгъэуцугъэр амыукъоныр, ахъщэ къуалъхьэ зыштагъэхэр къыхэгъэщыгъэнхэр ыкIи ахэм пшъэдэкIыжь ягъэхьыгъэныр, хэбзэгъэуцугъэр гъэцэкIагъэ зэрэхъурэм лъыплъэгъэныр, бзэджэшIагъэ зезыхьагъэхэр гъэпщынэгъэнхэр, ахъщэ къолъхьэ тын-Iыхыным ылъэныкъокIэ цIыфхэм, организациехэм яфитыныгъэу аукъуагъэхэр зэтегъэуцожьы­гъэнхэр ыкIи къэухъумэгъэнхэр.

Къэралыгъо хэбзэ къулы­къухэр, гражданскэ обществэм иинстутут ыкIи цIыфхэр зэ-
кIэ зэгъусэхэу ахъщэ къолъхьэ тын-Iыхыным пэшIуекIогъэн фае. Мы Iофыгъом изэшIохын гу­мэкIыгъо шъхьаIэу щыт. Мыщ епхыгъэу Мыекъуапэ IофшIэ­кIо куп щызэхащагъ. Ащ хэ­хьэх хэбзэухъумэкIо ыкIи чIыпIэ зыгъэIорышIэжьын къулыкъухэм ялIыкIохэр. Коррупцием пэшIуекIогъэнымкIэ хэбзэгъэуцугъэр зэрагъэцакIэрэр прокуратурэм инэплъэгъу ригъэкIырэп. Ащ лъапсэ имыIэу щытэп. ГущыIэм пае, мы лъэныкъомкIэ хэбзэгъэуцугъэр аукъуагъэу цIыфхэм ыкIи юридическэ лицэхэм дэо тхылъхэр къафа­гъэхьымэ, шIокI имыIэу ахэмкIэ уплъэкIунхэр зэхащэх.

Джащ фэдэу коррупционнэ нэшанэ зиIэ бзэджэшIагъэхэм зэрарэу къахьыгъэм къыра­гъэгъэзэжьыным республикэм ипрокуратурэ ипащэхэм лъэшэу анаIэ тырагъэты. Къэралыгъо ыкIи муниципальнэ къулыкъум епхыгъэ хэбзэгъэуцугъэр рес­публикэм зэрэщагъэцакIэрэм ыкIи ахъщэ къолъхьэ тын-Iыхыным пэшIуекIогъэным ылъэныкъокIэ прокуратурэм зэхищэрэ Iофтхьабзэхэр мы илъэсми лъигъэкIотагъэх.

Лъыплъэн къулыкъум изэ­фэ­хьысыжьхэм къызэрагъэна­фэрэмкIэ, шэпхъэ правовой актхэм нахьыбэу къахафэхэрэ коррупционнэ хъугъэ-шIагъэхэр иIэнатIэ къызэрэзфигъэфеда­гъэм, административнэ шIыкIэ­хэр икъоу ыкIи игъом зэри­мыгъэцэкIагъэхэм, нэмыкIхэми япхыгъэ Iофыгъохэр ары.

Экспертизэм ишIуагъэкIэ коррупционнэ нэшанэ зиIэ хъу­гъэ-шIагъэу зэрахьэхэрэм япчъа­гъэ нахь макIэ зэрэхъурэм щэч хэлъэп. Зыми емыпхыгъэ коррупцием пэшIуекIорэ экспертизэм изэфэхьысыжьхэр къулыкъухэм, организациехэм, IэнатIэ зыIыгъхэм афагъэ­хьынхэ ыкIи шIокI имыIэу мэфэ 30-м къыкIоцI ащ хэплъэнхэ фае, джэуапэу ахэм къаратыжьы­хэрэр зэрытхэгъэ тхьапэр экс­пертизэ зышIыгъэм къыфагъэ­хьыжьын фае.

Джащ фэдэу прокуратурэм иIофшIэн илъэныкъо шъхьаIэхэм ащыщ къолъхьэ тын-Iыхыным пэшIуекIогъэнымкIэ хэбзэгъэуцугъэр гъэцэкIагъэ зэрэхъурэм гъэлъэшыгъэ шIыкIэм тетэу лъыплъэгъэныр.

АР-м и Прокуратурэ ипресс-къулыкъу тызэрэщигъэгъоза­гъэмкIэ, 2019-рэ илъэсым ахъщэ къолъхьэ тын-Iыхыным ылъэныкъокIэ бзэджэшIэгъэ 55-рэ республикэм щызэрахьагъэу къыхагъэщыгъ. Мы илъэсым хэбзэухъумэкIо къулыкъу­хэм гъэлъэшыгъэ шIыкIэм тетэу анаIэ зытырагъэтыгъэхэм ащыщ IэнатIэм Iут пащэхэм къуалъхьэ аштэмэ гъэунэфыгъэныр. ГущыIэм пае, Мыекъопэ къэлэ администрацием ипащэ игуадзэ ыкIи УФ-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ епхыгъэ муниципальнэ образованием и Къэралыгъо автоинспекциеу «Адыгейский» зыфиIорэм иинспекторхэм алъэныкъокIэ прокуратурэм уголовнэ Iофхэр къызэIуихыгъэх.

Коррупционнэ нэшанэ зиIэ бзэджэшIагъэу зэрахьэхэрэм, мы лъэныкъомкIэ IэнатIэхэм аIутхэу хэбзэгъэуцугъэр зыу­къохэрэм якъыхэгъэщынкIэ пэ­шIорыгъэшъ Iофтхьабзэхэр прокуратурэм зэрихьагъэх. Къолъ­хьэ тын-Iыхыным епхыгъэ бзэджэшIагъэу зэрахьэхэрэм нахьыбэу къыхафэхэрэм ащыщ бюджет ахъщэр зэратыгъугъэм епхыгъэ Iофхэр. ГущыIэм пае, коммерческэ ыкIи нэмыкI организациехэм IэнатIэ ащызы­Iыгъхэм чIыгухэм ягощынкIэ коррупционнэ нэшанэ зиIэ бзэ­джэшIагъэхэр зэрахьагъэхэу къыхагъэщыгъ. Ащ нэмыкIэу Адыгэ Республикэм и Проку­ратурэ коммерческэ организацием игенеральнэ пащэ ылъэныкъокIэ уголовнэ Iоф къызэ­Iуихыгъ. ЗэрагъэунэфыгъэмкIэ, пащэм илэжьапкIэ хэбзэнчъэу ежь зыфыхигъэхъожьыгъ, ащ къыхэкIэу сомэ миллионрэ мин 200-рэ хъурэ зэрарыр юридическэ лицом рихыгъ.

Къолъхьэ тын-Iыхын нэшанэ зиIэ бзэджэшIагъэ зэрэзэра­хьагъэм къыхэкIэу республикэм ихьыкумхэм нэбгырэ 19 агъэмысагъ: хэбзэухъумэкIо къу­лыкъушIэу зы нэбгыр, чIыпIэ зы­гъэIорышIэжьын къулыкъум ипащэу зы нэбгыр, УФ-м хьыкум приставхэм я ГъэIорышIапIэу АР-м щыIэм IэнатIэ щызыIыгъыгъэхэ нэбгыритIу, къэралыгъо автонадзорым IэнатIэ щызиIэгъэ зы нэбгыр, федеральнэ мэшIогъэкIосэ къулыкъум IэнатIэ щызыIыгъыгъэ зы нэбгыр, муниципальнэ учреж­дением иIофышIэ нэбгыритIу, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэм иIофышIэ зы нэбгыр, коммерческэ организацием ипэщэ нэбгыри 4 ыкIи цIыф къызэрыкIо нэбгыритф.

ГущыIэм пае, пшъэдэкIыжьэу ыхьырэмкIэ гъунэпкъэ гъэнэфа­гъэ зиIэ обществэм икоммерческэ пащэ ылъэны­къокIэ Мые­къопэ къэлэ хьыкумым уголовнэ Iоф къызэIуихыгъ. ЗэрагъэунэфыгъэмкIэ, пащэм нэмыкIхэри игъусэхэу IофшIэнэу афагъэцэкIагъэм ибагъэ хагъахъозэ юридическэ лицо нэбгыритIумэ яахъщэу сомэ мил­лион 58-м ехъур ашIуа­тыгъу­гъэх. Хьыкумым иуна­шъокIэ па­щэм илъэсищ хьапс тыралъхьагъ.

Джащ фэдэу хэбзэгъэуцугъэм къыдилъытэу къэралыгъо ыкIи муниципальнэ къулыкъушIэхэм мылъкоу ыкIи федэу яIэр, агъэ­кIо­дыгъэ пчъагъэр зэрытхэгъэ тхьапэр аIэкIагъахьэхэмэ прокуратурэм икъулыкъушIэхэм ре­нэу уплъэкIунхэр зэхащэх. Мы лъэныкъомкIэ хэукъоныгъэ зышIыгъэхэр къыхагъэщыгъэх ыкIи IэнатIэ зыIыгъхэм дисцип­линарнэ пшъэдэкIыжь атыралъхьагъ.

Ахъщэ къолъхьэ тын-Iыхыным ылъэныкъокIэ хэбзэухъумэкIо къулыкъухэм яIофшIэн шIуагъэ къытэу зэхащэным лъэкIэу яIэр зэкIэ рахьылIэныр, обществэмкIэ щынагъо къэзытырэ бзэ­джэшIагъэхэр ыкIи бзэджэшIэгъэ инэу зэрахьэхэрэр нахь макIэ шIыгъэныр тапэкIи прокурорхэм пшъэрылъэу зыфа­гъэуцужьхэрэм ащыщ.

КIАРЭ Фатим.