Кремлым щагъэшIуагъэх

Тигъэзет къызэрэщыхэтыутыгъагъэу, кIэлэцIыкIухэм якъэухъумэн и Дунэе мафэ (мэкъуогъум и 1-м) ехъулIэу Урысыем и Президентэу Владимир Путиным Москва, Кремлым кIэлабэ зыпIурэ унагъохэм ащыщхэм орденэу «Родительская слава» зыфиIорэр къащыритыжьыгъ. А къэралыгъо тын лъапIэр къызфагъэшъошагъэхэм ащыщыгъ Адыгэкъалэ щыпсэухэрэ Шэуджэн зэшъхьэгъусэхэу лъфыгъибл зэдэзыгъотыгъэхэ, дахэу зэдэзыпIухэрэ Аслъанрэ Фатимэрэ.

Хэтха ахэр? Сыд яIофшIакIа, ящыIакIа? Сабый зытIущым япIун къин къызщыхъурэ унагъохэм ялъытыгъэмэ, нэбгыриблым япIун зэшъхьэгъусэ ныбжьыкIитIур сыдэущтэу фырикъу­хэра?

Адыгэ Республикэм и «МРЭО-2-у» Адыгэкъалэ дэтым Ас­лъан щэлажьэу къытаIуагъэти, ащ ипащэу, тигъэзет икъитхыкIынкIэ илъэс пчъагъэ хъугъэу тызэ­олIэрэ ГъукIэлI Теуцожь тыфытеуи иIофшIэгъу тызэрэфэещтым зыщытэгъэгъуазэм, «Тигъунэгъу районхэми, нэмыкI чIыпIэхэми къарыкIхэу мафэ къэс къытэуа­лIэрэр бэ. Ахэм яфэIо-фашIэхэр зэкIэ зыгъэцакIэрэр а кIалэр ары. Нахь зэгъокIыгъо зыщыхъу­рэр мэфэку мафэр арышъ, джащ зыкъытегъаф. Аслъан къэралыгъо автоинспектор шъхьаI, иуна­гъокIэ зэрэщысэтехыпIэм фэ­дэуи мэлажьэ, нахь IофшIэ­кIошхо къэгъотыгъуай, тыфэраз…» къытиIуагъ.

Мэфэку мафэм тыздэкIогъэ IофшIапIэм ищагу машинэхэр диз. Унэшхоу тызычIэхьагъэми чэзыум щыхэтхэр зэрэбэдэдэри тэлъэгъу. Бзылъфыгъэу зэкIэ зэкIуалIэхэу, зэупчIыжьыхэрэм тэри тызыфаер зетэIом, «Ас­лъан мырэп зычIэсыр» еIошъ, тырещажьэ. Унэшхом тыкъычIещы, къыгот унэ цIыкIоу цIыф бэдэдэ зыIутым тырещэшъ, нэбгыритIоу чIэсхэм язэу тхьа­мэтэ чIыпIэм щысым Iэ фе­шIышъ, «Мары Шэуджэн Аслъан» еIо.

ИщыIэныгъэ гъогу

Шэуджэн Аслъан мыщ ыпэкIэ тырихьылIагъэу щытыгъэп. КIэлэ нэутх, нэгушIу, егъашIэм тинэIосагъэм, къытажэщтыгъэм фэдэу къытпэгъокIыгъ, къы­чIахьэхэрэм тагъэохъущтыгъэми, тиупчIэхэм джэуапхэр къаритыжьызэ ищыIэныгъэ гъогу ты­щигъэгъозагъ.

Шэуджэн Аслъан 1974-рэ илъэсым Хьалъэкъуае къыщы­хъугъ. Ятэ Инвер тучантесыгъ, былымгъэпщэрыпIэ хъызмэтшIапIэми щылажьэу къыхэкIыгъ, Янэ Раий (ОчэпщыекIэ Кушъу­хэм япхъугъ) тучантесзэ къы­хьыгъ.

— Лъфыгъищэу тыряIагъ, — еIо Аслъан. — Маринэ Мыекъуа­пэ щэпсэу, Адам бизнесым пылъ. ТицIыкIугъом щегъэжьагъэу IофшIэныр шIу тлъэгъоу, адыгэ шэн-хабзэхэм атетэу та­пIугъ. Тикъуаджэ дэсхэри ары зэрэпсэухэрэр. Чылэм, лIакъом, лъэпкъым ядахэ арагъэIоным ижъыкIэ къыщегъэжьагъэу зэкIэри фапIух.
1991-рэ илъэсым еджапIэр къызеухым, Гулькевичи дэт мэкъумэщ техникумым чIахьи, зооветеринар сэнэхьатыр зэригъэгъотыгъ. Ащ ыуж дзэм къулыкъу къыщихьыгъ. КъызекIы­жьым, Лъэустэнхьаблэ дэт хьапсым IофшIэныр щыригъэ­жьагъ. 2000-рэ илъэсым иунагъо дищэжьи Мыекъуапэ кIожьыгъагъэ, ГИБДД-м иреспубликэ гъэIорышIапIэ идежурнэ игуа­дзэу щытыгъ. 2002-рэ илъэсым къыгъэзэжьыгъ. Гъогу патруль къулыкъум иавтоинспектор шъхьа­Iэу Iоф ышIагъ. Джы илъэ­сибл хъугъэу ыпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ «МРЭО-2-у» Адыгэ­къалэ дэтым икъэралыгъо автоинспектор шъхьаI, полицием икапитан. Нэужым заочнэу Адыгэ къэралыгъо университетым июридическэ факультети къыухыжьыгъ.

Иунагъо дахэ

Шэуджэн Аслъан инасып къычIэкIи къыщэн зэхъум шъхьэ­гъусэ фэхъу­гъагъэр Нэшъукъуа­екIэ КIыкIхэм япхъоу Фатим. Ащи Адыгэ къэ­ралыгъо кIэлэегъэджэ институтыр къыухыгъ.

— Ары, сишъхьэгъусэ дэгъоу еджагъ, исэнэхьати шIу елъэгъу, ау ащ рылэжьэнэу хъугъэп, — еIо Аслъан. – Уахътэ къыхэкIыгъэп – кIэлэцIыкIухэр пIугъэнхэ фэягъэ. Институтым егъэ­джэн-пIуныгъэмкIэ шIэныгъэу къы­чIихыгъэр хьаулые хъугъэп, тилъфыгъэхэр дэгъоу ыгъэса­гъэх, ыпIугъэх, ригъэджагъэх. Унэгъо IофшIэн мыухыжьри ахэм адигъэцэкIагъ.

Корр.: Непэ зэкIэми тинэ­рылъэгъу зэшъхьэгъусэхэм лъфыгъэ зытIущ нахьыбэ къызэрамыгъэхъурэр. Ушъхьагъоу яIэри зэфэд: щыIакIэр къины, лэжьапкIэр цIыкIу, ебгъэджэнхи плъэкIыщтэп. Шъо ахэми шъу­къамыгъащтэу лъфыгъибл зэдэ­жъугъотыгъэ, мэшэлахьэу дахэу зэдэшъупIугъэх, ешъогъаджэх. Сыда ар къызхэкIыгъэр? Хэта зилъагъо урыкIуагъэр, лъыбгъэ­кIотагъэр? ШъуилIакъокIэ кIэлабэ зиIагъэ къахэкIыгъа?

Ш. А.: КъахэкIыгъ. Ар тятэ­жъэу Андзаур ары – шъэуитIурэ пшъэшъэжъыитфырэ ащ иIагъ. Тэри тилъфыгъэхэр джащ фэдиз зэрэхъухэрэр. Ау ар о уфаекIэ хъунэу щытэп, Тхьэм къыуитмэ, уиIэщт. Сабый фаехэу, ау янасып къымыхьэу щыIэр бэ. Тэ тиунагъокIэ Алахьталэм ты­фэраз. Тилъфыгъэхэр мэшэла­хьэу псаух, хъупхъэх, дэгъоу еджэх, Алахьым насыпышIо ышIынхэу телъэIу.

Сишъэо анахьыжъэу Махьму­дэ ыныбжь илъэс 22-рэ хъущт Iоныгъо мазэм. Саратов дэт университетым щеджэ, юрист сэнэхьатыр зэрегъэгъоты, сигъогу рыкIонэу къызэрэхихы­гъэр сигуапэ. Саидэ Пшызэ технологическэ университетым ще­­-д­жэ, экономист хъущт. Суандэ медицинэ колледжым чIэс. Унагъом медицинэ IофышIэ гори исын фае. Аминэт мыгъэ гурыт еджапIэр дэгъоу къыухыгъ, Пшызэ къэралыгъо агроуниверситетым чIэхьанэу ары. Заринэ я 11-рэ классым ихьагъ. Къэ­кIорэ илъэсым гурыт еджапIэр къыухыщт, ау зычIэхьащтыр къы­Iогорэп. Прокурор гори тиIэн фаеу хъугъэ. А сэнэхьатым ицIыкIугъом къыщегъэжьагъэу фаер илъэс 15 зыныбжь ти Фарид ары. Ар мыгъэ я 10-рэ классым ихьагъ. АнахьыкIэу Азэмат я 9-рэ классым ихьагъ, зэджэщтыр ащи къыIогорэп. Тэ зыпари едгъэзырэп, шъхьадж зыфаер, шIу ылъэгъурэ сэнэхьатыр къыхехы.

Корр.: Уунэгъошхоныр, кIалабэ ппIуныр къина? Ащ тещыныхьэхэу сабый зытIу нахь къэзымыгъэхъухэрэм сыда къя­пIон плъэкIыщтыр?

Ш. А.: Рэмэзан, джыри къэсэIо: ар Тхьэ Iоф. Къыуитмэ, уиIэщт. Ар зинасып къымыубытыгъэу, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм сабыйхэр къаIызыхыгъэхэри шыIэх. Сэ сшъхьэкIэ сынасыпышIоу зысэлъытэжьы. Сишъхьэ­гъуси сыфэраз, тилъфыгъиблэу къызэтехъухьагъэр ащ ылэжьыгъэх, ыгъэсагъэх, тэри ынаIэ къыттетыгъ. Ащ фэдизыр зыпшъэ ифагъэм фэмышIапхъэ щыIэп. Сэри зэрэслъэкIэу IэпыIэгъу сыфэхъу, зэрэзгъэрэзэщтым, ыгу къызэрэдэсщэещтым сыпылъ.

Корр.: Къиныба?

Ш. А.: Ащ фэдизэу къины­шхуи тлъэгъугъэп. УзэгурыIоу, узэдэ­лажьэмэ, дунаир дахэ. Зы сабый ппIуныри, щы ппIуныри зэфэдэ. Апэ къэхъугъэм зыкъы­зиIэтыкIэ, ыуж къикIырэм ынаIэ тетзэ псэунхэр тиунагъо шэн-хабзэ щыхъугъ. Джаузэ, янэ де­Iэжьхэзэ, тикIалэхэр зэрэпIу­жьых. Джы, ТхьэмкIэ шыкур, анахьыжъым илъэс 22-рэ, ана­хьыкIэм 15 аныбжь, тIури шъэ­ожъыех. Ахэм азыфагу къихъуа­гъэх типшъэшъэжъыехэр. Тиунагъо нэхъойрэ бэрэчэтрэ илъых, тызщыкIэшхо щымыIэу тэпсэу. Тхьэр къыддеIагъ, тиунэ плIэу зэхэт, гумэкI тиIэп. Алахьталэм псауныгъэ зэкIэхэми къытет.

Унэгъо Iужъур насып. КIа­лэхэр шIу зэрэлъэгъух, зэлъэплъэжьых, пэгагъэ ахэмылъэу, къызэрыкIохэу, зэкъошны­гъэ-ныбджэгъуныгъэр агъэлъапIэу къэтэджых. ЩыIэныгъэм игъогушхо зытехьэхэкIи анаIэ зэтетыжьыщт, къэзэрэгъэгъунэжьыщтых. Хъяр яIэми, гумэкIыгъо щыIэми зэлъыIэсыщтых. Лъфыгъиблым лIэкъуибл благъэ къыт­фашIыщт, ахэм къакIэхъухьа­жьыхэрэм адыгэ лъэпкъыр, лIакъохэр агъэбэгъощтых, агъэ­дэхэщтых.

Джащ фэд Шэуджэнхэм яунэгъо шIагъоу Москва, Кремлым рагъэблагъи орденэу «Родительская слава» зыфиIорэр къызэратыгъэр, щагъэшIуагъэр. Урысые Федерацием и Президентэу Владимир Путиныр къахэуцуи, сурэти атырахыгъэу нэпэеплъ шIагъоу яунэ илъ.

Нэхэе Рэмэзан.