Комсомолыр ыкIи натыхъуаехэр

Ныбжь зиIэхэм дэгъоу къашIэжьы ныбжьыкIэ патриотическэ движениеу комсомолыр икIыгъэ я ХХ-рэ лIэшIэгъум ия 20-рэ илъэсхэм зэрэзэхащэгъагъэр ыкIи къэралыгъо тарихъым чIыпIэшхо зэрэщыриIэр. КIэлэ ыкIи пшъэшъэ ныб­жьы­кIэхэм агухэр Родинэм, якъэралыгъо афызэIухыгъэхэу, афэлъэкIырэр афашIэным сыдигъуи фэхьазырыгъэх.

НыбжьыкIабэмэ зыкъагъо­тынымкIэ, щыIэныгъэм хэуцонхэмкIэ комсомолыр лъэшэу къа­­шъхьэпагъ, натыхъуаехэми къа­хэкIыгъэх ащ ыпсыхьагъэхэр.
Къуаджэу Натыхъуае адыгэ шъолъырым ит анахь къоджэ цIыкIумэ ащыщ, тиреспубликэ икарти ар хэплъэгъон дэдэу щытэп. ЦIыфэу щыпсэурэм ипчъагъэ нэбгырэ 400 хъупэрэп. Ау ахэм ахэтых ныбжь зиIэ комсомольцэхэр, хэгъэгур ренэу зыщыгугъыщтыгъэу ыкIи ныбжьыкIэхэм щысэ зытыра­хыщтыгъэхэр.

ЛIыбзыу лIакъом щыщыхЛIыбзыу лIакъом къыхэкIыгъэ нэбгырабэу зыцIэ комсомолым пытэу епхыгъэхэм ягугъу къэтшIыщт. ЛIыбзыу Аслъан­коз Гукъэ ыпхъум революцием илъэхъан ятэ иIэпыIэгъоу, къуа­джэм къыдэхьэгъэ революционерхэр яунэ щаухъумэщтыгъэх. Аслъанкоз нахьыжъхэм (комитетчикхэм) ягущыIэ кIэдэIукIэу хъущтыгъ ыкIи аIорэ-ашIэрэм щыгъозагъ. ТикъуаджэкIэ апэрэу комсомолым хэхьэгъагъ, чанэу комсомол ыкIи партийнэ ячейкэхэм ахэтхэм Iоф адишIэ­щтыгъ.

Хэгъэгу зэошхор къызежьэм, Мыекъопэ партизан отрядэу N 7-м, «Народные мстители» зыфиIорэм хахьи, зыфагъэзэрэ Iоф къинхэр дэгъоу зэшIуихыщтыгъ, цIыфхэм хъурэ-шIэрэр агуригъаIоу адэгущыIэщтыгъ, Дзэ Плъыжьым илIыблэнэгъэ зэуакIэ къафиIуатэщтыгъ, лис­товкэхэр тыди ащаIэкIигъахьэщтыгъ. Бэрэ Аслъанкоз пыим иуцупIэкIэ агъакIощтыгъ, ыкIи къэбар зэхэфыгъэхэр къыхьы­ти, отрядым къэкIожьыщтыгъ. Тихэгъэгу фашизмэм текIонымкIэ бзылъфыгъэ лъэш псэемыблэжьхэм яшIогъэшхо къэкIуагъ.

ЛIыбзыу Мерэм ХьапIатIыкъэ ыпхъур (1914 — 1962)

Мерэм псынкIэу лъэхъаным хэуцон ылъэкIыгъ, райисполкомым итхьамэтагъ, ащ ыужым хэку исполкомым кадрэхэмкIэ иIофышIагъ, Адыгэ хэку исполкомым исекретарыгъ. Комсомолкэ чаныгъ, 1938-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу РСФСР-м и Апшъэрэ Совет идепутатэу тIо­гъогогъо хадзыгъ.

ЛIыбзыу (ЖэнэлI) Фене ХьапIатIыкъэ ыпхъур Мерэм ышыпхъугъ, Натыхъуае иапэрэ кIэлэегъаджэхэм ащыщыгъ. Комсомолкэ ныбжьыкIэм шIэныгъэ ыкIи IофшIэкIэ амал дэгъу­хэр IэкIэлъыгъ, пытэгъэ-зэфэгъэ ин хэлъыгъ. Зэо илъэсхэм, нэмыцхэр къуаджэм дафыжьыгъэхэ къодыеу, советскэ лей­тенант къаигъэ хьазыр горэ чылэм къыдэхьагъ. Къоджэ кIэ­­лэ Iэтахъор ащ ригъэзыгъагъ нэмыцхэр дэсыфэхэ чылэм щы­хъугъэр къыIотэнэу. Ау адрэр къезэгъыгъэп. Лейтенантыр ащ фэдэ зекIуакIэм къызэкIигъэ­нагъ, ау мы чIыпIэм ащ мыщы­нэу пэуцужьыныр ЛIыбзыу Фене фы­зэшIокIыгъ. Офицер губжыгъэм ащ зэхыригъэшIыкIыжьыгъ ямышIыкIэу, шэнычъэ-къаигъэу зыогъэпсыкIэ цIыф къызэрыкIохэм узэхашIыкIын зэрамы­лъэкIыщтыр, IокIэ-шIыкIэ тэрэз­кIэ хэти упэгъокIымэ, уиIоф зэ­рэкIэкIыщтыр. ЫкIи офицерым имысагъэ ригъэштэ­жьыгъ, «къыс­фэгъэгъу» къыригъэIуагъ.

Бек Мелэчхъан

Илъэпкъ паекIэ зышъхьамысыжьхэрэм ащыщыгъ псауны­гъэр къэухъумэгъэнымкIэ Адыге­им Iофышхо щызылэжьыгъэу, комсомолкэ нахьыжъхэм ащыщэу Бек Мелэчхъан Исае ­ыпхъур. Мелэчхъан пасэу комсомолым хэхьэгъагъ ыкIи МГУ-р къызеу­хым, апэрэ адыгэ бзы­лъфыгъэ врач хъугъэ. Общест­вэм изэте­гъэпсыхьанкIэ Iофы­шхо ышIагъ, апэрэ кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэр къызэIухыгъэнхэм хэлэжьагъ.

Зэошхом илъэхъан партием хэхьагъ ыкIи Москва военврачэу щыIагъ. Мыекъуапэ къы­зегъэзэжьым, псыIэзапIэм ипэ­щагъ, Адыгеим исанавиацие иIэшъхьэтетыгъ. Зэоуж охътэ къиным пшъэшъэжъые ибэу къэнагъэр ышти ыпIугъ. Бзылъфыгъэ лIыхъужъым иIофшIагъэ епхыгъэ уасэ къыратыгъ, Лениным иорден къыфагъэшъошагъ, щытхъуцIэ лъапIэу «РСФСР-м изаслуженнэ врач» зыфиIорэр къыфаусыгъ.

Хьагъур Андзаур

Андзаур ицIыфышIугъагъэ, иIушыгъэ джы къызнэсыгъэми цIыфхэм ащыгъупшэрэп.

1933-рэ илъэсым Мыекъопэ мэкъумэщ техникумыр къыухыгъэ къодыеу комсомолым хэхьэгъагъ. ЗэхэщэкIо дэгъоу зы­къигъэнэфагъ. ВЛКСМ-м и Апшъэрэ еджапIэ Одессэ къыщиухи, Адыгеим къэкIожьыгъ ыкIи ыгуи ыпси хэлъэу ком­сомол IофшIэным, ныбжьыкIэхэр къэIэтыгъэнхэм дэлэжьагъ. Шэуджэн районымкIэ комсо­молым и Комитет агъакIуи, пионер IофхэмкIэ отделым ипа­щэу, етIанэ Адыгэ хэку комсомолым и Комитет ыкIи Мые­къопэ аэроклубым Iоф ащи­шIагъ. Зэошхор къызежьэм Хьагъур Андзаур хэку комсомолым и Комитет иапэрэ сек­ретарэу щытыгъэми, ушъхьагъу гори ышIын ыдагъэп, ежь ишIоигъоныгъэкIэ ятIонэрэ мафэм заом кIуагъэ, зэуапIэм зыIотым дзэ авиаэскадрильем икомсомол ибюро исекретарыгъ, политотделым ипащэ игодзагъ, дивизием ипартеджапIэ ипэ­щагъ. Зэо наградэхэр — Жъогъо Плъыжьым иорден, Хэгъэгу зэошхом иорденэу я II-рэ шъуа­шэ зиIэр, медальхэр ыкIи рэзэныгъэ тхыгъэхэу Апшъэрэ Главнокомандующэу И. В. Сталиныр зыкIэтхагъэхэр иIэу Адыгэ хэкум къыгъэзэжьыгъ. Хэгъэгум мамыр щыIакIэр зегъотыжьым, Адыгэ хэку исполкомым итхьаматэ игуадзэу илъэс 19-рэ щытыгъ. Анахьэу лъэпкъым иныбжьыкIэхэм гъэсэныгъэ агъотыным ынаIэ тетыгъ. А уахътэм Хьагъурым зы­фэзгъэзагъэ пэпчъ ишIуагъэ ригъэкIын фэукIочIыгъ, къы­гот цIыфым игумэкI-гукIае зэхэзы­шIэн зылъэкIырэ цIыф Iушыгъ.

Гунай Мустафа

Комсомолым ыпIугъэу, ылэ­жьыгъэмэ ащыщ. Апэрэ кол­хозыр Мустафа зэхэзыщагъэр, кулакхэм атекIон, ыIорэр аригъэшIэн ылъэкIыгъ. Колхоз тхьа­­мэтагъ зы уахътэ горэми, етIанэ къоджэ Советым ипэ­щагъ. Заор къызежьэм фрон-
тым Iухьагъ ыкIи зэо гъогубэ къызэпичыгъ. Зэо ужым партий­нэ IофышIагъ, Тэхъутэмы­къое, ащ ыуж Кощхьэблэ райис­пол­комхэм тхьаматэу ащыIагъ.

Меркицкэ Ибрахьим


Комсомолым апэдэдэ хэ­хьэ­гъэ нахьыжъхэм ащыщ, мы­шIэ­ныгъэр гъэкIодыгъэнымкIэ Иб­рахьим заом ыпэкIэ Iоф ­ышIагъ, етIанэ правоохрани­тельнэ органхэм ахэхьагъ. Заор къызе­жьэм Тэхъутэмыкъое районым ипрокурорыгъ, фронтым кIуагъэ, дзэ прокуратурэм, контрразведкэу «Смерш» яследователыгъ, къалэу Новороссийскэ шъхьафит шIыжьы­гъэным хэлэжьагъ, ащ уIагъэ щыхъугъ. Жъогъо Плъы­жьым иорден ыкIи Хэгъэгу зэ­ошхом иорденэу я II-рэ шъуашэ зиIэр къыратыгъэх. 1986-рэ илъэсым къуаджэу Натыхъуае ехьылIэгъэ тхылъ-гукъэкIыжьыр ытхыгъ, ащ къыщиIотагъ къуа­джэм комсомол Iофыгъор зэрэщыкIуагъэр, ежьыр комсомолым зэраштагъэр, а мафэр ныбжьырэу ыгу къызэринагъэр. Ежь ыужыIокIэ икъоджэгъухэу Хъунэ Шыхьам, ЛIыбзыу Мурат, Хъущт Мыхьамодэ комсомолым зэ­рэ­хэхьагъэхэр, шъхьафит щы­IэкIэ-псэукIэм ылъапсэ ыдзы зэрэфежьагъэр къыщиIуагъ.

Бек Козэт

IэкIыб къэралхэм арыс адыгэ­хэм зэпхыныгъэ адыряIэнымкIэ Iофышхо ышIагъ комсомолкэу Бек Козэт Рахьые ыпхъум. цIы­кIузэ ибэу къани, Натыхъуае дэс иIахьылхэм апIугъ. ЕджапIэр къызеухым ятэшым ишIоигъоныгъэкIэ апэ Москва связым иинститут чIэхьэгъагъ, ау шIэхэу къыгурыIуагъ ащ зэрэфыте­мыгъэпсыхьагъэр ыкIи къычIэ­кIыжьыгъ. Москва иеджапIэ горэм икIэлэегъэджагъ ыкIи Iоф ышIэзэ МГУ-м журналистикэмкIэ ифакультет ипчыхьэ еджапIэ къыухыгъагъ. Арапы­бзэр ежь-ежьырэу зэригъэ­шIагъ, илъэсыбэрэ радиом Iутыгъ. Араб къэралхэм апае къэ­­тынхэр ыгъэхьазырыщтыгъ, мы отделым ипэщагъ. Бэ цIыфэу къыфатхэщтыгъэр, ахэр къэ­лъа­Iощтыгъэх адыгабзэр зэрагъэшIэнымкIэ, яIахьылхэр къагъотыжьынхэмкIэ адеIэнэу. Ко­зэт фэлъэкIырэр сыдигъуи ышIагъ: учебникхэр, орэд мэкъамэхэр зытет пластинкэхэр афаригъэ­хьыщтыгъ, фэлъэкIырэмкIэ хэти деIагъ. Натыхъуаехэр лъэшэу рэгушхох якъоджэ бзылъфы­гъэм.

Журналистикэм ылъэныкъокIэ гъэхъагъэу иIэхэм апае Бек Козэт щытхъуцIэу «Адыгеим изаслуженнэ журналист» ыкIи медалэу «За заслуги перед РА» зыфиIохэрэр къыфагъэ­шъошагъэх.

Ацумыжъ Хьаджумар

Къоджэ ныбжьыкIэхэр заом ыпэкIи, зэо илъэс къинхэми, зэо ужыми щыIэныгъэм илъэныкъуабэкIэ пэрытыгъэх, хъуп­хъагъэх, чаныгъэх. Хэкум лъэшэу ищыкIэгъагъэх тракто­ристхэр. Апэрэ трактористхэм ащы­щыгъ Ацумыжъ Хьаджумарэ. Ащ щысэ тырахыгъ нэмыкI къоджэдэсхэми, пшъа­шъэхэми. Колхозэу «Красный мак» иправление игъоу ылъэгъуи, тракторист курсхэм къащеджэнхэу Кизинова Фатрэ Емзэгъ Зулэрэ агъэкIогъагъэх. Къызаухым, комсомолкэ чанхэр тракторэу СТЗ-м ируль IутIысхьагъэх. Мы машинэ­хэмкIэ гъэхъагъэхэр яIэу Iоф ­ашIагъ. Ащ фэдэ щысабэ джыри къэпхьын плъэкIыщт.

Комсомол ныбжьыкIэ дви­жением адыгэ шъолъырыр зэлъиштэгъагъ, щыIэкIакIэм игъэ­псынкIэ бэ ащ Iофэу ашIагъэр, зэшIуахыгъэр. Апэрэ комсо­мольцэхэм ащыщхэм янахьыбэр бэшIагъэ зыщымыIэжьыр, ау яшIушIэгъэ мыухыжькIэ ахэр къытхэтых.

АкIэгъу Разыет.
Хьахъурэтэ Светлан.