Идэгъугъ анахь шъхьаIэр

Адыгэкъалэ ихэхъоныгъэшIухэм ащыщ цIыфхэм Iоф зыщашIэн, лэжьапкIэ къызщагъэхъэн алъэкIыщт IофшIапIэхэр нахьыбэ зэрэхъухэрэр. Ащ фэшыхьат щэ заводи мыщ къызэрэщызэIуахыгъэр. БэмышIэу ащ тыщыIагъ, ипащэу Ашырэ Эдуард гущыIэгъу тыфэхъугъ.

Эдуард Адэмые 1967-рэ илъэсым къыщыхъугъ. Ятэу Исмахьилэ Iоф ышIэнэу Краснодар загъэкIожьым (МВД-м иIофышIэзэ къыхьыгъ), ащ гурыт еджапIэр къыщиухыгъ. Ашъэрэ дзэ училищэу Ленинград дэтым Эдуард щеджагъ. ПсэолъэшI сэнэхьатэу зэригъэгъотыгъэмкIэ 1994-рэ илъэсым нэс дзэм къулыкъу къыщихьи къыхэкIыжьыгъ. Бизнесым пылъыгъ, илъэс заулэрэ Краснодар дэт хэушъхьафыкIыгъэ монтажнэ гъэIорышIапIэм прорабэу щылэжьагъ, 2014-рэ илъэсым къыщыублагъэу ООО-у «Адыгейский молочный завод» зыфиIоу Адыгэкъалэ къыщызэIуахыгъэм ипащ.

— Пшъэрылъ шъхьаIэу тиIэр адыгэ къуаеу зэрэдунаеу щызэлъашIагъэр къыдэгъэкIыгъэныр ары, — тиупчIэхэм яджэуапхэр къаритыжьызэ къытфеIуатэ Эдуард. — Адыгэ къуаер зэкIэмэ зэрякIасэм, дэгъоу зэращэфырэм апае ащ икъэшIын тыдэкIи щыфежьэгъагъэх. Ау Урысые Федерацием и Апшъэрэ хьыкум иунашъокIэ ар къыдэзыгъэкIын фитхэр Джэджэ, Красногвардейскэ, Тамбовскэ, Шэуджэн, Адыгэкъэлэ щэ заводхэр арых ныIэп.

— А зигугъу къэсшIыгъэ заводхэм сэ сызипащэр анахь ныбжьыкI ыкIи анахь цIыкIу, — еIо Эдуард. — Арышъ, тэри тлъэкI къэдгъанэрэп, гъунэпкъакIэхэр тэштэх. Анахьэу тынаIэ зытедгъэтырэр къуаер нахьыбэу къыдэдгъэкIын закъор арэп, ащ идэгъугъэ дэлэжьэгъэныр ары.

ТигущыIэгъу къызэрэтфиIотагъэмкIэ, 2017-рэ илъэсым адыгэ къое тонни 180-рэ къыдагъэкIыгъ. Ар ыпэрэ илъэсым ашIын алъэкIыгъэм зэрэнахьыбэм имызакъоу, ащ ыпэкIэ агъэхьазырыщтыгъэм фэдитIум ехъукIэ нахьыб.

— Продукциеу къыдэдгъэкIырэр чIыпIитIу зыщыIудгъэкIырэр, —къытфеIуатэ Эдуард. — Апэрэр Къыблэ федеральнэ шъолъырым «Магнитым» итучанэу итхэр ары. ЯтIонэрэр Москварэ Санкт-Петербургрэ «Перекресток» зыфиIорэ тучанхэу адэтхэр. Ащ фэгъэзагъэу тилIыкIоу Москва щыIэм лъэшэу тегъэразэ.

Корр.: Адыгэ къуаем нэмыкI гъомылапхъэ щэм зи хэшъушIыкIырэба? Заводым идэхьапIэ дэжь щыт тучан цIыкIум гъомылэпхъэ зэфэшъхьафэу щащэрэр бэкIай. Тучаныр хэта зыер, щащэхэрэр тыдэ къыращыхэра?

А.Э.: Адыгэ къуаем дакIоу, ипчъагъэкIэ мыбэу, щэм хэшIыкIыгъэ гъомылэпхъэ зэфэшъхьафхэу 20-м ехъу тизавод къыщытэгъэхьазыры. Щатэ, тхъу, тхъужъожьыгъ, къое гъэгъугъэ, къое гъэушкъоигъэ, нэмыкIхэри. Тучан цIыкIоу зигугъу къэпшIыгъэри тэтый. Ащи, Адыгэкъалэ ибэдзэрхэми гъомылапхъэу къыдэдгъэкIырэр ащытэщэ. Къалэм имызакъоу, Теуцожь, Тэхъутэмыкъое районхэми, Псыфаби, нэмыкIхэми къарыкIыхэрэр тищэфакIох. КъызкIытфакIохэрэр тигъомылапхъэ зэрэдэгъум пай. ЗэкIэ къыдэдгъэкIырэр шэпхъэ гъэнэфагъэхэм атетэу тибзылъфыгъэхэм къагъэхьазыры. Джыри къэсэIо: тэ тызпылъыр бэу тшIын закъор арэп, типродукцие дэгъунэуи ары.

Непэ гъомылэпхъэ дэй къэошIыкIэ IукIыщтэп. Тэ тиIофышIэхэр зэкIэ адыгэ бзылъфыгъэх, янэжъхэм къуаер зэрипхыщтыр, хэплъхьащтыр арагъэлъэгъугъ, ар лъым хэлъэу къэтэджыгъэх, адыгэ унагъохэм ащапIугъэх. Джары тэ тиадыгэ къуае тыди зыкIыщагъэлъапIэрэр.

Корр.: Шъо щэм «биодобавкэхэр» хашъулъхьэхэрэба? «Сухое молоко», «Пальмовое масло» зыфаIохэрэм афэдэхэр къызфэжъугъэфедэу къыхэкIырэба? Адыгэкъалэ чэм щаIыгъа? Теуцожь районым зы фермэ закъу къинэжьыгъэр. Шъо щэр тыдэ къишъущыра?

А.Э.: А зигугъу къэпшIыгъэ хэгъэхъонхэр зыфэдэхэр сымышIэхэу щытэп. Ау тэ къуаери нэмыкIхэри зыхэтшIыкIыхэрэр фермэхэм щэу къатетщырэр ары. Тынапэ къабзэу тэлажьэ.

Щэу къуаери, нэмыкIхэри зыхэтшIыкIыхэрэр тигъунэгъу краим ихъызмэтшIэпIищымэ къащытэщэфы. ГъэрекIо килограммым сомэ 26-м шIокIэу ыосагъ. Джы тIэкIу нахь къеIыхыгъ. Мафэ къэс гъэщ тонни 3,5-м нэсэу къэтэщэ. Мазэм гъомылапхъэхэр гъэщ тоннишъэ фэдизмэ ахэтэшIыкIы. ГъэрекIо зэпстэумкIи щэ тонн 1200-рэ къэтщэфыгъ.

— Сызипэщэ коллективыр инэп, — икIэухым еIо Эдуард, — нэбгырэ 30 тызэрэхъурэр. Гъомылэпхъэ шъхьаIэм — адыгэ къуаем икъыдэгъэкIын фэгъэзагъэр нэбгырипшI, адыгэ бзылъфыгъэ закIэх. Джармэкъо Гощнагъо илъэс 17 ыныбжьэу Тэхъутэмыкъое щэ заводым IофшIэныр щыригъэжьэгъагъ. ЛIэшIэгъу ныкъорэ Iоф ышIагъэу пенсием кIуагъэми, апэ итэу, хъупхъэу мэлажьэ. Ар мастер ыкIи технолог.

Тырку Саидэ цехым ипащ, Краснодар политехническэ институтыр къыухыгъ, илъэсыбэрэ Северскэ щэ заводым щылэжьагъ. Гощнагъорэ арырэ яIорэ яшIэрэ зэхэлъэу къуаеми, нэмыкI гъомылапхъэхэми ядэгъугъэ лъэшэу анаIэ тырагъэты. Ахэм яIофшIэгъух Цэй Фатимэ, Кушъу Марзиет, Шэртэнэ Сусанэ, Хьапыщт Фатимэ, нэмыкIхэри. ЗэгурыIохэзэ адыгэ гъомылапхъэхэм ядэгъугъэ къыщамыгъакIэу къагъэхьазыры. ТапэкIи тиIофшIагъэхэм ахэдгъахъозэ тылэжьэщт.

НЭХЭЕ Рэмэзан.