Израиль щызэхащэрэ адыгэ пчыхьэзэхахьэхэр

«Хэкужъым щыпсэурэ адыгэхэм ар къызадэхъугъэкIэ, сыда тэри къызкIыддэмыхъущтыр?» ыIуи Кфар-Камэ (Израиль) щыпсэурэ Нэпсэу Къадри имурад пытэу тыриубытэгъагъ.

Апэ къэIогъэн фае хыIушъо шапсыгъэхэм япчыхьэзэхахьэ­хэм («вечоркэкIэ» ахэм яджэх) этнотуризмэр а чIыпIэм щызэхэщэгъэнымкIэ лъэшэу ишIуа­гъэ къызэрэкIуагъэр ыкIи зыгъэпсэфакIоу мы шъолъырым къихьэхэрэм чIыпIэрыс лъэп­къым икультурэ гъэшIэгъон зэрагъэшIэным къызэрэфигъэущыгъэхэр.

Къадри Шапсыгъэ щыпсэурэ иIахьылхэм адэжь къакIозэ а «вечоркэхэр» ылъэгъугъэх, ыгу рихьыгъэх ыкIи ежьхэр нэбгырэ мини 5-м ехъоу зыщыпсэухэрэ къуаджэхэу Кфар-Камэрэ Рихьаниерэ зэрэкIощтхэ экскурсионнэ турхэр дэгъоу ащэфых. Зыгъэпсэфыгъо мафэхэм цIыф­хэр бэу къызэхэхьэх: Израиль ипащэхэм ащыщхэр, министрэхэр, политическэ партиехэм ялIышъхьэхэр, Кнессетым хэтхэр, общественнэ IофышIэхэр…

ИлъэсипшIым къехъугъ Кфар-Камэ Черкес культурэм игупчэ къызыщызэIуахыгъэр. Ар Шъхьэ­лахъохэм яунэ цIэрыIо чIэтыгъ. АпэрапшIэу илъэсишъэм ехъугъэу щытыгъэ унэр икIэрыкIэ шъыпкъэу агъэкIэжьыгъ. Этнографическэ музееу къыщызэ­Iуахыгъэм Тхьаухъо Зухер, Нэпсэу Айбек, нэмыкIхэми илъэсыбэрэ къаугъоигъэ пкъыгъо гъэшIэгъонхэр чIагъэуцуагъэх. Гупчэм игъэпсын Къэ­бэртэе-Бэлъкъар Республикэм и ЛIышъхьагъэу Къанэкъо Арсен имылъку щыщи къыхилъхьагъ.

Кавказым щыпсэущтыгъэ цIыфхэм яунэгъо зэхэщакIэ, яшэн-хабзэхэу амыгъэкIодыгъэ­хэм яплъынхэу ыкIи нэIуасэ зафашIынэу Кфар-Камэ зыгъэ­псэфакIохэр къэкIох. Я 19-рэ лIэшIэгъум ия 70-рэ илъэсхэм адэжь апэрэ черкес (адыгэ) мухьаджырхэр зыдэтIысыгъа­гъэхэ чIыпIэхэм лIэшIэгъу пчъа­гъэхэмкIэ узэкIэIэбэжьмэ зэрэщыпсэущтыгъэхэ шIыкIэм экскурсиехэм ухащэ.

Кфар-Камэ ихьакIэхэм янахьыбэм мыгузажъохэу псэупIэр къакIухьаныр якIас. Гъогу къэбзэ цIыкIухэм атетхэу цIыфэу щыпсэухэрэм нэIуасэ зафашIы, адэгущыIэх, бгъуитIуми арапыбзэри ивритри зэрашIэрэм ишIуагъэ къэкIо. Фаехэм шым тесхэу къуаджэр къакIухьэ е кузэкIэтхэм арысхэу, адыгэ орэдыжъхэм амакъэ кIэдэIукIыхэзэ къыращэкIых.

ПсэупIэм игупчэ шъыпкъэ ит бэдзэршIыпIэм хьакIэхэм хьап-щып цIыкIухэу адыгэхэм ящыIакIэ зыфэдагъэр къизыIотыкIыхэрэр къыщащэфынхэ алъэкIыщт. Хьалыгъу пIокIэ стырхэр, адыгэ къуаер, IэшIу— IушIухэр щагъотыщтых. Шхынхэр къэзыгъэIэшIурэ халъхьэхэри ежь-ежьырэу къыхахыхэзэ зэхагъэкIухьанхэу зыщырагъасэ.

ЗэкIэми анахь ашIогъэшIэгъо­нэу зыгъэпсэфакIохэр зэплъы­хэрэр этнографическэ шоу— программэу хьатыякIомрэ къэшъокIо ансамблэу «Тыпсэ» зыфиIорэмрэ зыхэлажьэхэрэр ары. Пчыхьэр окIофэкIэ артистхэм ямызакъоу, хьакIэхэри пчэгум къихьэхэзэ адыгэ къа­шъохэр зэрагъашIэх, анахьэу «Лезгинкэр» ары зызыфагъасэрэр.

ХыIушъо шапсыгъэхэм «явечоркэхэр» Кфар-Камэ щызэхащэхэрэм зэрафэмыдэр зы лъэ­ныкъо закъу – ахэм яIанэ шъонхэр къытырагъэуцохэрэп. Ащ пае цIыфхэр чэфыщтхэмэ къанэрэп ыкIи ешъонхэм паеп къызкIакIохэрэр. Ахэр мыщ къэзыщэхэрэр черкесхэр хьа­кIэм зэрэпэгъокIыхэрэр зэрагъэшIэнэу, загъэпсэфынэу, амышIэрэ, амылъэгъугъэ горэ­хэр щызэрагъэшIэнхэу ары. Адыгэхэм къахэфэрэ шIыкIэ шъхьафхэр, гъэпсыкIэ зэфэмыдэхэр ашIогъэшIэгъоных.

Кфар-Камэ ипчыхьэзэха­хьэхэр зэ зылъэгъугъэхэм яIахьылхэм, яныбджэгъухэм ыкIи янэIуасэхэм афаIотэжьы, къэкIонхэшъ яплъынхэу ыкIи зыщагъэпсэфынэу макъэ арагъэIу, ащ тетэу къэбарыр цIыфыбэмэ ашIэ мэхъу. Джащ фэдэ рекламэр ары зыгъэпсэфакIохэр бэу къэзыугъоихэрэр.

Ныбэ Анзор.
Шъачэ — Кфар-Камэ — Шъачэ.