ГутIэ Саныет: «Гум ишIушIэ къыситыгъэр гупшыс»

Мурад зиIэр щысыгъо ифэрэп. УсэкIо-тхакIом фэгъэхьыгъэу къэпIон хъумэ, гъэпсэфыгъо-гудэчъыгъор зигъотырэр бгъэлъэчIэ гупшысэр къэущэу, къетэкъокIыгъэ зыхъурэр ары. Джащыгъум ащ къэлэмымрэ тхьапэмрэ зэтыриухэу, чэщи мафи, чъыIи фаби имыIэу, етIупщыгъэу Iоф ешIэ — матхэ, къыкIэкIырэр зы гущыI, зы усэ е усэ Iэрам, зы тхыд, зы къэбар, зы тхылъ — зы гупшысэ гъэунэшкIугъ.
Илъэс 30-м ехъугъэу итворчествэкIэ лъэпкъым фэлэжьэрэ тхакIоу ГутIэ Саныет иусэ тхылъыкIэ бэмышIэу къыдэкIыгъ, ащ зэреджагъэр «Гупшысэр жьыкорен». Саныет тиредакцие ихьэкIагъ, тэри тигуапэу упчIэхэмкIэ зыфэдгъэзагъ.

— Саныет, усэн-тхэныр тыдэ къыпфикIыгъа? ШъуилIакъо е унэгъо кIоцIым ащ фэдэ цIыф губзыгъэ хэтыгъа?

— Ащ фэдэу охътэ нахь блэкIыгъэмкIэ зыбгъазэмэ, сэ къэсшIэжьэу сызщыгъуазэр сятэкIэ сянэжъэу Щылэхъан IупкIэу, Iушэу, гулъытэ ин иIэу зэрэщытыгъэр ары. Сянэжъ къиныбэ ылъэгъугъ, ау ащ емылъытыгъэу акъыл дахэ къо­лъыгъ ыкIи къыкъокIыщтыгъ. СицIыкIугъор сынэгу къыкIэуцожьы: титэмашъхьэ лъэшэу нэжъ-Iужъ бзэшIуабэ тесыгъ. Ахэр пчыхьэрэ тиунэ къызихьэхэкIэ, уакIэдэIукIыныр тхъэгъуагъэ. Зэрэлъытэ-нэхъоир анэгоу зэхэгущыIэ дахэ ашIыщтыгъ; зы мыхъун ажэ къыдэзыщтыгъэп, убэщтыгъэхэп, щыIэныгъэр рашIыкIыпагъэу зэрэщытыр къахэщэу ыкIи Тхьэм къафишIырэ пстэумкIэ разэхэу, шъэбэ-гукIэгъоу пса­лъэщтыгъэх. Уигулъытэ къы­гъэущэу бэ гъэшIэгъонэу къаIощтыгъэр. Сэри акIыбкIэ сыдэтIысхьэти, ублэпIэ классым сыкIощтыгъ, жьы къэсымыщэу сакIэдэIукIыщтыгъ. Сянэрэ сянэжърэ цIэцIэн шэн яIагъэп – непэ ашIагъэм, неущ шIэгъэн фаеу къяжэрэм ыкIи тэ, цIы­рыу-щырыу быным, тIуагъэр, тшIагъэр зэфаIотэжьыщтыгъ. Унагъом хэшъо-унэшъо дахэ илъыгъ, сэри а зэкIэ стхьакIумэ къиIуагъэр, къатекIыгъэ шIыкIэ-IуакIэхэр гум къинэжьыгъэх. Нахьыжъ Iушхэр арыба сабыим гъогу фыхэзыхыхэрэр, а зэкIэмкIэ сянэжъ ыкIи хьаблэм тесыгъэхэм джы къызнэсыгъэм сафэраз. Ахэр мыхъугъэемэ, сиадыгабзэ иIэшIу­гъэ-лъэшыгъэ сыдым фысигъэшIэныгъа?!

— Уянэ щыщэу анахь къыпфэфедэрэ шэнэу къып­хэхьагъэр сыд фэда?

— Cянэ сыдрэ IофшIэнкIи хъупхъагъэ, узфежьэрэр ыкIэм нэбгъэсыныр, бгъэцэкIэныр къыкIэрысхыгъ, къысхилъхьагъ, мы лъэныкъом пIуныгъэ мэхьанэшхо зэриIэр джы акъыл уцугъэкIэ кIэсэгъэтхъы.

— Саныет, о утхакIу, уусакIу, ужурналист. ЛIэшIэгъу плIанэм ехъугъэу адыгэ тхыгъэ литературэм ухэт, усэхэр, поэмэхэр зыдэт тхылъхэр, ахэм эссе-романыр къакIэлъыкIуагъ, зэдзэ­кIыгъэ произведениехэри уиIэх. Уитворчествэ сыд чIыпIа зэдзэкIыным щиубытырэр?

— ЗэдзэкIынымкIэ апэрэ гъэ­цэкIэн IофшIэныр къысэ­зытыгъагъэр тхакIоу Кощбэе Пщымаф ары. Абхъаз тхакIоу Ахуба Джумэ ирассказ зэсы­дзэкIыгъагъэр, «Нэнэжъ ибэщ» ыIоу ар журналэу «Зэкъошныгъэм» къыдэхьэгъагъ. ПоэзиемкIэ гъэзагъэу Дагъыстан уса­кIохэм атхыгъэхэми садэлэ­жьагъ, автор зэфэшъхьафхэм яусэхэр адыгабзэм езгъэкIугъэх. ЗэдзэкIыным уиакъыл нахь егъэчаны, умышIэрабэмэ уалъе­гъэIэсы, къыпхегъахъо.

— ЗэрэхъурэмкIэ, о пшъхьэ­кIи мы Iофыр угу рихьэу нахь къыппэблагъэ мэхъу, ара?

— Тэрэз, зэдзэкIыным шIэныгъаби гупшысэкIэ амал-къулайи уегъэгъоты, сэ сишIошIкIэ.

— Соломон итхыдэ-­къэбархэм Iоф адэпшIэ­нэу зэрэхъугъэр къытэпIона?

— Cоломон джуртхэм япа­чъыхьагъ илъэс 40-м ехъум, гупшысэкIо иныгъэу алъытэ. Сэри ащ фэдэ цIыф Iушым итхыгъэхэр зэсыдзэкIын гухэлъыр сиIагъ, арэущтэуи хъугъэ. Израиль хэгъэгум Соломон пачъыхьэу тетыфэ къэралыгъом мамырныгъэр илъыным, зао щымыIэным, щыIэкIэ-псэукIэр тынчыным лъэшэу ынаIэ атыригъэтыгъ. Мы зэкIэми пэщэ Iушым иакъыл, игупшысэ ахилъхьаныр фэукIочIыгъ, Пачъыхьэ IэнатIэм фэшъхьафэу, Соломон ежь иуахътэ ифилосо­фыгъ. Ытхыгъэхэр щэу гощы­гъэх: апэрэ тхылъыр «Песнь песней» (Орэдым иорэдыжь») зыфиIорэр иныбжьыкIэгъум ытхыгъ, пшъэшъэ ыкIи кIэлэ гукъабзэм яшIулъэгъу зэпэ­джэжь макъэ зэфэдэкIэ ащ къы­хэIукIы. ЯтIонэрэ тхылъэу «Притча» («Ушъыйхэр») зыцIэр нахь ныбжь иIэ хъугъэу ытхыгъ ыкIи ящэнэрэ тхылъыр, «Эклессиаст» (урымыбзэкIэ) «Размышление» зыфиIу. Мыр гупшысэ зэфэхьысыжь гъэшIэгъонхэр гъашIэмкIэ зыщызэфихьысыжьыгъэх.

— Саныет, о Соломон итхылъэу Iоф зыдэ­пшIагъэхэм уакъыщы­уцумэ сшIоигъуагъ ыкIи зэдзэкIыным мэхьанэу ептырэр къытаIоба?

— Cоломон итхылъищмэ апэрэр усэкIэ тхыгъэ шIулъэгъу тхыдэр ары, ащ сеIагъэп, сэ я II-рэ ыкIи я III-рэ тхылъхэм —къэбархэм Iоф адэсшIагъ, адыга­бзэкIэ зэсыдзэкIыгъэх, мы IофымкIэ Москва Библием иинститутэу зэдзэкIынымкIэ дэтым сепхыгъ, я 90-рэ илъэсхэм къащыублагъэу непэ къызнэ­сыгъэм зэдзэкIыным сыпылъ. Бза­бэ пшIэныр дэгъу, бзэу пшIэрэм фэдизкIэ дунаим ухаплъэу зэраIорэм десэгъаштэ. ЗэкIэ творчествэмкIэ пшIэрэм уигупшысэ хегъахъо, уишIэныгъэ, уигулъытэ къагъэущы, зэ­дзэкIыным лъэшэу мэхьанэ иI.

— Саныет, джы о ­уитхылъыкIэу къыдэ­кIыгъэмкIэ сыпфэгушIо ыкIи ащкIэ тинэплъэгъу дгъазэмэ сшIоигъу: уахътэу анахьэу узытхэрэр, гупшысэр къызыщыкIо­рэр тхылъыкIэм игъэ­псыкIэ-шIыкI…

— Мафэ е чэщы сIорэп, ау кIым-сым рэхьатым гупшысэр къегъакIо, ар оубыты, птхырэм имэхьанэ укъырищэкIызэ, уахътэр макIо, усэр, тхыдэр, къэбарыр, рассказыр къэхъух. «Гу­пшысэр жьыкорен» ыцIэр си­тхылъыкIэ, ар Iахьищэу зэтеутыгъ: апэрэр — «Гупшысэр жьыкорен», ащ къыкIэлъэкIох «ШIулъэгъум итамыгъэхэр» ыкIи «Хьэгъо-шIагъохэр» зыфиIохэрэр. Тхылъым къыдэ­хьагъэр зэкIэ усэкIэ тхыгъэ, цIыфыр ыкIи ащ къешIэкIыгъэ пстэур ары къыIуатэрэр.

— Тхьауегъэпсэу, Саныет, тызэрэбгъэгъоза­гъэмкIэ, псауныгъэ пытэ уиIэу, тапэкIэ уигугъэ ин пхырыпщынэу, тхылъыкIэми еджэкIуабэ ыгъотынэу тыпфэлъаIо.
Мамырыкъо Нуриет.