Илъэсым ыкIэм аухыщт

«Урысыем икультурэ» зыфиIорэ федеральнэ программэу 2012 — 2018-рэ илъэсхэм ателъытагъэм игъэцэкIэн къыдыхэлъытагъэу Адыгеим и Лъэпкъ хъарзынэщ зычIэтыщт псэуалъэм ишIын Мыекъуапэ щырагъэжьагъ. Ащ фэгъэхьыгъэу Федеральнэ архивнэ агентствэм ипащэу Андрей Артизовыр тыгъуасэ Адыгеим щыIагъ. Адыгэ Республикэм и Премьер-министрэу Александр Наролиныр ащ IукIагъ, мы объектым ишIын епхыгъэ Iофыгъохэм, гумэкIыгъохэм язэшIохын, пшъэрылъхэм лъэныкъохэр атегущыIагъэх.

АР-м и Правительствэ и Тхьаматэ пэублэ псалъэ къышIызэ, хьакIэм шIуфэс гущыIэхэмкIэ зыфигъэзагъ. Мы къулыкъум иIофшIэн зэрифэшъуашэу зэхищэным, ищыкIагъэр егъэгъотыгъэным республикэм мэхьанэшхо зэрэщыратырэр хигъэунэфыкIыгъ.

— АР-м и Лъэпкъ хъарзынэщ зычIэтыщт псэуалъэм ишIын зэрэлъыкIуатэрэм Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат лъэплъэ. Мы проектыр щыIэныгъэм щыпхырыщыгъэнымкIэ Федеральнэ агентствэр республикэм IэпыIэгъу къызэрэфэхъурэр зэхэтэшIэ, ащкIэ тыфэраз. ТапэкIи типшъэрылъхэр дгъэцэкIэнхэм, къыттефэрэ пстэури зэшIотхыным тыфэхьазыр. Урысыем иархивхэр зызэхащагъэхэр мыгъэ илъэсишъэ мэхъу, а мэфэкIым ихэгъэунэфыкIыни зыфэтэгъэхьазыры, — къыIуагъ Александр Наролиным.

Андрей Артизовым къызэрэхигъэщыгъэу, мэфэкIэу къэблагъэрэм ихэгъэунэфыкIын къыдыхэлъытагъэу, Адыгеим и Лъэпкъ архив зычIэтыщт унэм ишIын мы илъэсым ыкIэм нэс аухынэу агъэнафэ. Ащ пае республикэм ахъщэ тедзэ къыфатIупщыщт.

— Гухэлъэу тиIэр гъэцэкIагъэ зыхъукIэ, я 21-рэ лIэшIэгъум диштэрэ псэуалъэ Мыекъуапэ къыдэуцощт. Ар зэрифэшъуашэу зэтегъэпсыхьэгъэным, ищыкIэгъэ оборудованиер чIэгъэуцогъэным тынаIэ тедгъэтыщт, — къыIуагъ агенствэм ипащэ.

Федеральнэ агентствэм и Щытхъу тхылъ зыфагъэшъошагъэхэу, республикэ архивым иIофышIэхэу Теуцожь Заремэрэ Iэшъынэ Саидэрэ зэIукIэгъум щафэгушIуагъэх.

Мы мэфэ дэдэм Адыгеим и Лъэпкъ хъарзынэщ зычIэтыщт унэу ашIырэм пащэхэр щыIагъэх, IофшIэнхэр зэрэлъыкIуатэхэрэм зыщагъэгъозагъ, псэолъэшIхэм гущыIэгъу афэхъугъэх. Объектыр къатиблэу зэтет, мы уахътэм ехъулIэу ащ ыпкъ агъэуцугъ, нэмыкI IофшIэнхэри чэзыу-чэзыоу рагъэкIокIых.

АР-м и Лъэпкъ хъарзынэщ тарихъ мэхьанэ зиIэ тхылъыхэр, документхэр чIэлъых. Фондым зэкIэмкIи пкъыгъо мин 300-м ехъу щаIыгъ, илъэс къэс ахэм япчъагъэ мини 2,5-м ехъу хэхъо. Мыекъуапэ ичIыпIэ зэфэшъхьафхэм ащыIэ псэолъитIум архивыр ачIэт, ахэр къызызэIуахыгъэхэр 1975-рэ илъэсыр ары. Унэхэм язытет дэй дэдэ хъугъэ, унашъхьэхэм къакIэщхы, бгъэфедэнхэмкIэ щынагъо. Шапхъэхэм зэрадимыштэжьыхэрэм къыхэкIыкIэ научнэ-техническэ, аудио ыкIи видеодокументациер ыIыгъынэу хъарзынэщым ыштэн ылъэкIырэп.

ГумэкIыгъохэу щыIэхэр дэгъэзыжьыгъэнхэм фэшI АР-м и Лъэпкъ хъарзынэщ зычIэтыщт унэм ипроект-сметнэ документацие агъэхьазырыгъ. Объектым ишIын тефэщт мылъкури къалъытагъ. 2017-рэ илъэсым телъытагъэу мы псэуалъэм ишIынкIэ республикэм субсидие къыфатIупщынэу федеральнэ агентствэм зэзэгъыныгъэ дашIыгъ. ПсэолъэшI IофшIэнхэр зыгъэцакIэхэрэр пшъэдэкIыжьэу ыхьырэмкIэ гъунэпкъэ гъэнэфагъэ зиIэ обществэу «Марк-Сервис» зыфиIорэр ары. Мылъкур федеральнэ ыкIи республикэ бюджетхэм къахэхыгъ. ЫпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ федеральнэ программэм къызэригъэнафэу, псэуалъэм ишIын иапэрэ едзыгъо сомэ миллион 57,4-рэ тефэщт. 2017-рэ илъэсым къатIупщыгъэ сомэ миллион 28-рэр зищыкIагъэм пэIуагъэхьагъ, мы илъэсым телъытэгъэ сомэ миллион 29-м ехъур агъэфедэнэу рагъэжьагъ. Федеральнэ агентствэм ипащэ къызэриIуагъэмкIэ, объектым иухыжьын пэIухьащт ахъщэ тедзэ шъолъырым къыIэкIэхьащт. Ащ ишIуагъэкIэ, 2018-рэ илъэсым тыгъэгъазэм ыкIэм нэс псэуалъэр къызэIуахыщт, проектым иятIонэрэ уцугъо къыдыхэлъытагъэу ыкIоцIи зэтырагъэпсыхьащт.

ТХЬАРКЪОХЪО Адам.

Сурэтхэр Iэшъынэ Аслъан тырихыгъэх.