ИгъашIэ джыри тыгъэу къытфепсы

Ахэджэго (Уджыхъу) Луизэ сэ сшIэщтыгъ, ишъхьэгъусэу Ахэджэго Казбек синыбджэгъугъ. Ахэм яхьылIагъэу гъэзетэу «Адыгэ макъэм» къыхиутыгъэ очерк-гукъэкIыжьэу «ГъашIэм остыгъэу щынэфыгъ» зыфиIорэм сызеджэм сынэпс къыгъэкIуагъ. Очеркыр зытхыгъэ тхакIоу ГъукIэлI Нурбый зэрэщытыгъэ шъып­къэм фэдэу Луизэ пылъ къэбарыр къеIуатэ. ТхакIом зэгъэфагъэу, дахэу, гъэсэпэтхыдэ тфэхъоу итхыгъэ ыгъэпсыгъ.

Луизэ слъэгъугъагъэп игугъу Ахэджэго Казбек къызысфешIым. Адыгэ къэралыгъо кIэлэегъэджэ институтым филологиемкIэ ифакультет сыщеджэзэ, хьисапымкIэ факультетым щеджэщтыгъэ Ахэджэго Казбек, шапсыгъэ кIэлэ гохь лъэпэлъагэу, плIэIу шъуамбгъом нэIуасэ сыфэхъугъагъ. ИтеплъэкIэ илъэс зытIущ горэкIэ сэщ нахьи нахьыкIашъо тео­щтыгъ. Сэ къулыкъур дзэм щысхьыгъэу институтым сычIэхьэгъагъ.

Казбек кIочIашIоу щытыгъ ыкIи шэн гъэтIылъыгъэ иIагъ. Сэ фэтэр сыубытыгъэу урамэу Кубанскэм сыщыпсэу­щтыгъ. Шъэогъу тызэфэхъугъэу мафэ къэс пIоми хъунэу тызэIукIэщтыгъ, садэжь къакIощтыгъ. Унэм тыкъикIымэ тыхъотIэ- бжъатIэу, тызэбэнэуи хъущтыгъэ. Тызэ­бэны зыхъукIэ, зэуи сыщымыхъоу сыкъыIэтыти, чIыгум сытыридзэмэ шIоигъоу сигъэчэрэгъоу сиIыгъыщтыгъ. Сэ сынахь кIочIаджэщтыгъ, ау къулыкъум сыщэIэфэ спортым сыпылъыгъэу щытыгъэти, зырезгъэутыщтыгъэп. Ащ фэдэу зэшъэогъу тыхъугъэу мафэ горэм Казбек ыгукIэ зыгъэгумэкIэу ишIулъэгъу игугъу къысфишIыгъагъ. Ежь Казбек къызэрэсфиIотэгъагъэмкIэ, а шIу ылъэгъугъэ пшъашъэм фэдэ мы дунаим къытехъогъагъэп, ащ ыцIэу къыIогъа­гъэр Люиз. ЫцIэ тэрэзэу къымыIуагъэу къыс­щыхъуи, тIэкIу фэзгъэтэрэзыжьыгъ – Луиз сIуи, ар ежьым къыздыригъаштэу ыIуи, «Люиз, Люиз ори ошIэн фае, зэ плъэгъугъэмэ пщыгъупшэнэу щытэп. Ащ идэхагъэ диштэу Iэдэбныгъэшхо хэлъ, дэгъоуи еджэ. НэIуасэ уфэсшIыщт шъхьае, адыгэ пшъэшъэ укIытапхэшъ, ынэ укIигъэплъэщтэп: зытIо-зыщэ сыдэгущыIэнэу сыфежьи, шъхьае, зи къыздэхъугъэп, ау ащ нэмыкI сынэ къыпэIуихьэрэп. Ар сымыгъотымэ сыпсэужьын слъэкIыщтэп. Люиз синэплъэгъу изгъэкIырэп, ау нэмыкI кIалэ горэми дэгущыIэуи слъэгъу­рэп».

Ащ ыуж сэ Тбилиси дэт университетым сыщеджэнэу сыкIогъагъ. Ежь Казбек ыгу риубытэгъэ Луизэр шъхьэгъусэ ымышIэу уцугъэп, ащ тетэу янасып зэхэлъ хъугъагъэ. ЕтIанэ еджэныр къэсы­ухыгъэу Адыгэ научнэ ушэтэкIо институтым Iоф щысшIэзэ, нарт къэбархэр къэтыугъоинхэу шапсыгъэ чылэу Псэйтыку тыдэхьагъэу Казбек тызыIокIэм гушIуи IаплI къытищэкIыгъ, унакIэу ашIыгъэм тыригъэблэгъагъ. Ащыгъум Казбек ышнахьыжъхэри псаугъэх. Ахэм нэIуасэ тафишIыгъ. Iанэм темытыжь щымыIэу дахэу къагъэпсыгъ. Казбек купым цIыкIу-цIыкIоу сыкъыхищи, шъэфэу къысэIушъашъэзэ, къысиIуагъ: «Мы Iанэр къэзыгъэхьазырыгъэр Люиз ары. Сэ сызэрэщыгугъэу къычIэкIыгъ. Адыгэ бзылъфыгъэ хъупхъ, зыфэбгъазэу ымышIэн щыIэп. Джы нэIуасэ уфэс­шIыщт», ыIуи, «Люиз!» ыIуи къеджагъ. «Мыр Мыекъуапэ тыщеджэ зэхъум сишъэо­гъугъ, нэIуасэ шъузэфэмыхъузэ Тбилиси щеджэнэу кIогъагъэу зигугъу къыпфэсшIыщтыгъэр ары». Луизэ сынэгукIэ сишIэщтыгъэу ыIуи ыIапэ къызещэим, сыубыти, Тхьэм сыфелъэIугъ насыпышIоу Казбекрэ ежьыррэ зэдэпсэунхэу.

Ащ ыуж, охътэ дэхэкIае тешIагъэу, Псэйтыку тыкIуагъэу, еджапIэм сыкъыщыгущыIэзэ, цIыфэу чIэсхэм сакъызыхэплъэм, Луизэрэ Казбекрэ ахэслъагъохи сагъэгушIуагъ. Аущтэуми ахэр зэсымыгъэлъэгъухэу сыкъэкIожьыщтыгъэп, «дэгъу еджапIэм къызэрэкIуагъэхэр» сыгукIэ сIуагъэ.

Iофэу тызытегущыIэрэм къыраIолIэн щыIэмэ аIуи залым чIэсхэм зызафагъа­зэм, Луизэ гущыIэр аIихи, дахэу зэгъэ­зэфагъэу къэгущыIагъ. А лъэхъаным икIалэу Мурат идунай зихъожьыгъэм бэ тешIэгъагъэпти, игущыIэ мырэущтэу къыригъэжьэгъагъ: «Сэ сыкъэкIоным джыдэдэм сиIоф темытыгъэми, Нухьэ къэкIуагъэхэм ахэтэу зызэхэсэхым, сыкъэмыкIоныр сыгу къысфидагъэп, иIофшIагъэхэми тяджэ, тэгъашIо ыкIи зэдгъэлъэгъун тIуи Казбеки сэри тыкъэ­кIуагъ», – ыIуи игущыIэ къыхигъэфагъ.

ГъукIэлI Нурбый Луизэ ехьылIагъэу къытхыгъэм сэ хэгъэхъонышхо къыфэсшIынэу арэп мыр къызкIэстхырэр, ау ащ фэдэ гукъэкIыжьхэр тищыкIагъэх, гъэсэныгъэ-пIуныгъэм имызакъоу цIыф­хэм ащ фэдэхэр щысэ афэхъух.

Луизэ янэ имыIэжьэу янэжъитIумэ азыфагу итэу ятэ ыпIугъ. ИдэхагъэкIи, иеджэнкIи, иIофшIэнкIи, иунэгъо зещэнкIи ухигъэплъыхьанэу псэугъэ. Ары ыкIи ар Казбек ыгу зыкIыхэпкIэгъагъэр. Псэйтыку кIалэхэр загъорэ Казбек есэмэркъэущтыгъэх «Луизэ нэмыкI ащ ышIэрэп» аIоти. Луизэ идэхагъэкIи, иIушыгъэкIи, ицIыфышIугъэкIи утекIонэу щытыгъэп. Ишъхьэгъуси ащ шъхьапырыплъыщты­гъэп. Сабыеу къахэкIыгъэхэр дэгъу дэдэу зэдапIугъэх, рагъэджагъэх.

Ау гукъэошхор дунаим укъызытехъом Тхьэм унатIэ къыритхагъэм уебгъукIон зэрэмылъэкIыщтыр ары. Сыд фэдизэу гъэхъагъэ уиIэми, дунаим уехыжьынэу уахътэр къызысырэм уегъэбгынэ. Луизэ кIодыкIае зэрэхъугъэр «ынэтIэгу итхэгъагъ» зыфаIорэм фэд, зыгу къемыуагъэ цIыфхэм къахэкIыгъэпщтын. ЦIыфыр дунаим къызыкIытехъорэр шIу ышIэным пай, а шIоу ышIагъэр цIыфхэм ахигощагъэмэ, бэмэ агу зэрилъэу псэущт. Сэ Луизэ ахэм ащыщэу сэлъытэ, арышъ, ригъэджагъэхэми, ыпIугъэхэми, зышIэщтыгъэхэми агу зэрилъыщтым сицыхьэ телъ.
Тигъунэгъу лIыжъ горэм мыщ фэдэ упчIэ ратыгъагъ: «Дунаим цIыф бзаджэу тетымрэ цIыфышIоу щыпсэурэмрэ тара нахьыбэр?» аIуи. ЛIыжъым мыщ фэдэ джэуап къаритыжьыгъагъ: «ЦIыфышIоу дунаим тетыр нахьыб, ау цIыф бзаджэр зы нахь мыхъуми, щыIэныгъэм бзэджагъэу щишIэрэр нахьыб». Джащ фэдэ цIыф бзаджэмэ якIодылIэгъэ Луизэ цIыфышIумэ ахадзын алъэкIыгъэп, цIыфышIумэ зэрахэтэу зышIэщтыгъэхэми, ригъэджагъэхэми, ыпIугъэхэми, ишъхьэгъуси зэрягъусэу, агу зэрилъэу къадекIухьэ, адэпсэу, джыри тыгъэу къафепсы.

Гъыщ Нухь.
Филологие шIэныгъэхэмкIэ доктор.