Илъэситф къэс зэблэпхъун фае

Урысыем щыпсэурэ цIыфхэм япроцент 80-м ехъум Iоф зыщашIэрэ чIыпIэр зэблахъун гухэлъ яI. Интернетым зэритымкIэ, мыщ нахьыбэу егупшысэхэрэр илъэс 40 зыныбжьхэр арых.

IофшIапIэхэм ащылажьэхэрэм азыщанэ зыIут чIыпIэр ежьхэм атемыгъэпсыхьагъэу, нэмыкIыр нахь къякIущтыгъэу ары къызэрашIошIырэр. Джащ фэдэу IофшIапIэр зэблэзыхъу зышIоигъохэм ащыщых иIофшIэнкIэ лъэгэпIэ инхэм анэсыгъэхэу, нахь чыжьэу кIон зымылъэкIыщт цIыфхэр. Сайт зэфэшъхьафхэм къызэратырэмкIэ, зэупчIыгъэхэм азыщанэ яIофшIапIэ зэблахъуным кIэхъопсых, сыда пIомэ лъэжьапкIэу къагъахъэрэр ашIомакI.

Урысыем щылажьэхэрэм ащыщхэм яIофшIапIэ зэблахъуным кIэхъопсыхэрэ закъоп, азыщанэм ар къыздагъэхъун алъэкIыгъ. Процент 41-мэ нэмыкI чIыпIэ Iухьанхэм пае гъэсэныгъэу аIэкIэлъыр имыкъущтэу аIо. Ахэм ащыщэу процент 30 фэдизым а пэрыохъум идэгъэзыжьын яшъыпкъэу пылъынхэу гущыIэ зэратыжьы.

Психологхэм къызэраIорэмкIэ, цIыфым иIофшIапIэ илъэситф къэс зэблихъун фае. Аущтэу ышIы зыхъукIэ, ыгукIэ зылъыхъурэ IофшIэныр къыгъотыщт, лъэгапIэхэм анэсын ылъэкIыщт.

ЦIыфхэм IофшIэн языгъэгъотыхэрэми зыныбжь хэкIотагъэр зыщылэжьэрэ чIыпIэр зэблихъун гухэлъ зэриIэр дэеу алъытэрэп. Ахэм япроцент 40-м зыныбжь хэкIотагъэр яIофшIапIэ аштэщт, ау процент 25-р ащ егупшысэщтых.

IофшIэныр зэблэзыхъунэу гухэлъ зышIырэм е нэмыкI IофшIапIэ Iухьэхэрэм ушъхьагъу гъэнэфагъэ яI. Зыхэм ялэжьапкIэ ашIомакI, ау нэмыкI IофшIэн зэрамыгъотыщтым къыхэкIэу водительхэу е таксистэу чэщырэ лэжьэнхэ фаеу мэхъу. НэмыкI цIыфхэм яныбжьыкIэгъум IофшIэнэу къыхахыгъэр агукIэ апэблагъэп ыкIи рылэжьэнхэр къин къащэхъу. Ащ къыхэкIэу нэмыкI IофшIапIэ шъэфэу лъэхъух.

— Сэ сшъхьэкIэ згъэунэфыгъэ илъэс 25-м къыщегъэжьагъэу 35-м нэс IофшIэныр зэблэпхъунымкIэ анахь зэрэдэгъур, — къытиIуагъ Заирэ. — ЫпэкIэ тучаным Iоф щысшIэщтыгъэ, ау сыдигъуи экономистэу Iоф сшIэным сыкIэхъопсыщтыгъэ. Апшъэрэ гъэсэныгъэ зызэсэгъэгъотым, тучаным сыIухьанэу хъугъэ. Ащ сыщылажьэщтыгъ, ау сыгу илъ сэнэхьатыр зыщызгъэгъупшагъэп. Iоф сшIэзэ сызкIэхъопсырэ IофшIапIэм сыIухьаным пае сищыкIэгъэщт шIэныгъэр къызIэкIэзгъэхьагъ, экономистэу Iоф зыщысшIэщт чIыпIи къэзгъотыгъ.

Заирэ ятIонэрэ сэнэхьатыр къызэрэзIэкIигъэхьагъэмкIэ кIэгъожьырэп, ыгукIэ пэблэгъэ IофшIэным рэлажьэ.

Заур джыдэдэм апшъэрэ гъэсэныгъэ зэрегъэгъоты. КIалэм зыгъэпсэфыгъо уахътэу иIэр шIуагъэ хэлъэу ыгъэкIоным пае тучанышхом Iухьагъэу Iоф ешIэ. Ащ тызэрэщигъэгъозагъэмкIэ, еджэфэкIэ мыщ щылэжьэщт. Апшъэрэ гъэсэныгъэ зэриIэр къэзыушыхьатырэ тхылъыр къызыратыжькIэ, нэмыкI IофшIапIэ зигъэзэжьыщт.

— Психологхэм IофшIэныр зэблэпхъун фаеу зэраIорэм дэгъоу сыщыгъуаз ыкIи ар сшIэнэу бэрэ сыгу къихьагъ, — къытфиIотагъ Аслъан. — Республикэм Iоф зыщыпшIэн чIыпIэу иIэр зэрэмакIэм къыхэкIэу сызщылажьэрэм сыIукIыжьын слъэкIыгъэп. НэмыкI IофшIапIэ сымыгъотыным сытещыныхьагъ. Ащ къыхэкIыкIэ илъэс 15 хъугъэ зы чIыпIэм сызыщылажьэрэр. ЛэжьапкIэ нахьыбэ къыщысатынэу IофшIапIэ зызгъоткIэ, мы сызыIутыр зэблэсхъуным сыфэхьазыр.

Аминэт врач хъуным пае илъэсихырэ еджагъ, интернатурэм илъэсрэ ишIэныгъэхэм ащыхигъэхъуагъ. Нэужым сымэджэщэу зыщылэжьэнэу фаем илъэсныкъом ехъурэ IофшIэпIэ чIыпIэ имыIэу яжэнэу хъугъэ.

— Илъэсищым ехъугъ мыщ Iоф зыщысшIэрэр. Сызщылажьэрэр сыгу рехьы, коллективми сесагъ. Сыдигъуи IэпыIэгъу, упчIэжьэгъу тызэфэхъужьы. ЦIыфхэм сишIуагъэ язгъэкIыныр ары сипшъэрылъыр ыкIи ар сыгу етыгъэу сэгъэцакIэ. IэпыIэгъу зищыкIагъэу къысэолIагъэхэм шIукIэ агу сыкъэкIыжьыным сыпылъ. Iоф зысшIэрэ уахътэр зэрэмакIэм къыхэкIынкIи хъун, ау сызщылэжьэрэ чIыпIэр зэблэсхъунэу сыфаеп. ЫпэкIи ащ фэдэ гупшысэ къысэмыкIуным сыщэгугъы, — еIо ащ.

ГЪОНЭЖЬЫКЪО Сэтэнай.