Зэшищыми къагъэзэжьыгъэп

Хэгъэгу зэошхом имашIо къылъымыIэсыгъэу тикъэралыгъо къали, къутыри, станици, чыли итэпщтын. Ащ итхьамыкIагъо къыхимыубытагъэу, ар ежь илъфыгъэхэмкIэ зэхимышIагъэу, хьазабышхокIэ ымыщэчыгъэу, нэпс щыугъэкIэ илъфыгъэ ымыгъэежьыгъэу нырэ тырэ щыIэп. Ащ фэдэ къиныгъор зыщэчыгъэхэ ны-тыхэм джы непэ къызнэсыгъэми а гумэкIыр егъэшIэрэ тыркъоу къызыдахьы.

Непэ зигугъу къэсшIымэ сшIоигъор ащ фэдэ мэкъумэщышIэ унэгъо къызэрыкIоу, зилъфыгъищ зэошхом хэкIодагъэу ЕхъулIэ Сыхьанчэрыерэ Хьалимэтрэ ары. Мы унагъом къуиплIырэ пхъуитIурэ къихъу­хьагъэх. КIалэхэу Исхьакъ, Якъуб, Юсыф, Юныс, пшъашъэ­хэу Мелэчхъан, ФатIимэт.

Хэгъэгу зэошхор къызежьэм, апэу машIом Iухьагъэхэм нахьыжъ зэшищыри ащыщыгъ. Ащыгъум Исхьакъ илъэс 32-м итыгъ, унэгъо дахэ иIэу Краснодар щыпсэущтыгъ. Ежь зэуа­пIэм зыIохьэм, ишъхьэгъусэ (ар илъэпкъыкIэ урысыгъ) иза­къоу сабыиплI ыпIунэу къылъэ­хэнэгъагъ. Ушъхьэзакъоу къалэм ахэр щыпIыгъынхэр псынкIа­гъэп, нахьыжъитIур Сыхьанчэрые зэриубытылIэгъагъ. Ахэр Хьа­лъэкъуае къыщэжьыгъагъэх. Къинышхом къыхиубытагъэхэ­-ми, ар зэпачыгъ, тIэкIу зыкъызаIэтым, шъхьадж ищыIэныгъэ гъогу чIыпIэ щигъотыгъ, унэгъо зырыз яIэу псэугъэх. Исхьакъ хы ШIуцIэ флотым хэтэу пыим исамолетхэр къыриутэхыщты­гъэх. УIэгъэ хьылъэ­хэр къытыращагъэхэу мэзэ заулэрэ госпиталым къызыще­Iазэхэм ыужи зэуапIэм Iухьа­жьыгъагъ. Нэ­ужым Сталинград шъхьафит зышIыжьыгъэхэм ахэтэу пый мэхъаджэм езаозэ фэхыгъэ. ЛIыхъужъныгъэу зэрихьагъэмрэ икIодыкIэу хъугъэм­рэ къэзы­Iотэрэ тхылъыр уна­гъом къыфагъэхьыжьыгъ. Ар икIалэхэм ныбжьырэ нэпэеп­лъэу къафэнагъ.

Исхьакъ къыкIэлъыкIорэ Якъу­бэ заом ыпэкIэ колхозым щылажьэу къуаджэм дэсыгъ. Ишъхьэгъусэ Забытхъанрэ ежьыррэ пшъэшъитIу зэдапIущтыгъ. Якъубэ илъэс 24-м итэу зэошхом имашIо Iухьагъ, дзэу зыхэтыр къызэкIакIозэ, зыдэ­хъугъэр амышIэу кIодыгъэ.

Якъубэ ыуж къикIыщтыгъэ Юсыф заор кIозэ лейтенант курсхэр къыухыгъагъэх. 1943-рэ илъэсым Курскэ щызаозэ, щыфэхыгъ.

Зэшыхэм анахьыкIэу Сыхьанчэрые ыкъохэмкIэ унагъом лъапсэу къинагъэр Юныс арыгъэ. Ар зэуапIэм Iумытыгъэми, ышыхэм къащимы­гъакIэу, тылым Iофышхо щи­шIагъ. Заом ыпэкIэ ышнахьыжъхэр зэрэлажьэщтыгъэхэм афэ­дэу унагъоми, лIа­къоми щыт­хъоу апылъыр, шIукIэ ягугъу зэрашIыщтыгъэр лъигъэ­кIотагъ. IофшIэныр шIу ылъэгъу­щтыгъ, ащ насып къыпфихьынэу зэрэщытыр щыгъупшагъэп.

Апэрэу IофшIэныр колхозэу «Путь Ильича» зыфиIорэм щыригъэжьагъ. Ащ ыуж гурыт еджапIэм, бетонышI заводым Iоф ащишIагъ. Илъэс шъэны­къом къехъоу Iоф ышIагъэу пенсием кIогъагъэ. Юныс щэIэфэ шIоу ышIагъэр икъоджэгъухэм ащымыгъупшэу агу къинагъ.

Непэ къызнэсыгъэм къуа­джэм дашIыхьэгъэ унэхэм янахьыбэр Юныс проектэу ышIыгъэхэмкIэ къаIэтыгъ. Пхъэ­шIэн IофымкIэ пеIэн къуаджэм дэсыгъэп.

Юныс ишIушIагъэхэм ащыщ ышынахьыжъитIоу зэошхом хэ­кIодагъэхэм, ышыпхъухэу Ме­лэч­хъанрэ ФатIимэтрэ къакIэныгъэ кIэлитфыр зэрипIужьыгъэ­хэр. Ахэр алъэ тыригъэуцуа­гъэх, зыпарэми емыхъуапсэхэу ыIыгъыгъэх.

Непэ зигугъу къэсшIыгъэ унэгъо шIагъом фэдэу бэ къуа­джэхэм, къутырхэм, къалэхэм, станицэхэм адэсхэр. Ахэм къакIэ­ныгъэхэ лъфыгъэхэм агухэр цIыкIу мэхъух ТекIоныгъэм и Мафэ къэсы хъумэ. Ащ фэдэ тхьамыкIагъо къэмы­хъу­жьынэу, тилъфыгъэхэм яхъяр къэтлъэгъужьэу тыщыIэ­нэу зэ­кIэми сафэлъаIо. Заом тыфаеп!

Хъодэ Сэфэр.

Хьалъэкъуай.