ИгъэхъагъэхэмкIэ къахэщы

Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо телерадиокомпание — Урысые Къэралыгъо телерадиокомпанием имедиа-холдинг анахь иным икъутам. 1992-рэ илъэсым мэлылъфэгъум и 10-м Адыгеим телевидениемкIэ ыкIи радиовещаниемкIэ и Комитет АР-м и ГТРК ашIыжьыгъ. 1993-рэ илъэсым гъэтхапэм и 6-м къыщегъэжьагъэу зэпыу имыIэу республикэ телевидением Iоф ешIэ.

Непэ ГТРК «Адыгея» зыфиIорэр телеканалхэу «Россия 1», «Россия 24» ыкIи радиоканалхэу «Радио России», «Маяк» зыфиIохэрэмкIэ къыдэкIы. IэкIыбым щыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм апае адыгабзэкIэ, тыркубзэкIэ ыкIи арапыбзэкIэ къэтынхэр агъэхьазырых. Анахь мэхьанэшхо зэратырэр къэбархэм ягъэхьазырын ары. Мафэ къэс информационнэ къэтыни 8 урысыбзэкIи адыгабзэкIи къыдэкIы. Ащ нэмыкIэу тематикэ къэтын зэмылIэужыгъохэри агъэхьазырых. Ахэр шъолъырым илъ экономикэм, политикэм, социальнэ, культурнэ щыIакIэм ыкIи спортым афэгъэхьыгъэх. Журналистхэм ащыщыбэхэр IэкIыб къэралыгъохэм ащыIагъэх, къэтын гъэшIэгъоныбэ къагъэхьазырыгъэу телевидением иархив хэлъых. Адыгэ телерадиокомпанием IэпэIэсэныгъэшхо зиIэ журналистхэр щэлажьэх, федеральнэ ыкIи шъолъыр зэнэкъокъухэм, фестивальхэм ялауреат хъугъэхэр ыкIи текIоныгъэ къащыдэзыхыгъэхэр мымакIэу ахэтых.

Мы илъэсым гъэтхапэм и 6-м АР-м и Къэралыгъо телерадиокомпание ыныбжь илъэс 25-рэ мэхъу. Ащ ипэгъокIэу мыщ Iоф щызышIэхэрэм ащыщхэм гущыIэгъу тафэхъущт, ясэнэхьат еплъыкIэу фыряIэм шъуащыдгъэгъозэщт.

Непэ зигугъу къэтшIыщтыр АР-м изаслуженнэ журналистэу, телерадиокомпаниеу «Адыгеим» тематикэ къэтынхэмкIэ икъулыкъу ипащэу Тэу Замир ары.

Адыгэ къэралыгъо университетым илъэпкъ факультет къызиухыгъэм къыщыублагъэу Замирэ адыгабзэм рэлажьэ. ИIофшIэн радиом щыригъэжьагъ, адыгабзэкIэ къэтынхэр зэрищэщтыгъэх, нэужым телевидением ащэжьи, «Къэбархэм» икорреспондентэу, ипащэу, пащэм игуадзэу илъэс зэкIэлъыкIохэм Iоф ышIагъ. А уахътэм къыкIоцI адыгабзэкIэ къэтын гъэшIэгъонхэр зэхищэхэзэ, цIыфхэм якIасэ хъугъэ. IэкIыб къэралхэм бэрэ ащыIагъ, тилъэпкъэгъухэм афэгъэхьыгъэу къэтыныбэ ыгъэхьазырыгъ. Непэ тематикэ къэтынхэмкIэ отделым ипащэу Iоф ешIэшъ, къагъэхьазырырэ къэтынхэр нахь гъэшIэгъон зэришIыщтым пылъ.

— КIэлэегъэджэ сэнэхьатым сыгукIэ нахь сыпэблагъэу щытыгъ, — къеIуатэ Замирэ. — Сыда пIомэ, Мыекъуапэ иеджапIэу N 5-у сызщеджагъэм литературэр щытэзыгъэхьыщтыгъэ КIэрэщэ Тембот ипшъашъэу Людмилэ гъэшIэгъон дэдэу урокыр къытфиIуатэщтыгъэ, ащ фэдэ сэри сыхъу сшIоигъоу еджапIэр къэсыухыгъ. ФилологиемкIэ факультетым хэтыгъэ адыгэ отделением сыкIон мурад сиIагъ, ау а илъэс дэдэм лъэпкъ факультетыр къызэIуахынэу мэхъушъ, ащ сычIэхьэ. 1995-рэ илъэсым Адыгэ къэралыгъо университетым илъэпкъ факультет филологиемкIэ иотделение къызысэухым, зы мэфэ закъуи кIэлэегъаджэу Iоф сшIэнэу игъо сифагъэп. А лъэхъаным Адыгэ телерадиокомпанием ныбжьыкIэхэр бэу аштэщтыгъэхэти, сятэ сэри сыкъыщагъ. Сятэу Мырзэ Дзэпщ гъэзетэу «Адыгэ макъэми» радиоми илъэсыбэрэ ащылэжьагъ. Арыти, сэри радиор къыхэсхыгъ, сятэ ащ Iоф щишIагъэти, упчIэжьэгъу къысфэхъуным нахь сенэгуягъ. Сянэу Мырзэ Разиет Адыгэ къэралыгъо университетым имузыкальнэ-педагогическэ факультет икIэлэегъэджагъ, творчествэм, лъэпкъ культурэм сапэблэгъэныр ащ къысхилъхьагъ. Радиом сыщэлэжьэфэ сиупчIэжьэгъугъэх Цурмыт Бибэ, ЛъэпцIэрышэ Къунчыкъу, Нэхэе Руслъан. ТелевидениемкIэ IофшIакIэ тэзыгъэшIагъэхэр КIэрэщэ Аслъанбэч, ащ игуадзэу Хьагъур Еленэ, щысэ зытесхыщтыгъэр ЕмыкI Нурджан, Емыж МулиIэт, Хьабэхъу Нурыет ятворческэ къэтынхэр ары.

 — Радиом илъэсрэ Iоф щысшIагъэу, телерадиокомпанием итхьамэтагъэу КIэрэщэ Аслъанбэч иунашъокIэ телевидением сыкIожьыгъ, — лъегъэкIуатэ игущыIэ Замирэ. — А уахътэм урысыбзэкIи адыгабзэкIи къэбархэм Iоф адэзышIэщтхэр зэхащэщтыгъэх. Ащыгъум Къудаикъо Алый типащэу илъэсиблым ехъурэ къэбархэм Iоф ащысшIагъ. Къэтынхэр зесщагъ, «ГущыIэуж» ыцIэу тхьамафэу икIыгъэм изэфэхьысыжьхэри сшIыщтыгъэ. Ащ ыуж унагъо сихьи, сабыйхэр къэхъугъэх, сиIофшIэн зэпыугъо фэхъугъ. Нэужым сыкъызыдэкIыжьым, тематикэ лъэныкъом нахь зызгъэзэнэу хъугъэ. Илъэсищ Iэпэ-цыпэ тхьаматэм игуадзэуи Iоф сшIагъэ. Ащыгъум ЖакIэмыкъо Вячеслав тхьаматэ къытфашIыгъэу къэбарлъыгъэIэсын IофшIэным ылъэныкъокIэ зэхъокIыныгъэшхохэр мэхъу. А лъэхъаным сэры, ТIэшъу Светлан, Дэрбэ Тимур, МэщлIэкъо Саид, ХьэцIэцIэ Ларис, Къудаикъо Алый, Тхьаркъохъо Аминэт, Бэгъушъэ Азэмат, ПIатIыкъо Аслъан, Наташа Синицынар аIоу тызэкъотэу тызэдэлэжьагъэх. Пчэдыжьым къыщыублагъэу пчыхьэм нэс къэбар къыдэкIыгъо пчъагъэ дгъэхьазырыщтыгъэ.

Нэужым нахь шIогъэшIэгъонэу тематикэ къэтынхэм Замирэ зафигъэзагъ. Ащ ыгъэхьазырыхэрэр анахьэу зыфэгъэхьыгъэхэр адыгэ лъэпкъым ищыIэкIэ-псэукI, итарихъ, тичIыопс, зекIохэм нахь ашIогъэшIэгъоныщт чIыпIэхэр. Хэхэс адыгэхэм ящыIакIэ нэрылъэгъу къытфэзышIырэ журналистхэм Замирэ ащыщ — «Лъэпкъ лъэмыдж» зыфиIорэ къэтыныр илъэси 10-м ехъугъэу егъэхьазыры. Апэ студийнэу IэкIыбым къикIыжьхи, хэкужъым къэзыгъэзэжьыгъэ тилъэпкъэгъухэм афэгъэхьыгъэу къэтыныр ыгъэхьазырыгъ. ЕтIанэ «Лъэпкъ лъэмыджыр» зэрицIэу ток-шоу шIыкIэм тетэу ашIыхэу рагъэжьагъ. Общественнэ-политическэ мэхьанэ зиIэ Iофыгъоу республикэм къыщыуцухэрэм, гущыIэм пае, ныдэлъфыбзэм изэгъэшIэн, ныбжьыкIэхэм IофшIапIэ зэрамыгъотырэм, саугъэтхэм якъызэтегъэнэжьын, нэмыкIхэми ар афэгъэхьыгъагъ.

— Къэтыныр тетхынымкIэ цIыфхэр дэгъоу IэпыIэгъу къытфэхъущтыгъэх, — къеIуатэ Замирэ. — Бизнес гупчэм изал къытати, ащ щытетхыщтыгъэ. Ащыгъум сиIофшIэгъоу Къуижъ Аминэт дэгъоу къыздеIагъ. ТызтегущыIэщт сюжетхэр пэшIорыгъэшъэу къысфигъэхьазырыщтыгъэ. А уахътэм «Культурэм» иканалкIи тыкъыдэкIыщтыгъэ, джы а уахътэр тиIэжьэп. Ток-шоур илъэсищ Iэпэ-цыпэм тшIыгъэ, нэужым дунэе форматым тихьагъ ыкIи а цIэ дэдэр тиIэу къэралыгъо пчъагъэ къэткIухьагъ. Адыгэу дунаим исхэм афэгъэхьыгъэ къэтынхэр тшIыхэзэ Тыркуем, Иорданием, Израиль, Францием, Германием, Испанием, тащыIагъ, адыгэхэм ящыIэ-псэукIэ къэдгъэлъэгъуагъ. Тыркуем пчъагъэрэ тыкIуагъ. Къэралыгъо пэпчъ тыгу дахэкIэ къинэжьыгъ.

Лъэпкъ лъэмыдж проектыр илъэси 10-м ехъурэ телевидением иэфир хэтынэу хъугъэ.

Апэу гъогур къызэIузыхыгъэр, «АдыгэхэмкIэ тызэхахьэмэ» ыIоу апэ дэдэ IэкIыбым кIуи къэтынхэр къэзыгъэхьазырыгъэр Шъхьэлэхъо Светлан ары.

Замирэ зэрыгушхорэ лъэныкъохэм ащыщ «Адыгея моя» зыфиIорэ этнографическэ проектыр. Ар фильми 8 хъоу, авториплIэу зэхэтхэу, ежь Замир, ТIэшъу Светлан, Кушъу Светлан ыкIи Даур Хъусен аIоу агъэхьазырыгъ. 2011-рэ илъэсым журналистикэм ылъэныкъокIэ АР-м и ЛIышъхьэ ишIухьафтын мы проектым къыфагъэшъошагъ. 2015-рэ илъэсым хэутынымкIэ ыкIи коммуникацие жъугъэмкIэ Федеральнэ агентствэм иIэпыIэгъукIэ телепроектэу «Джэныкъу» зыфиIоу агъэхьазырыгъэмкIэ Грантыр къырахыгъ. Ари фильмиплIэу зэхэт, адыгэ бзылъфыгъэм фэгъэхьыгъэу «Джэныкъом иухъумакIор» зыгъэхьазырыгъэр Тэу Замир. АдыгабзэкIи, урысыбзэкIи къэтынхэр ашIыгъэх, ахэр Урысыем икъэралыгъо фильмэхэм яфонд хэхьагъэх, телеканалэу «Культурэм» къыщагъэлъэгъуагъэх. Искусствэм ылъэныкъокIэ мы проектымкIэ АР-м и Къэралыгъо премие телевидением иIофышIэхэм къаратыгъ.

— Анахь гъэхъэгъэ инэу телерадиокомпанием ышIыгъэхэм мыр ащыщ, зэкIэ цIыфэу мыщ хэлэжьагъэхэм тарэгушхо, — еIо Замирэ. — Авторым имызакъоу, телевизионнэ къэтынхэм нэбгырэ пчъагъэ ахэлажьэ, режиссерым, операторым, зэхэзгъэуцожьырэм, видеоинженерхэм, мэкъамэ кIэзылъхьажьырэм анэсыжьэу. Арышъ, сиIофшIэгъухэм зэкIэми лъэшэу сафэраз, гъэхъагъэу тиIэхэм ахэми яIахьышхо зэрэхэлъыр зыщыдгъэгъупшэ хъущтэп.

Джащ фэдэу илъэс пчъагъэ хъугъэу зекIоным ылъэныкъокIэ проектэу «Туристический маршрут» зыфиIорэр Тэу Замирэ егъэхьазыры. Республикэм ичIыопс идэхагъэ, этнотуризмэм тиреспубликэ зызэрэщиушъомбгъурэм, зекIоным ылъэныкъокIэ Адыгеим хэхъоныгъэу ышIыхэрэм къатегущыIэ.

— Бибэ Мурадин ихьатыркIэ Руфабгъо щызэхащэрэ мэфэкIхэу хьалыжъом, къэбым, къужъым ямафэхэр телевидениер зыхэлэжьэрэ Iофыгъо дахэхэм ащыщых. Мыхэр Урысыем имэфэпчъ зэрэхэхьагъэхэр лъэшэу тигуапэ хъугъэ, ари къыддэхъугъэхэм ахэсэлъытэ. ЕтIани программэу тшIыхэрэм ащыщ социальнэ проектэу «ШIу шIи псым хадз» зыфиIорэр. «Доступная среда» зыцIэ федеральнэ программэу щыIэм къыдыхэлъытагъэу сэкъатныгъэ зиIэ цIыфхэм IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэным фэгъэхьыгъэ къэтынхэр тэгъэхьазырых. Джащ фэдэу Лъэпкъ музеим иIофышIэу Тэу Аслъан тиIэпыIэгъоу, режиссерыр ДышъэкI Хьабидэт, «Тарихъым ишъэфхэр» зыфиIорэ къэтыным сыдэлажьэ.

Тиреспубликэ щыпсэухэрэм ямызакъоу, адыгэм идунай хэщэгъэ пстэуми, IэкIыбым щыIэхэри зэрахэтхэу Замирэ ешIэх, гъэхъагъэу иIэхэмкIэ щытхъубэр къылэжьыгъ. Джащ фэдэу Темыр Осетием — Аланием щыкIогъэ Урысые медиафестивалэу «Восхождением» «Документальный фильм» зыфиIорэ лъэныкъомкIэ «Нить жизни» зыцIэ IофшIагъэмкIэ Тэу Замирэ текIоныгъэр къыдихыгъ. 2017-рэ илъэсым Замирэ МедиаиндустриемкIэ Академиеу Москва дэтыр къыухыгъ.

Къэрэщэе-Щэрджэс Республикэм къыщыдэкIырэ гъэзетхэм ащыщэу «Вестник Карачаево-Черкесии» зыфиIорэм Темыр-Кавказ ыкIи Къыблэ Федеральнэ шъолъырхэмкIэ илъэсэу икIырэм икIэуххэр зызэфехьысыжьхэм, лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ зисэнэхьат анахь дэгъоу рылэжьагъэхэу къыхигъэщыгъэхэм ащыщ Тэу Замирэ. Гъэхъагъэу иIэхэмкIэ «2017-рэ илъэсым ижурналист анахь дэгъу» зыфиIорэ цIэ лъапIэр къыфагъэшъошагъ. Унагъом къыбдыримыгъаштэу сыд фэдэрэ гъэхъагъи пшIын зэрэмылъэкIыщтыр Замирэ дэгъоу къыгурэIо. АщкIэ янэ лъэшэу къыдырегъаштэ, джащ фэдэу ишъхьэгъуси, исабыйхэми иIофшIэн зыфэдэр къагурэIо, шъхьадж иамал къызэрихьэу унэгъо IофымкIэ къыдэIэпыIэх. АщкIэ Замирэ ахэм лъэшэу афэраз. Замирэрэ ишъхьэгъусэу Тэу Руслъанрэ сабыищ зэдапIу, кIалэмрэ пшъашъэмрэ Мыекъопэ къэралыгъо гуманитар техническэ колледжэу N 79-м чIэсых. Шъэожъые нахьыкIэ цIыкIур Адыгэ республикэ гимназием ия 3-рэ класс щеджэ.

— Илъэс 23-рэ хъугъэу телевидением сыщэлажьэшъ, сызыгурыIорэ сиIофшIэгъухэм сызэрадэлажьэрэр нэсыпкIэ зыфэсэлъэгъужьы, ащкIэ ахэм сафэраз, — еIо Замирэ. — Анахьэу къыхэзгъэщынэу сыфай телевидением ирежиссер шъхьаIэу Гъазые Бирамхъан. Илъэс пчъагъэм къызготэу тызэдэлажьэ. Узэкъотыным мэхьанэшхо иI. Журналист сэнэхьатыр творческэ IофшIэнэу щыт, ау телевидениемкIэ уизакъоу зыпари къыбдэхъущтэп. Арышъ, тауж къикIырэ ныбжьыкIэхэм сафэлъаIо зэкъотхэу, зэгурыIохэу зэдэлэжьэнхэу. Мы илъэсым тителевидение зэхъокIыныгъэ инхэр щыхъунхэу щыт, цифрэ шIыкIэм тытехьащт. Титхьаматэу ЖакIэмыкъо Вячеслав а IофшIэныр зэрэзэшIуихыщтым ишъыпкъэу джыдэдэм дэлажьэ. Джар къыддэхъоу, Iэмэ-псымакIэхэр, студиякIэ тиIэ зыхъукIэ тиамалхэм заушъомбгъунэу сшIошIы, тыщэгугъы ыкIи тежэ. Лъэшэу сызыкIэхъопсыхэрэм ащыщ республикэм ежь ителевидение, сыхьат 24-рэ Iоф зышIэрэ ТВ канал иIэнэу, эфирым адыгабзэкIэ тыкъызэрихьэрэ уахътэр нахьыбэнэу, сшIошъ мэхъу ащи тыкъызэрэфэкIощтым.

Сигуапэу лъэпкъ гъэзетым сыдэлажьэ. Непэрэ мафэм гъэзетым мэхьанэу иIэр къызгурыIозэ, тыдэ тыщыIагъэми, телевидениемкIэ къэстыжьырэм имызакъоу, гъэзетеджэхэми садэгуащэ, ситхыгъэхэр гъэзет нэкIубгъохэм къащыхэсэутых. Непэ хэутыгъэу цIыфмэ аIэкIэхьэрэ гъэзетыр лIэшIэгъухэм къафэнэщт хъарзынэщ. Ащ уасэ иIэу сэлъытэ, телевидением фэдэу лъэпкъ гъэзетыр непэрэ мафэм тиIэн фае, зэрэтиIэри лъэшэу сигуап.

КIАРЭ Фатим.