Гъогу тэрэз техьажьынхэмкIэ амалхэр аратых

Гъэтхапэм и 12-м Урысыем иуголовнэ-гъэцэкIэкIо къулыкъу иIофышIэхэм я Мафэ хагъэунэфыкIыгъ.

Мы мэфэкIым тефэу бзэджашIэхэм пшъэдэкIыжь ягъэхьыгъэнымкIэ федеральнэ къулыкъум и ГъэIорышIапIэу Адыгэ Республикэм щыIэр кIэщакIо фэхъуи, егъэзыгъэ IофшIэным ылъэныкъокIэ уголовнэ пшъэдэкIыжь зэрарагъэхьырэм фэгъэхьыгъэ пресс-тур журналистхэм афызэхищагъ, ар гъэIорышIапIэм и КП-6-м щыкIуагъ. КъэIогъэн фае, бзэджэшIэгъэ мыхьылъэ зезыхьагъэхэм зызщагъэтэрэзыжьырэ гупчэу Адыгеим щыIэм фэдэ Къыблэ федеральнэ шъолъырым зэримытыр. 2017-рэ илъэсым Урысыем бзэджэшIагъэ зезыхьагъэхэм пшъэдэкIыжь ягъэхьыгъэнымкIэ федеральнэ къулыкъум иунашъокIэ ФКУ КП-6-м епхыгъэу хэушъхьафыкIыгъэ участкэ агъэпсыгъ, чIыпIи 100-м фытегъэпсыхьэгъэ, бзэджэшIагъэ зезыхьагъэхэм зызщагъэтэрэзыжьырэ гупчэм шэкIогъум къыщегъэжьагъэу Iоф ешIэ.

Шъугу къэдгъэкIыжьын, 2017-рэ илъэсым щылэ мазэм и 1-м къыщегъэжьагъэу егъэзыгъэ IофшIэным ылъэныкъокIэ уголовнэ пшъэдэкIыжьыр УФ-м щагъэфедэ хъугъэ. Апэрэу бзэджэшIэгъэ мыхьылъэ зезыхьагъэхэу, мэзитIум къыщыублагъэу илъэси 5-м нэс хьапс зытыралъхьагъэхэр ары мы гупчэр зыфытегъэпсыхьагъэхэр.

БзэджэшIагъэ зезыхьагъэхэм зызщагъэтэрэзыжьырэ гупчэм иучасткэ ипащэу Евгений Табаковым къызэриIуагъэмкIэ, хьапс зыпымылъ нэмыкI пшъэдэкIыжь шIуагъэ къытэу арагъэхьынымкIэ уголовнэ-гъэцэкIэкIо инспекцием икъулыкъушIэхэм нэмыкI къулыкъухэр ягъусэхэу зэхэубытэгъэ Iофтхьабзэхэр зэрахьэх. Мы мафэм ехъулIэу гупчэм хьапс зытелъ нэбгырэ 42-рэ чIэс, ахэм ащыщэу 2-р бзылъфыгъ. Нэбгырэ 20-р ежьхэм яахъщэкIэ, адрэ 22-р къэралыгъом иахъщэкIэ машхэх. Ау Iоф ашIэзэ, ясчет ахъщэ къызихьэкIэ коммунальнэ фэIо-фашIэхэм ыкIи шхын стырэу аIэкIагъахьэхэрэм атефэрэр афыхагъэкIыжьыщт. Республикэм ит предприятиищымэ зэзэгъыныгъэхэр адашIыгъэхэу, IофшIэпIэ чIыпIэ 45-рэ къаратыгъэу гупчэм чIэсхэр кIохэзэ Iоф къащашIэ. Ахэм ягурыт лэжьапкIэ мини 10 фэдиз мэхъу. Хьыкумым къафишIыгъэ унашъом диштэу проценти 5-м къыщегъэжьагъэу процент 20-м нэсэу ялэжьапкIэ къэралыгъом фэкIо.

— Хьапс зытелъхэм зызщагъэтэрэзыжьырэ гупчэр хьапс-поселениехэм бэкIэ атекIы, гъучI хъагъэм дэсхэп, шъхьафитыныгъэ яIэу егъэзыгъэ IофшIэнхэр агъэцакIэх. Ащ нэмыкIэу мобильнэ телефоныр зэрэфаехэу агъэфедэн алъэкIы. Джащ фэдэу зекIокIэ дэгъу къэзыгъэлъагъохэрэм IофшIэн ужым администрацием ишIэ хэлъэу язакъоу дэкIынхэ, зыгъэпсэфыгъо ыкIи мэфэкI мафэхэм яIахьыл гупсэхэм адэжь кIонхэ алъэкIы, — еIо Е. Табаковым.

Нэужым гупчэм чIэсхэм ящыIэкIэ-псэукIэ тыщагъэгъозэнэу къулыкъушIэхэм участкэм тырагъэблэгъагъ. ЧIэсхэм азыныкъор IофшIапIэхэм ащыIагъэх, адрэ Iоф зышIэнэу зитхылъхэр джыри мыхьазырхэр аугъоигъэхэу, хэдзынхэм зэрахэлэжьэщт шIыкIэхэр къафаIуатэу тарихьылIагъ. Ахэм къызэраIуагъэмкIэ, УФ-м и Президент ихэдзынхэу гъэтхапэм и 18-м щыIэщтхэм амакъэ атынэу зэкIэми шIоигъоныгъэ яI. Мыщ чIэсхэм янахьыбэр ныбжьыкIэх, илъэс 18-м къыщегъэжьыгъэу 28-м нэс. Ахэм янахьыбэм тыгъон бзэджэшIэгъэ мыхьылъэхэр апэрэу зэрахьагъэх ыкIи гъогурыкIоным ишапхъэхэр аукъуагъэх. Шъэожъыехэр зыщычъыерэ унэхэр гуIэтыпIэх, къабзэх. Бзылъфыгъэхэм яунэ шъхьафэу гъучI хъагъэкIэ зэпыутыгъ. Зыщыпщэрыхьэхэрэ ыкIи зыщыгыкIэхэрэ унэхэри къэбзэ-лъабзэх. КъулыкъушIэхэм къызэраIорэмкIэ, пIуныгъэ Iофэу адызэрахьэрэм зыкъегъэшъыпкъэжьы. Зызщагъэпсэфын, япсихологие зыщызэтырагъэуцожьын, агукIэ нахь рэхьат зыщыхъужьынхэ, нэмыкIэу спорт Iэмэ-псымэхэр чIэтхэу япсауныгъэ зыщагъэпытэн алъэкIыщт унэ хэхыгъэхэр яIэх. Джащ фэдэу Тхьэр зышIошъ хъурэмэ апаий унэ шъхьаф къызэIуахыгъ. Мыхъунэу зэрэзекIуагъэр зыдишIэжьынэу нэбгырэ пэпчъ амал хьапсым щыраты. Гум къеоми, шэн дэйхэр къазэрэхэфагъэм уасэ ратыныр, дунаим зыкIытетхэр зыдашIэжьыныр зэкIэми къадэхъурэп. Сыда пIомэ, гъогу пхэнджым текIыжьынхэм дэгуIэхэрэп, фэмыехэри къахэкIы…

Джащ фэдэу яшэн изытет игъэкIотыгъэу ауплъэкIу, социальнэ гумэкIыгъоу яIэхэр къыхэгъэщыгъэнхэм фэшI упчIэ-джэуапхэр, яхэгъэгу шIу алъэгъуным фэIорышIэрэ Iофтхьабзэхэр афызэхащэх.

ГущыIэгъу тызфэхъугъэхэм ащыщ къалэу Шъачэ щыщ Сергей. Ащ тыгъон бзэджэшIэгъэ мыхьылъэ зэрихьагъ ыкIи егъэзыгъэ IофшIэн зыпылъ илъэс хьапс тыралъхьагъ. Сергей бзэджэшIагъэу зэрихьагъэм зэрэрыкIэгъожьырэр, тапэкIэ ащ фэдэ зекIокIэ дэй къызэрэзыхимыгъэфэжьыщтыр къытиIуагъ, къытэтхьаусыхылIагъэп, дэгъоу агъашхэх, къулыкъушIэхэм афэраз.

БзэджэшIагъэ зезыхьагъэхэм пшъэдэкIыжь ягъэхьыгъэнымкIэ федеральнэ къулыкъум и ГъэIорышIапIэу Адыгэ Республикэм щыIэм зэригъэунэфыгъэмкIэ, 2017-рэ илъэсым шэкIогъум и 1-м ехъулIэу зызщагъэтэрэзыжьырэ гупчэм нэбгырэ 417-рэ къычIэфагъ, ахэм ащыщэу 373-р хъулъфыгъэх, 44-р бзылъфыгъэх. Агъэмысагъэхэм анахьыбэу зэрахьагъэхэр тыгъон ыкIи гъогурыкIоным ишапхъэхэр зэраукъуагъэхэм, кIэлэпIупкIэр зэрамытырэм япхыгъэ бзэджэшIагъэх.

Хьыкумым унашъоу ышIыгъэм диштэу тазыр, шIокI ыкIи зыгъэтэрэзыжьын IофшIэнхэр зытыралъхьагъэхэм япшъэрылъхэр амыгъэцакIэхэ зыхъукIэ, егъэзыгъэ IофшIэнхэмкIэ ар афызэблахъун алъэкIыщт.

Егъэзыгъэ IофшIэнхэм япхыгъэ пшъэдэкIыжьыр зытыралъхьагъэхэм янахьыбэм аныбжь илъэс 30-м нэсы (нэбгыри 165-рэ е процент 40-р), джащ фэдэу илъэс 30 — 40 зыныбжьхэри макIэп (нэбгыри 158-рэ е процент 38-рэ). Учетым нэбгыри 124-рэ хахыжьыгъ. Илъэсыр къызихьагъэм къыщыублагъэу гупчэм дэсхэм къагъэхъагъэм щыщэу къэралыгъом фэкIуагъэр сомэ мин 640-м ехъу.

Апэрэ мэзи 6-м ыуж зызщагъэтэрэзыжьырэ гупчэм чIэфагъэм мэфэ 18-м телъытэгъэ зыгъэпсэфыгъо уахътэ къыратынымкIэ фитыныгъэ иIэ мэхъу. Джащ фэдэу Интернетыр ыкIи мобильнэ телефоныр агъэфедэн, къызысымаджэхэкIэ медицинэм иIофышIэхэм зафагъэзэн амал яI. Мыщ дэсхэр общежитием щэпсэух, пшъэдэкIыжьэу атыралъхьагъэм ызыщанэ къызызэранэкIыкIэ ыкIи шапхъэхэр амыукъуагъэхэ зыхъукIэ, гупчэм емыпхыгъэу нэмыкI чIыпIэ щыпсэунхэ алъэкIыщт. Ау учреждениер зэрыт муниципальнэ образованием а чIыпIэр къыдыхэлъытэгъэн фае.

Егъэзыгъэ IофшIэнхэм агъэкIонхэ фитхэп зыныбжь имыкъугъэхэр, бзылъфыгъэ лъэрымыхьэхэр, илъэси 3-м нэс зыныбжь сабыйхэр зиIэ бзылъфыгъэхэр, апэрэ ыкIи ятIонэрэ купым хахьэхэу сэкъатныгъэ зиIэхэр, дзэм икъулыкъушIэхэр ыкIи зыныбжь хэкIотагъэхэр.

Гъогу пхэндж кIалэхэр техьанхэм лъапсэ фэхъурэр унагъор ары. Мафэ къэс пIоми ухэмыукъонэу, тищыIакIэ нахь къин мэхъу. ЦIыфмэ IофшIапIэ агъотырэп, ны-тыхэр егъэзыгъэх. Ясабыйхэр афэпэнхэу, агъэшхэнхэу амал зэрагъотылIэрэп. КIалэхэр, шэны зэрафэхъугъэу, кIэу къежьэгъэ пстэуми акIэхъопсых. Мылъку зиIэм зыкъыщырамыгъэнэным фэшI кIэлэцIыкIумэ ащыщхэр бзэджэшIагъэмэ дахьыхых. Мэтыгъох, хъункIэн Iофхэр зэрахьэх. Непэ кIэлэцIыкIухэр къалэм иурамхэм аIэ щэигъэу, лъаIохэу атетых. Ахэм узяплъыкIэ, гур мэкIоды. КъэпшIэнэу щыт ахэм янахьыбэм янэ-ятэхэр ешъуакIохэу, унагъом зэзэгъыныгъэ имылъэу зэрэщытыр. Джащ фэдэ ны-тыхэр ясабыймэ апымылъхэу якIалэхэр еджапIэм къычIагъэкIых, зыми щымыщхэу гъогум къытенэх. Зыгорэущтэу ашъхьэ аIыгъыжьыным пае бзэджэшIэным зыраты. Мыхъо-мышIагъэ зезыхьэрэр зэрэпщынэн фаер зыдешIэжьыми, гъогу тэрэз рыкIоным дэгуIэрэп. Ау пшъэдэкIыжь зыщахьырэ хьапсым зыдафэхэкIэ, якIэлэгъу ащ щагъэкIон фаеу мэхъу, шъхьадж «къылэжьыгъэм» елъытыгъэу къытыралъхьагъэр епщыныжьы.

КIАРЭ Фатим.

Сурэтхэр Iэшъынэ Аслъан тырихыгъэх.