Гъэтхэ мафэм илъэсыр егъашхэ

Теуцожь районым игубгъохэм мы лъэхъаным ащы­жъот. ЧIыопсым икъиныгъохэм апкъ къи­кIы­кIэ губгъо IофшIэнхэр тIэкIу ашIузэтыри­хьагъэ­хэшъ, чIыгулэжьхэм зы такъикъи амыгъэхьаулыеу, мэфэ ошIоу къыхэкIыхэрэм дэгъоу Iоф ашIэ.

Джыри гъэтхэпэ мазэр къи­хьэгъэкIагъ Джэджэхьаблэ дэт фирмэу «Синдика-Агром» ичIы­гулэжьхэм ятрактор кIочIэ­шхохэм культиваторхэр апы­шIагъэхэу губгъом ихьэхэу зы­рагъажьэм.

Джащ фэд, а лъэхъаныр ары Адыгэкъалэ укIо зыхъукIэ щылъ хьэсэшхор агъэу­шъэ­быным, бжыхьасэхэм яшIу­шIэ­гъэным зафежьэгъагъэхэр. Гъо­бэкъуаекIэ фермерэу Шъхьэлэхъо Мэдинэ апэрэ гектар заулэм минеральнэ чIыгъэ­шIу­хэр зэрэIэкIигъэхьэгъахэр районым мэкъу-мэщымкIэ игъэIо­рышIапIэ ипащэу ХьэдэгъэлIэ Мэджыдэ къытиIогъагъ.

— Адэ непэ ехъулIэу райо­ным ичIыгулэжьхэм гъэтхэ гу­бгъо IофшIэнхэр сыда зы­на­гъэсыгъэхэр? Бжыхьасэхэу кIы­мафэм къыхэкIыжьыгъэхэм сыдэущтэу адэлажьэхэра? Ты­гъэгъазэр, натрыфыр зыща­гъэбэгъощтхэ хьасэхэм ягъэушъэбын сыдым нагъэсыгъа? Чылапхъэхэр къызIэкIагъэ­хьа­гъэха, ахэм адыхалъхьащтхэ чIыгъэшIухэр хьазырха? Мы уп­чIэхэмкIэ районым иагроном шъхьаIэу НатIэкъо Махьмудэ зыфэдгъэзагъ.

— БжыхьасэхэмкIэ къезгъэ­жьэн, — тиупчIэхэм джэуапхэр къаритыжьызэ яIофшIа­гъэ­хэр зыфэдэхэм ­тащегъэгъуазэ Махьмудэ. — Бжыхьэсэ гектар 9444-у тиIэхэм анахь охъ­тэшIухэм минеральнэ чIыгъэ­шIухэмкIэ тяшIушIагъ. Гектар телъытэу ежь чIыгум елъыты­гъэу килограмм 200-м нэсэу зэратыгъэхэр ахэтых. Мы лъэ­хъаным ятIонэрэу бжыхьасэхэм тяшIушIэнэу едгъэжьэ­гъах. Коц гектар минищымэ ыкIи рапс гектар 220-мэ аммиачнэ селитрэ аIэкIагъэхьагъ.

ЧIыгъэшIоу тищыкIагъэм фэ­диз хъызмэтшIапIэхэм яI. Ти­бжыхьасэхэм язытет дэеп, та­гъэразэ. Ау ащ къикIырэп щы­кIагъэ горэхэри щымыIэхэу. ГъэрекIорэм елъытыгъэмэ хэ­кIодыкIыгъэхэри тиIэх, а пчъа­гъэр гектар 300 фэдиз мэхъу. Неущ «Урысые мэкъумэщ гупчэм» иIофышIэхэр къэкIон­хэшъ, бжыхьасэхэр къэтплъы­хьащтых.

Бжыхьасэр узыхэм, хьэцIэ-пIацIэхэм, цIыраужъхэм ащытыухъумэным тыфэхьазыр. Гек­тар 500-м ехъумэ уз зэфэ­шъхьафхэр ахэдгъэкIодыкIыгъэх. ЦIыраужъхэр тибжыхьа­сэхэм къахэмыкIэным фэшI тищыкIэгъэ щэнаут зыхэлъ уц­хэри къащэгъахэх. А IофшIэным фежьэгъэхэхэ хъыз­мэт­шIа­пIэхэри тиIэх, апэрэ бжыхьэсэ гектаришъэм ехъуми уцыжъхэр ахагъэкIодыкIыгъэх.

— Бжыхьасэхэм ядэлэжьэн­кIэ IофшIэнхэр анахь дэгъоу зыщызэхэщагъэхэм, джащ фэдэу икъу фэдизэу зыщыпымылъхэм, ахэр зыгъэгужъохэрэм, игъом чIыгъэшIухэр аIэ­кIэзымыгъахьэхэрэм ягугъу къытфэпшIыгъэмэ дэгъугъэ.

— Лэжьыгъэшхо къэхьыжьы­гъэным фэшI бжыхьасэхэм яшIушIэгъэным пымылъ фермери, хъызмэтшIапIи тиIэп. Хэ­ти къыгурэIо лэжьыгъэу къа­хьыжьырэри, ащ мылъкоу къы­кIакIорэри ежь зэриунаер. Анахь дэгъоу минеральнэ чIы­гъэшIухэр бжыхьасэхэм аIэ­кIэз­гъэхьагъэр, ятIонэрэуи ядэ­лэжьэн зыщырагъэжьагъэр Юрий Петриевыр зипэщэ фирмэу «Адыгейскэр» ары. «Агрокомплексым» ибжыхьасэхэр апэ зэшIушIагъэхэм ащыщ. Ар щытхъукIэ зыфэплъэгъунэу щы­тыр иагроном шъхьаIэу Шъынахъо Азэмат. Фермерхэми гектар 800 хагъэкIыгъ. Ахэмэ анахь хъупхъэр Шъхьэлэхъо Мэдин.

Ау зэкIэмэ яамалхэр зэфэ­дэхэп. Джары игъом зэрифэ­шъуашэу бжыхьасэхэм адэлэжьэн зымылъэкIыгъэхэр зы­кIытиIэхэр. Арэу щытми, къэ­Iогъэн фаер, мы Iофыр уахътэ иIэу бжыхьасэм чIыгъэшIур ептынэу арэп, ежь коцым изытет елъытыгъэу IэкIэбгъэхьанэу щыт. Щэч зыхэмылъыр зэкIэ тифермерхэми, тиIа­хь­зэхэлъ хъызмэтшIапIэхэми алъэкI къызэрамыгъэнэщтыр ары.

— Джы гъэтхэ лэжьыгъэм къыфэдгъэзэн. ЧIыгу гектар тхьапша непэ ехъулIэу гъэу­шъэбыгъахэр? Чылапхъэхэр екъуха? ЧIыгъэшIу, гербицидэу адыхэшъулъхьащтхэр щы­Iэха?

— Тыгъэгъазэм ихэлъхьагъу къэсыгъ. Ар мыгъэ ­гектар 5200-мэ ащытшIэщт. ГъэрекIо тиIагъэр гектар 7000-м ехъу­щтыгъэ. Нахь макIэ зыкIэт­шIыгъэр севооборотымкIэ къе­кIурэпышъ ары. Тыгъэгъазэр зыщыдгъэбэгъощтхэ хьасэхэр зэ дгъэушъэбыгъахэх пIоми хэукъоныгъэ хъущтэп — къэнэжьыгъэр макIэ. Лэжьы­гъэм ихэлъхьан мы тхьэмафэм ыкIэм адэжь тыфежьэщт. ЕутэкIо агрегатхэм апэ итэу джыри ятIонэрэу чIыгур агъэ­ушъэбызэ чылапхъэр халъ­хьащт.

Натрыфыр гектар 800-м ащыдгъэбэгъощт. ЧIыгум игъэ­хьазырын механизаторхэм агъэпсынкIэ. Тичылапхъи, чIы­гъэшIоу ыкIи гербицидэу дыхэтлъхьащтхэри хьазырых. ТIэ­кIуи тыкъызэтезыIажэрэр ти­чIыгухэр адрэ районхэм афэдэу псынкIэу къызэрэмыгъу­шъыхэрэр ары. Ау ауж зы­къид­гъэнэщтэп, гъэтхэ мэфэ ошIухэр зэрифэшъуашэу къызфэдгъэфедэхэзэ лэжьыгъэ бэ­гъуагъэ къызэрэтхьыжьыщтым амалэу щыIэ пстэухэри фэд­гъэIорышIэщтых.