Зэлъэпкъэгъухэм язэIукIапIэ зеушъомбгъу

Адыгэ культурэм ифестиваль Тыркуем ит къуаджэу Хаусай щыкIуагъ. Тэхъутэмыкъое районым культурэмкIэ и Унэ­шхо иансамблэу «Уджыр», адыгэ кIэлэцIыкIу театрализованнэ зыгъэсапIэу «Щыгъыжъыер», орэдыIохэу Цышэ Зарет, Нэгъой Заур, Ацумыжъ Адам, нэмыкIхэри Адыгэ Республикэм ыцIэкIэ фестивалым хэлэжьагъэх.

Республикэ общественнэ движениеу «Адыгэ Хасэм» ­итхьаматэ игуадзэу Бэгъушъэ Алый Адыгеим илIыкIо куп пэщэныгъэ дызэрихьагъ.

Къайсэри хэкум икъуаджэу Хаусай адыгэ культурэм ифестивалэу щыкIуагъэм нэбгырэ мин 30-м къыщымыкIэу щызэIукIагъ. Зэлъэпкъэгъухэр, лъэпкъ Iофыгъохэм агъэгумэкIыхэрэр зэфэнэгушIохэу зэпэгъокIыгъэх. Апэрэу зэIукIа­гъэхэри бэшIагъэу зэрэшIэхэрэм фэдэу гущыIэгъу зэфэхъугъэх.

Къайсэри и Адыгэ Хасэ итхьа­матэу Тхьаркъохъо Кенан пэублэ гущыIэкIэ фестивалыр къызэIуихыгъ. Iофтхьабзэм хэлажьэхэрэм шIоу щыIэр къа­дэхъунэу афэлъэIуагъ.

Адыгэ Республикэм щыщ купым ипащэу Бэгъушъэ Алый фестивалым изэхэщакIохэм лъэшэу зэрафэразэр пчыхьэ­зэхахьэм къыщиIуагъ.

Тыркуемрэ Адыгэ Респуб­ликэмрэ язэпхыныгъэхэр гъэпытэгъэнхэмкIэ зэзэгъыныгъэу Iэшъхьэтетхэм зэдашIыгъэм хэхьэ культурэмрэ искусствэм-
рэ яIофышIэхэр нахьыбэрэ зэ­хэхьанхэ зэрэфаер. Тиреспуб­ликэ и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат бэмышIэу Тыркуем зэрэщыIагъэм къыпкъырыкIэу фестивалым Адыгеим икупышхо хэлэжьагъ.

«Щыгъыжъыер» ашIэ

Урысыем изаслуженнэ артисткэу, Адыгэ Республикэм инароднэ артисткэу, медалэу «Адыгеим и Щытхъузехьэр» къызыфагъэшъошэгъэ Уджыхъу Марыет «Щыгъыжъыем» ихудожественнэ пащ.

Марыет пчэгум къихьи, ­адыгэ лъэпкъым зиугъоижьыным ныдэлъфыбзэр, шэн-хабзэхэр, тарихъыр нахьышIоу зэгъэшIэгъэнхэмкIэ тхьэлъэIоу къышIыгъэм фестивалым хэлажьэхэрэр едэIухэзэ, нэпсыр къызэхыгъэ нэбгырабэ къахэкIыгъ.

Гум лъыIэсызэ псэм ибаиныгъэхэм М. Уджыхъур къатегущыIагъ, игупшысэхэм лъэпкъ шIэжьыр къаIэтыгъ.

КIэлэцIыкIу зыгъэсапIэу «Щыгъыжъыер» Тыркуем щашIэ. Купым хэтхэм къаIукIэхэ ашIоигъоу къалэхэм, къуаджэхэм ащыщхэр типащэхэм къялъэIугъэх.

Сыда къэзыгъэдэхагъэр?

Фестивалыр анахьэу къэзыгъэдэхагъэр Адыгеимрэ Тыр­куемрэ ятворческэ купхэр зэгъусэхэу пчыхьэзэхахьэхэм зэ­рахэлэжьагъэхэр ары.

— Лъэпкъ гупшысэр зыдаIыгъэу фестивалым щыуджыгъэх, — къеIуатэ Бэгъушъэ Алый. —ТынаIэ зытетыдзагъэмэ ащыщ адыгацIэхэр яIэхэу ансамблэхэр зэрэзэхащэхэрэр: «Ащэмэзым», «Лъэужым» уядэIункIэ гъэшIэгъоныгъэх.

Еутых Турхьан Къайсэри щыщ, иусэхэм IупкIэу къяджагъэх.

Фестивалым иорэд

Дэгумыкъо Ихьсан адыгэ культурэм ифестиваль фэгъэ­хьыгъэ орэдэу ыусыгъэр Адыге­им итворческэ IофшIапIэу «Ошъа­дэм» иартисткэу Цышэ Зарэ мэкъэ Iэтыгъэ дахэкIэ къыхидзи, къыдежъыухэзэ къы­Iуагъ.

Тыркуем ит лъэпкъ хасэхэм ягупчэу КАФФЕД-м ипащэ игуа­дзэу Хьэпэе Быкизэ зэхахьэм къызэрэщиIуагъэу, зэлъэпкъэгъухэр зэфэзыщэгъэ фестивалым зеушъомбгъу, хэлажьэ зышIоигъохэм япчъагъэ хэхъо.

Ацумыжъ Адамэ, Нэгъой Заур ижъырэ адыгэ орэдхэр дахэу кIырагъэщыгъэх. Цышэ Зарэ адыгэ орэдхэм тамэу ариты­гъэм лъагэу зиIэтыгъ. Тхьабысымэ Умарэ ыусыгъэ орэдхэр, фэшъхьафхэр фестивалым щызэхахыгъэх.

ЗэIукIэгъухэр

Iэнэ хъураем щызэIукIагъэхэм лъэпкъ шIэжь къэбарэу къаIотагъэр тхылъ шъхьаф шIыгъэу къыдэбгъэкIын фаеу бэмэ алъытагъ.

Адыгэ Республикэм гуманитар ушэтынхэмкIэ иинститутэу КIэрэщэ Тембот ыцIэ зыхьырэм ипащэ игуадзэу Беданыкъо Марзыет, зэлъашIэрэ архео­логэу, Адыгэ Республикэм и Лъэпкъ музей шIэныгъэхэмкIэ иIофышIэ шъхьаIэу Тэу Аслъан, Адыгэ Хасэм итхьаматэ игуа­дзэу Бэгъушъэ Алый адыгэ лъэпкъым итарихъ, адыгабзэм изытет, ныдэлъфыбзэм изэ­гъэшIэн, археологием иIофы­гъохэм, фэшъхьафхэм яхьы­лIагъэу къэгущыIагъэх.

— Фестивалым ишIуагъэкIэ Адыгеим исхэмрэ Тыркуем щыпсэухэрэ тилъэпкъэгъухэмрэ нахьышIоу зэрэшIагъэх, — къыIуагъ Бэгъушъэ Алый. — Гъогууанэу азыфагу илъыр ягупшысэхэмкIэ нахь кIэкIэу, агухэмкIэ нахь зэпэблагъэ хъу­гъэхэу алъытэ.

Тэу Аслъан археологием имэхьанэ зыкъегъэIэтыгъэнымкIэ шIэныгъэлэжьхэр Iофым зэрэхэлэжьэщтхэм иеплъыкIэхэр къыриIолIагъэх.

Адыгэ джэгур

Пчэгушхоу къызэIуахыгъэм адыгэ джэгур щызэхащагъ. Нэбгырэ мин 30 зы чIыпIэм щызэIукIэмэ тхьапша къэшъон зылъэкIыщтыр?

ЗэхэщакIохэм ар къыдалъыти, къэшъуапIэу пчэгу заулэ къызэIуахыгъ. Пчыхьэзэхахьэр зезыщагъэмэ ащыщэу ГъукIэлI Сусан, Бэгъушъэ Алый, Уджыхъу Марыет, Цышэ Зарет, нэмыкI­хэри къэшъуагъэх. Анахьэу къыхэдгъэщырэр хэгъэгу зэфэшъхьафхэм арысхэ зэлъэпкъэгъухэр къашъом зэрэзэфищэхэрэр ары. Адыгабзэр дэеу зышIэхэрэр къахэкIыгъэх. Зэ­хэщакIохэм къызэраIуагъэмкIэ, ныдэлъфыбзэм изэгъэшIэн яшъыпкъэ рахьылIэщт. Зэлъэпкъэгъухэу зэIукIэхэрэр зы бзэкIэ зэдэгущыIэхэу зырагъэсэн фае.

ЯтIонэрэ фестивалыр зэфашIыжьыгъ, къыкIэлъыкIощт фестивалыр 2020-рэ илъэсым зэрэзэхащэщт шIыкIэм непэ егупшысэх.

Адыгэ хасэхэм ахэтхэр къэлъэIуагъэх зэхэщакIохэм зэрафэразэхэр гъэзетым къыщыхэтыутынэу, ти ЛIышъхьэу Къум­пIыл Мурат «Тхьауегъэ­псэу» къыраIожьы.

Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат, Адыгэ Рес­публикэм культурэмкIэ и Министерствэ, республикэ общественнэ движениеу «Адыгэ Хасэр», гукIэгъу зыхэлъхэр зэ­хэщэн IофыгъохэмкIэ Iэпы­Iэгъу къафэхъухи, фестивалым кIонхэ алъэкIыгъ.

«Щыгъыжъыер» Тыркуем къэнагъэу пчыхьэзэхахьэхэр зэхещэх. Адыгабзэм, адыгэ орэдым ядэIу зышIоигъохэр «Щы­гъыжъыем» къыIокIэх. ­Лъэпкъ шIэжьым зыкъеIэты. «Щыгъы­жъыем» хэт кIэлэцIыкIухэм ясэ­наущыгъэ осэ ин къыфашIы. Республикэ Адыгэ Хасэм къызэрэфэразэхэм ишы­хьатэу хэу­шъхьафыкIыгъэ нэпэеплъ шIу­хьафтынэу ащ къыфашIыгъэр Бэгъушъэ Алый къы­ратыжьыгъ.

ЕмтIылъ Нурбый.
Сурэтхэм арытых фестивалым хэлэжьагъэхэр.