ГущыIэ пытэ атыгъ

2019-рэ илъэсым Iоныгъом и 1-м къыщегъэжьагъэу Урысые Федерацием и Следственнэ комитет иследственнэ Гъэ­IорышIапIэу Адыгэ Республикэм щыIэм епхыгъэу Женя Поповым ыцIэ зыхьырэ лицееу N 8-м АР-мкIэ ятIонэрэ кадет класс къыщызэIуахыгъ.

Я 10-рэ классым ихьагъэхэ кадет кIэлэеджакIохэм мэфэкI шIыкIэм тетэу гущыIэ пы­­тэ къызщатыгъэ зэхахьэ бэ­мы­шIэу гъэIорышIапIэм щы­кIуагъ.

Зэхахьэм хэлэжьагъэх Мые­къопэ къэлэ администрацием ипащэ игуадзэу Юрий Томчак, АР-м кIэлэцIыкIухэм яфиты­ныгъэхэр къэухъумэгъэнхэмкIэ и Уполномоченнэу Александр Ивашиныр, «Следствием ивете­ранхэм я Союз» зыфиIорэм и Адыгэ шъолъыр общественнэ организацие итхьаматэу Пщыда­тэкъо Вячеслав, Урысые Федерацием и Следственнэ комитет иследственнэ ГъэIорышIапIэу Адыгэ Республикэм щыIэм ипащэ ипшъэрылъхэр зыгъэцэкIэрэ Альберт Абрамян, я 10-рэ ыкIи я 11-рэ кадет классхэм якIэлэ­еджакIохэр, ахэм янэ-ятэ­хэр, ли­цеим иIофышIэхэр.

Iофтхьабзэр къызэIуихызэ Следственнэ гъэIорышIапIэм ипащэ истаршэ IэпыIэгъоу, кадет классхэм якураторэу Даур Айтэч мы Iофтхьабзэм мэхьа­нэшхо зэриIэр хигъэунэ­фыкIыгъ. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, илъэси 10-кIэ узэкIэIэбэжьмэ, 2009-рэ илъэсым Iоныгъом и 16-м УФ-м и Следственнэ комитет хахьэу Урысыем апэрэ кадет класс къыщызэIуахыгъ. АдыгеимкIэ я 10-рэ кадет классым исхэ кIэлэцIыкIухэм гущыIэ пытэ затыкIэ, Урысые кадетствэм ясатыр ахэр хэхьащтых.

Следственнэ гъэIорышIапIэм ипащэ ипшъэрылъхэр зыгъэцэ­кIэрэ А. Абрамян Iофтхьабзэм къыщыгущыIагъ. Ащ къызэри­IуагъэмкIэ, 2009-рэ илъэсым УФ-м и Следственнэ комитет хахьэу Москва хэкум ит къалэу Химки игурыт еджапIэ епхыгъэу апэрэ кадет классыр къыщызэIуахыгъагъ ыкIи ар егъэжьэпIэшIу хъугъагъэ. Ащ къыкIэлъыкIоу тикъэралыгъо ишъо­лъыр зэфэшъхьафхэм мыщ фэдэ классхэр ащагъэпсыгъэх. Мы мафэм ехъулIэу чIыпIэ следственнэ къулыкъухэм япхыгъэу УФ-м ишъолъыр 28-мэ кадет классхэр къащызэ­Iуахыгъэх.

— Ведомственнэ кадет гъэсэныгъэр пIуныгъэм ыкIи егъэ­джэным алъэныкъокIэ зыкIыныгъэ ыкIи мурад гъэнэфагъэ зиIэ еджапIэу щыт. Егъэ­джэн программэм хахьэу Следственнэ комитетым икъулы­къушIэхэм яшIэныгъэхэм ахагъэхъонхэмкIэ ыкIи загъэсэнхэмкIэ гъэсэныгъэ тедзэхэр ятэгъэгъотых. Следственнэ Iоф­шIэным ишъэфхэм защагъэгъуа­зэхэзэ, кIэлэеджакIохэм гу­шъхьэ­байныгъэ ыкIи культурэ ахэлъэу, тарихъым ыкIи тятэжъ пIашъэхэм лIыгъэу зэрахьагъэм уасэ фашIэу пIугъэнхэр типшъэрылъ. Сицыхьэ телъ ка­дет кIэлэеджакIохэм шIэныгъэ дэгъухэр къызэрагъэлъэгъощтхэм, шэн-хабзэхэу еджапIэм чIэлъхэр зэрамыукъощтхэм, об­щественнэ мэхьанэ зиIэ Iоф­тхьабзэхэм щытхъу хэлъэу зэрахэлэжьэщтхэм, — къыIуагъ А. Абрамян.

Нэужым лицееу N 8-м ия 10-рэ кадет классым ихьэгъэ кIэлэеджэкIо 20-мэ мэфэкI шIыкIэм тетэу урысые каде­тыцIэр зэрифэшъуашэу къы­зэрагъэшъыпкъэжьыщтымкIэ, ныбджэгъу шъыпкъэу зэрэ­щытыщтхэмкIэ, яхэгъэгу фэ­шъыпкъэхэу ыкIи ифэшъуашэу къызэраухъумэщтымкIэ гущыIэ пытэ къатыгъ.

Кадет кIэлэеджакIохэм къа­фэгушIуагъ «Следствием иветеранхэм я Союз» зыфиIорэм и Адыгэ шъолъыр общественнэ организацие итхьаматэу Пщыдатэкъо Вячеслав. Ащ къы­зэриIуагъэмкIэ, кадет движе­ниер Урысыем идзэ-егъэджэн еджапIэ итарихъ зэрэхэхьагъэм имызакъоу, урысыем шIэны­гъэмкIэ итарихъкIи мэхьанэшхо иI. Сыда пIомэ офицерхэм ыкIи граждан къулыкъушIэхэм ягъэ­хьазырынкIэ мыр апэрэ лъэ­бэкъоу щыт. Урысыем апэдэдэ кадет корпусыр зыщагъэпсы­гъагъэр 1701-рэ илъэсыр ары. Октябрьскэ революцием ыпэкIэ 1917-рэ илъэсым ыкIи Совет хабзэр загъэпсыгъэм къыриубытэу кадетствэр Урысыем щыIагъ. Джырэ Урысыеми а хабзэр щылъагъэкIуатэ, 1991-рэ илъэсым Новочеркасскэ, 1992-рэ илъэсым Новосибирскэ кадет корпусхэр къащызэIуахыгъэх. 1993-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу УФ-м оборонэмкIэ и Министерствэ епхыгъэу апэрэ кадет корпусхэр агъэпсыгъэхэу лъэныкъо зэ­фэшъхьафхэмкIэ кIэлэцIыкIухэр агъэхьазырых.

— Сыгу къыздеIэу кадет классым ихьагъэхэ кIэлэеджа­кIохэм сышъуфэгушIо. Еджэным­кIэ гъэхъагъэхэр шъушIынхэу шъуфэсэIо. ГущыIэ пытэу къэшъутыгъэм шъутемыкIэу, шъуихэгъэгу ыкIи шъукъызщыхъугъэ хэкур шIу шъулъэгъухэу, тиреспубликэ ыцIэ дахэкIэ ря­жъугъаIоу шъущыIэнэу сышъу­фэлъаIо, — къыIуагъ Пщыда­тэкъо Вячеслав.

Джащ фэдэу кадетхэм къафэгушIуагъэх Ю. Томчак, А. Ивашиныр, лицеим ипащэу Эмма Осерскаяр, кадетхэм ащыщ янэу Людмила Марфинар. Еджэгъэшхо хъунхэу, зыфаехэ лъагъом рыкIонхэу, шIоу щыIэр къадэхъунэу ахэр кIэлэеджа­кIохэм къафэлъэIуагъэх.

— Лицееу N 8-м икIэлэеджа­кIохэм ямызакъоу, нэмыкI еджа­­пIэхэм къарыкIыгъэхэри тэштэх, — еIо Даур Айтэч. — ГъэрекIо зэнэкъокъу шIыкIэм тетэу Мыекъуапэ игурыт еджапIэу N 3-м, лицейхэу N 9-м ыкIи N 11-м къарыкIыгъэхэ кIэлэ­еджакIохэр кадет классым тштагъэх. КIэлэеджакIо пэпчъ икъэбар зыщытэгъэгъуазэ, тэ ты­зыфаем фэдэхэр къыхэтэхых. ГъэрекIо афэмыукIочIэу нэ­бгыриплI кадет классым икIы­жьыгъэх, сыда пIомэ пхъэшагъэ хэлъэу егъэджэным текIуа­лIэ. Ар тиIэубытыпIэу мыгъэ ка­детхэм якъыхэхын гъэлъэшыгъэ шIыкIэм тетэу ­тыкъекIолIагъ. Районхэм ащыщхэми лъэIукIэ зыкъытфагъазэ якIэлэ­еджа­кIохэр тштэнхэу. Ащ къыхэкIэу Кощхьаблэ щыщ кIалэр я 11-рэ кадет классым къэтщэжьыгъ. Тэгугъэ илъэс къэс ахэм япчъа­гъэ нахьыбэ хъунэу.

Даур Айтэч къызэриIуагъэмкIэ, пшъэрылъэу яIэр кIэлэ­еджакIохэр апшъэрэ еджапIэхэм афэгъэхьазырыгъэнхэм имыза­къоу, зыныбжь имыкъугъэхэм хабзэр амыукъоныр, пшъэдэ­кIыжь зыхьыхэрэ гражданхэу пIугъэнхэр ары. КъэIогъэн фае, кадетхэр апшъэрэ еджапIэхэм ачIэхьанхэмкIэ мыгъэ фэгъэ­кIо­тэнхэр яIагъэхэп, ау балте­дзэр къызфагъэфедэн алъэкIыгъ. Кадет движением къызэригъэ­нафэрэмкIэ, кадет классыр къэ­зыухырэмэ бальнэ системэр афэгъэпсыгъэн фаеу ары. Ау джыри ащ Iоф ышIэгорэп.

КIАРЭ Фатим.