Кавказ культурэр къызэдаухъумэ

Кавказ культурэм ия ХV-рэ фестиваль Тыркуем икъалэу Яловэ щыкIуагъ. Дагъыстан, Темыр Осетием, Грузием, Къэбэртэе-Бэлъкъарым, Адыгеим, Тыркуем яансамблэхэр зэхахьэм щызэIукIагъэх. Мыекъуапэ иадминистрацие культурэмкIэ и ГъэIорышIапIэ ипащэу Цэй Розэ зэхэщэн IофхэмкIэ IэпыIэгъу фэхъугъ ансамблэу «Мыекъуапэ инэфылъэхэм».

Фестивалыр игъэкIотыгъэу къы­зэIуахыгъ. Урысыем иконсул шъхьаIэу Истамбул щыIэ Андрей Подъелышевыр Iофтхьабзэм къы­зыщэгущыIэм, Урысыемрэ Тыркуемрэ язэпхыныгъэхэм ягъэпытэн, искусствэм лъэпкъхэр зэрэзэфищэхэрэм иеплъыкIэхэр къариIолIагъэх. Адыгеим ыцIэ заулэрэ зэрэхигъэунэфыкIыгъэр Мыекъуапэ икIыгъэхэм ашIогъэшIэгъоныгъ.

Къалэу Яловэ имэр ишъхьэгъу­сэу Салмэн Дилек адыгэ бзылъфыгъ, шапсыгъэхэм ащыщ. Ари зэхахьэм къыщыгущыIагъ, фестивалым хэлажьэхэрэм шIоу щыIэр къадэхъунэу афиIуагъ.

Яловэ имэрэу Вефа Салмэн кавказ культурэм икъэухъумэн, лъэпкъхэр зэIукIэхэзэ яшэн-хабзэ­хэр къызэрэзэфаIуатэрэм къатегущыIагъ.

Салмэн Дилек ансамблэу «Мые­къуапэ инэфылъэхэм» якъэ­шъуакIохэм къахэхьагъ, тарихъ къэбархэм ныбжьыкIэхэр ащигъэ­гъозагъэх. Адыгэ шъуашэр зэрэ­да­хэм, Кавказ щыпсэухэрэ лъэпкъ­хэм къякIоу тишъуашэ зэращыгъым, фэшъхьафхэм атегущыIагъэх, зэхэтхэу нэпэеплъ сурэтхэр атырахыгъэх. Къэбэртэе-Бэлъкъа­рым къикIыгъэхэми Салмэн Дилек нэгушIоу аIукIагъ, зэлъэпкъэгъу адыгэхэм шIукIэ агу къинэжьыщт уахътэу зэдагъэкIуагъэр дунэе къэбар хъугъэ.

Концертхэр

ГъэшIэгъонэу концертыр кIуагъэ. Ансамблэ пэпчъ илъэпкъ искусствэ къыгъэлъэгъуагъ. Андрей Подъелышевым къызэриIуа­гъэу, чэщым сыхьатыр 12-м нэс пчыхьэзэхахьэу кIуагъэм хэгъэгу зэфэшъхьафхэм къарыкIыгъэхэр нэIуасэ, ныбджэгъу щызэфэхъугъэх. Джэгур зэкIэми ашIогъэшIэгъоныгъ.
«Мыекъуапэ инэфылъэхэм» илъэпкъ къашъоу «Си Адыгеир» фестивалым хэлажьэхэрэм нахь агу рихьыгъэхэм ащыщ. Тикъэшъуа­кIохэр зэкIужьэу зэрэфэпагъэхэри зэхэщакIохэм къыхагъэщыгъ.

Адыгэ къуаджэу Сэуджакъ

Илъэс къэс кIэлэцIыкIу лъэпкъ ансамблэу «Мыекъуапэ инэфылъэ­хэр» Сэуджакъ макIо. Художественнэ пащэу, Къэбэртэе-Бэлъкъарым изаслуженнэ артистэу, Адыгеим инароднэ артистэу Нэныжъ Айдэмыр зэрилъытэрэмкIэ, псэ зыпыт зэIукIэгъухэм хэп­шIыкIэу япчъагъэ хэхъо.

Тыркуем нысэ щыхъугъэхэ адыгэ бзылъфыгъэхэу тиреспубликэ щапIугъэхэр Яловэ, Сэу­джакъ, нэмыкIхэм ащэпсэух. Зэлъэпкъэгъухэм ягунэс къэбархэр къызэфаIотэнхэмкIэ адыгабзэр дэгъоу зэрашIэрэр нэ­мыкI лъэпкъхэм агъэшIэгъуагъ.


Къэбэртэе-Бэлъкъарым иансамблэу «Щагъдыим» гущыIэгъу зэрэфэхъугъэхэри «Мыекъуапэ инэфылъэхэм» икъэшъуакIохэм къаIотэжьы. Алсын Ну­ри Тыркуем щэпсэу, урысыбзэр дэгъоу зэригъэшIагъ. Тиансамблэ ар бэрэ игъусагъ.
Адыгеим илIыкIохэм анахьэу анаIэ зытыра­дзагъэр грузин кIалэу Алеко Квашадзе зэ­рэIукIагъэхэр ары. АдыгабзэкIэ къабзэу къэгущыIэ, тилъэпкъ итэ­къухьагъэу дунаим щып­сэуныр къызхэкIыгъэм щыгъуаз.

— Грузием сыщыIэу адыгабзэр зэзгъэшIэ­нэу сыфежьэгъагъ, —къеIуатэ Алеко Кваша­дзе. — Тыркуем иуниверситет адыгабзэр зэрэщакIурэм шIуагъэ къеты. Бзэм лъэпкъхэр зэфещэх.

Нэжъ-Iужъхэу Сэу­джакъ дэс­хэр, ныбжь гурыт зиIэхэр адыгабзэкIэ мэгущыIэх. КIалэхэм тиныдэлъфыбзэкIэ гущыIабэ къы­уаIон алъэкIыщтэп, ныдэлъфыбзэр пыдзы ашIы, къа­лэм щыпсэунхэу мэкIожьых.

Адыгэ тарихъым исаугъэт

Яловэ имэрэу Вефа Салмэн кIэщакIо фэхъуи, хыIушъом саугъэт щагъэуцугъ. Кавказ заом икъиныгъохэр зэпызычыгъэ ти­лъэпкъэгъухэм ар афэгъэхьыгъ.
— Саугъэтыр дахэу ашIыгъ. Адыгэ быракъ уцышъоу щэбзищэ къызхэлыдыкIырэр нэгум къыкIегъэуцо, — къеIуатэ Нэныжъ Айдэ­мыр. — Саугъэтым текIуалIи ти­лъэпкъэ­гъухэу Кавказ заом хэкIо­дагъэхэм шъхьащэ афэтшIыгъ, ансамблэу «Мыекъуапэ инэфылъэ­хэм» икъэ­шъуакIохэм нэпэеплъ сурэтхэр саугъэтым дэжь ащытырахыгъэх.

Адыгэ быракъыр саугъэтым ыпашъхьэ тиныбжьыкIэхэм щагъэ­быбэтагъ, лъэпкъ шIэжь зэряIэр къахэщэу саугъэтыр зыгъэуцугъэ­хэм зэрафэразэхэр зэхахьэм къыщаIуагъ. Нэныжъ Айдэмыр Тыркуем ныбджэгъу къыщыфэхъу­гъэ Онур (лIакъоу зыщыщыр зэдгъэшIэнэу хъугъэп) къызэриIуагъэу, мамыр псэукIэр гъэпытэгъэныр ныбжьыкIэхэм зэдыряIофэу алъытэ, лIэужхэр зэзыпхырэ зэIукIэгъухэр нахьыбэрэ зэхащэщтых. Саугъэтыр хым ыпашъхьэ зэрэщытым мэхьэнэ хэхыгъэ иI.
Мыжъобгъум тешIыхьэгъэ сурэтым хыр зэрэуалъэрэр къегъэлъа­гъо. Ащ гур зэредзэ, арэу щытми, зыбгъэрэхьаты пшIоигъоу хым иорхэм бзыухэр ащыбыбатэхэу нэплъэгъум къызифэхэкIэ, искусст­вэм мамыр псэукIэр зэригъэпы­тэрэм гупшысэ шъхьафхэр уегъэшIых…

Сурэтхэм арытхэр: Нэныжъ Айдэмыррэ иныбджэгъоу О­нуррэ; ансамблэу «Мыекъуапэ инэфылъэхэр» саугъэтым ыпашъхьэ щыт.

ЕмтIылъ Нурбый.