ИорэдкIэ гушIуагъо къытфехьы

Адыгэ Республикэм изаслуженнэ артисткэу Даутэ Сусанэ Урысыем ителеканалэу «Жъуагъом» изэнэкъокъу хэлэ­жьагъ. ОрэдыIом Мыекъуапэ къызегъэзэжьым, гущыIэгъу тыфэхъугъ.

 Сурэтым итхэр: Даутэ Сусан, Мамхыгъэ Марин, ПIатIыкъо Марин.— Сусан, тигъэзетеджэ­хэм, искусствэр зышIогъэшIэгъонхэм ацIэкIэ тыпфэгушIо, уигъэхъагъэхэм ахэбгъэхъонэу пфэтэIо.

— Тхьашъуегъэпсэу. ТелевизорымкIэ къытэплъыгъэхэм, къытфэгумэкIыгъэхэм лъэшэу сафэраз.

— Урысыем ишъолъыр 85-мэ яартистхэр зыхэлэжьэгъэхэ зэнэкъокъум урагъэблэгъэнэу зэрэхъу­гъэм къыкIэупчIэрэр бэ.

— ПэшIорыгъэшъ зэнэкъокъу тиIагъэп, ар къыхэгъэщыгъэн фаеу сэлъытэ. ЗэхэщакIохэм ИнтернетымкIэ, нэмыкI амалхэм­кIэ ситворчествэ зыщагъэгъозагъ. Адыгеим зыкъыфагъази, сителефон зэрагъэшIагъ, сэри къызысэупчIыхэм джэуапхэр ястыжьыгъэх.

— Хэгъэгушхом умакъэ щы­Iугъ, цIэрыIо ухъугъэу зылъытэхэрэм адетэгъа­штэ.

Сусанэ нэшIукIэ къысэ­плъыгъ, ау зэдэгущыIэгъур лъигъэ­кIо­тэ­ным дэгуIагъэп.

— Хэгъэгум изакъоп, Адыге­им нахьышIоу уща­шIагъэу къытщэхъу.

— Джары сэри сызэрегу­пшысэрэр. «Щытхъу лыер зэрар» цIыфхэм аIо. Ащ фэдэ еплъыкIэм имэхьани зыщыз­гъэгъупшэрэп.

НахьыпэкIэ хэлэжьагъэхэр

— Телеканалым изэнэкъо­къоу «ЖъогъуакIэм» Адыге­им щыщхэу нахьыпэкIэ хэлэжьагъэхэм ацIэ­хэр къетэгъаIох.

— Адыгэ Республикэм и Къэ­ралыгъо филармоние иэстрадэ купэу «Ошъутенэм» иорэдыIоу Юрий Конжиныр апэрэ зэIукIэгъум рагъэблэ­гъагъ. КъэсIонэу сызыфаер Юрэ икIэлэегъаджэр Нэхэе Тэмар. Сэри «Ошъутенэм» Iоф щысэшIэ, Нэхэе Тэмарэ сегъасэ.

— Урысыем, Абхъазым язаслуженнэ артисткэу, Адыгэ Республикэм инароднэ артисткэу Нэхэе ­Тэмарэ ригъэджагъэхэм бэкIэ тагъэгугъэ.

— Хэгъэгу ыкIи дунэе зэIукIэгъухэм щытхъуцIэхэр къащыдэзыхыгъэ Цышэ Зарэ джырэ уахътэ Адыгэ къэралыгъо университетым искусствэхэмкIэ и Институт щеджэ, ащи ипащэр Нэхэе Тэмар. Зари ыцIэ Урысыем щыIущтэу тэгугъэ.

— Ари дэгъу. «Жъогъуа­кIэм» къыфэдгъэзэжьын.

— АдыгеимкIэ ятIонэрэу ащ хэлэжьагъэр Тэхъутэмыкъуае щыщ Мышъэ Азид ары.

— Искусствэр зыщагъэ­лъэпIэрэ адыгэ унагъом Азидэ щапIугъ.

— Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо орэдыIо-къэшъокIо ансамблэу «Ислъамыем» ипщы­наоу, Адыгеим инароднэ артистэу Мышъэ Андзаур ышыпхъоу Азидэ мэкъэ дахэ иI. Тыркуем щыкIогъэ фестивалым ищытхъу щаIуагъ. «Жъогъуа­кIэм» ифинал ар нэмысыгъэми, сэнаущыгъэу хэлъыр осэшIхэм къыхагъэщыгъ.

— Апэнэс Астемир…

— Ар Адыгэ Республикэм изаслуженнэ артист, ансамблэу «Мыекъуапэ инэфылъэхэм» ипчыхьэзэхахьэхэм бэрэ ащы­тэлъэгъу. Астемир купэу зыхэтым апэрэ чIыпIэр 2018-рэ илъэсым къыфагъэшъошагъ.

— Илъэс къэс Адыгеим апэрэ чIыпIэр зэнэкъокъум къыщыфагъэшъошэныр…

— СэшIэ о къапIомэ пшIоигъор. Зэнэкъокъум ащ щытегущыIэхэу щызэхэсхыгъ. Композитор цIэрыIоу Максим Дунаевскэр, артистхэу Юрий Николаевыр, Зарэ, Леонид Якубович, нэмыкIхэу осэшI купым хэтхэр хэгъэгум щызэлъашIэх. Орэдэу зэнэкъокъум щыIурэм ахэр IупкIэу къытегущыIэщтыгъэх, шIэныгъэ уагъэгъотынэу джэуа­пыр агъэпсыщтыгъ. Шъыпкъэ, зэхэщэкIо купым мурадэу иIэри къыдэплъытэн фае. Урысыешхом ишъолъыр 85-мэ яартистхэр зэIуагъэкIагъэх, лъэпкъ искусствэр агъэлъэпIагъ.

— Москва укIонэу сыди­гъуа зипхъухьагъэр?

— Адыгэ Республикэм и Пра­вительствэ, культурэмкIэ Ми­нистерствэр, нэмыкIхэри Iэ­пыIэгъу къысфэхъугъэх, сыгукIи зызгъэхьазырыгъ. Зэнэкъокъум ущыщынэ зэрэмыхъущтыр къы­сэзыIуагъэхэм сагъэгушхуагъ.

Орэдым икъыхэхын

— Зэнэкъокъум къыщыпIощт орэдым икъыхэхын тигъэзет тыкъыщыте­гущыIэу къыхэкIыгъэми, упчIэхэр къэтэджых.

— ПэшIорыгъэшъэу дискым тетхэгъэ орэди 3 зэхэщакIохэм афэзгъэхьыгъ. Ежьхэм къыхахыгъэр ары къэсIуагъэр. Ащ ыуж орэдэу къытатыгъэр ары финалныкъом къыщысIуагъэр. Сэ нэмыкI орэд къыхэсхы сшIоигъуагъ, ау зэхэщакIохэм ямурадхэр къыдэтлъытэнхэ зэрэфаери зыщыдгъэгъупшэнэу щы­тыгъэп. ОсэшIхэм цыхьэ афэ­пшIынэу щыт, ари къыхэсэгъэщы.

— НэIуасэ узыфэхъугъэхэр къэпIуагъэхэп.

— Ахэр бэ мэхъух. ОсэшIхэм анэмыкIхэм гущыIэгъу тафэ­хъугъ. Къэбэртэе-Бэлъкъарым къикIыгъэ Гъубжьэкъо Маринэ, Чэчэным, Темыр Осетием, Сы­быр, Москва, фэшъхьафхэм ялIыкIохэм саIукIагъ, псэ зыпыт зэдэгущыIэгъухэр сыдигъокIи гъэшIэгъоных.

— Орэдым икъыхэхын орыкIэ сыда?

— ЦIыфхэм уиорэдкIэ ­уашIэщт. Адыгеим икомпозиторхэм орэд дэхабэ аусыгъ, ау зэнэ­къокъухэм тахэлэжьэным фэшI орэдыкIэхэр къытаты тшIоигъу, тиIофшIэн ащ къы­гъэ­баищт, республикэм ыцIэ хэ­гъэгум щыIущт. Орэдым гупшы­сэу хэлъыр цIыфхэм алъыб­гъэ­Iэсыныр, гущыIэ пэпчъ имэхьанэ гукIи, псэкIи улъыIэсыныр, артистым ишэн-хабзэхэр бгъэфедэнхэр макъэм имызакъоу, нэплъэ­гъукIэ орэдыр къызэ­Iупхыныр типшъэрылъхэм ахэтэлъытэх.

— Орэдэу къапIорэм укъыдэшъоным, удэуджыным афэшI микрофон дэгъуи, шъошэ дахи уищыкIагъэх.

— Ахэр щыIэныгъэм щыщых. Орэд къэпIонэу пчэгушхом узы­теуцокIэ зы нэгъэупIэпIэ­гъум гупшысэу зэпыпчырэр зыфэдизыр Тхьэм нэмыкI зымышIэрэр.

— ОсэшIхэм апэрэ чIыпIэр зыфагъэшъошагъэр Тамара Дудуния.

— Смоленскэ хэкум ар иорэдыIу, мэкъэ дахэ иI.

— Телевизорым еплъыгъэ­хэм уасэ зыфашIыгъэхэр…

— Сэ ащ къыхэзгъэщырэр Адыгеим фэгумэкIхэу осэшIхэм телефонкIэ афытеуагъэхэм лъэ­шэу сазэрафэразэр ары. Рес­публикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат гущыIэ фабэхэр те­ле­фонкIэ къысфигъэхьыгъэх. ­ЗыкIи сымылъэгъугъэхэ цIыфхэр къыс­фэгушIуагъэх. Тхьаегъэпсэух.

— Артисткэу Зарэ о къып­фэгъэхьыгъэу къызэриIуагъэу, хэгъэгушхом изэ­нэкъокъу ифинал ухэ­хьаныр гушIуагъоу щыт.

— Сэри сэгушIо.

— «Ошъутенэр» республи­кэм имэфэкIхэм зэрахэла­жьэрэм сыда къыщыхэб­гъэщыщтыр?

— МэфэкIхэм лъэпкъ зэфэшъхьафхэр ащызэIокIэх. Ахэр дахэу фэпагъэх, зэфэгушIох. ЦIыфхэм ягушIуагъо адэбгощызэ ямэфэкI нахь гъэшIэгъон зыпшIыкIэ, уиIофшIагъэ укIэгушIужьы.

— Адыгэ къуаем имэфэкI укъытегущыIэщтба?

— Ащ фэгъэхьыгъэ мэфэкI­хэм нэбгырэ мин пчъагъэ зэ­ра­хэлажьэрэр Москва сыщыIэу къафэсIотагъ. Тиреспубликэ Уры­сыем, IэкIыб хэгъэгухэм дэгъоу ащашIэнымкIэ зекIо Iофыгъохэм, искусствэм, спортым ямэхьанэ зэхахьэхэм къащы­хагъэщых.

Пэнэшъухэм япхъоу Даутэ Сусанэ унэгъо дахэ иI. ШъэуитIу епIу, Айдэмыр ыкIи Чэрим. Адыгэ орэдэу къыIохэрэм япчъа­гъэ хигъэхъон имурад. Сусанэ Джэджэ районым ипсэупIэу Сергиевскэм къыщыхъугъ. «Адыгеим ижъогъожъыехэр» зыфиIорэ фестиваль-зэнэкъо­къум щытхъуцIэхэр къыщы­ди­хыгъэх.

— Макъэр Iэтыгъэу къэсIон слъэкIыщт орэдхэр къы­сатыгъэх, — зэдэгущыIэгъур лъегъэкIуатэ Даутэ Сусанэ. — Нэхэе Тэмарэ сипащэу искусствэхэмкIэ Институтым имагистратурэ сыще­джэ. «Гощэгъэгъым игъыбзэ» мы мафэхэм зэсэгъашIэ, нэ­мыкI орэдхэри сиIэх.

— Опсэу, Сусан! Респуб-ли­кэм гушIуагъо къыфэпхьыгъ. Ансамблэ цIэрыIоу «Нал­мэсым» уригъусэу Китаим, нэмыкIхэм уащы­Iагъ. Уимурадхэр къыбдэ­хъунхэу, уинасып зыдэ­плъэ­гъужьзэ ущыIэнэу пфэтэIо.

ЕмтIылъ Нурбый.