Валентина Матвиенкэр Адыгеим щыIагъ

УФ-м и Федеральнэ ЗэIукIэ Федераци-емкIэ и Совет и Тхьаматэу Валентина Матвиенкэр тыгъуасэ Адыгеим щыIагъ.

Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ ипшъэрылъхэр пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ зыгъэцэкIэрэ КъумпIыл Мурат ар IукIагъ. IофшIэгъу зэIукIэгъум къыдыхэлъытагъэу шъолъырым социальнэ-экономическэ хэхъоныгъэу ышIыхэрэм, пшъэрылъэу къэуцухэрэм, нэмыкI лъэныкъохэм пащэхэр атегущыIагъэх.

Нэужым Валентина Матвиенкэмрэ КъумпIыл Муратрэ зыхэлэжьэгъэхэ зэхэсыгъо щыIагъ. Ащ къекIолIагъэх республикэм ыцIэкIэ ФедерациемкIэ Советым хэтхэ Хъопсэрыкъо Муратрэ Вячеслав Шверикасрэ, УФ-м и Къэралыгъо Думэ идепутатэу Хьасанэкъо Мурат, АР-м и Къэралыгъо Совет — Хасэм и Тхьаматэу Владимир Нарожнэр, республикэм и Премьер-министрэ ипшъэрылъхэр зыгъэцэкIэрэ Наталья Широковар, депутатхэр, министрэхэм я Кабинет хэтхэр, хэбзэухъумэкIо къулыкъухэм ыкIи муниципальнэ образованиехэм япащэхэр, общественнэ организациехэм ялIыкIохэр, нэмыкIхэри.

АР-м и ЛIышъхьэ ипшъэрылъхэр пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ зыгъэцакIэрэм пэублэ псалъэ къышIызэ, республикэм къэкIогъэ хьэкIэшхом шIуфэс гущыIэхэмкIэ зыфигъэзагъ. Мыщ фэдэ IэнэтIэшхо зыIыгъ пащэр тишъолъыр къызэрэкIуагъэм мэхьанэшхо иIэу хигъэунэфыкIыгъ.

— В. Матвиенкэм бэмышIэу тызыIокIэм Адыгеим къызэрэкIощтымкIэ тыкъыгъэгугъагъ ыкIи ыIуагъэр къыгъэшъыпкъэжьыгъ. Республикэм игумэкIыгъохэр зэхэфыгъэнхэмкIэ мыщ ишIогъэшхо къытегъэкIы, ащкIэ инэу тыфэраз, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.

Валентина Матвиенкэм гущыIэр зештэм Адыгеим игуапэу къызэрэкIуагъэр апэдэдэ къыхигъэщыгъ. Регионым щыкIагъэу, гумэкIыгъоу иIэхэр зэхэфыгъэнхэм фэшI ащ ипащэхэм, цIыф къызэрыкIохэм уаIукIэмэ, ахэм яеплъыкIэхэр зэбгъашIэмэ зэрэнахьышIур къыхигъэщыгъ. Джащ фэдэу Адыгеим и Мафэхэу ФедерациемкIэ Советым щыкIуагъэхэр сенаторхэм агу шIукIэ къызэринэжьыщтыр, тиартистхэм сэнаущыгъэу ахэлъым осэшхо зэрэфашIыгъэр къыкIигъэтхъыгъ.

— Непэ Урысыер чIыпIэ псынкIэп зэрытыр, ау санкциехэм ямылъытыгъэу кризисыр къызэтынэкIи, УФ-м и Президентэу Владимир Путиным къызэриIуагъэу экономикэм хэхъоныгъэхэр ышIынхэм игъогу цIыкIу-цIыкIоу тытехьажьыгъ. Мы аужырэ илъэсхэм Адыгеим гъэхъэгъэшIухэр ышIынхэ зэрилъэкIыгъэм дэгъоу сыщыгъуаз, ащкIэ республикэм ипэщагъэу ТхьакIущынэ Аслъан Iофышхо ышIагъ. Непэ АР-м и ЛIышъхьэ ипшъэрылъхэр пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ зыгъэцэкIэрэ КъумпIыл Мурат гущыIэ дэгъубэ фэпIоныр тефэ. Зы чIыпIэ имысэу, федеральнэ министрэхэм, ведомствэхэм япащэхэм заIуегъакIэ, республикэм иэкономикэ хэхъоныгъэхэр езыгъэшIын зылъэкIыщт программэхэм, проектхэм чанэу ахэлажьэ. Пэщэ шъыпкъэр арэущтэу щытын фае. ТапэкIэ регионым игъогу зыфэдэщтым ежь еплъыкIэ гъэнэфагъэ фыриI, ащи мэхьанэшхо иI. Пэрытныгъэ зыIыгъ субъектхэм ащыщынымкIэ республикэм амалышIухэр IэкIэлъых, анахьэу мэкъумэщ хъызмэтым, бизнес цIыкIум ыкIи гурытым хэхъоныгъэхэр ашIынхэм шъупылъын фае. Ар гъэцэкIагъэ зыхъукIэ IофшIэпIэ чIыпIакIэхэм, бюджетым къихьэрэ хэбзэIахьхэм ахэжъугъэхъон шъулъэкIыщт, экономикэр нахь лъэш шъушIыщт. Амалэу щыIэмкIэ ФедерациемкIэ Советыр Адыгеим IэпыIэгъу къыфэхъущт, —къыIуагъ Валентина Матвиенкэм къэзэрэугъоигъэхэм закъыфигъазэзэ.

ФедерациемкIэ Советым и Тхьаматэ экономикэм ыкIи социальнэ сферэм илъэныкъо шъхьаIэхэм нэужым кIэкIэу къащыуцугъ, пшъэрылъхэр гъэцэкIагъэхэ хъунымкIэ республикэм ипа-щэхэм анахьэу анаIэ зытырагъэтын фаехэр къафигъэнэфагъэх. Адыгеим чIыпIэ дэхабэ зэриIэр, зэрэщыфабэр къыдалъытэзэ туризмэм джыри нахь зырагъэушъомбгъун, регионым зыщызгъэпсэфыхэрэм япчъагъэ хэгъэхъогъэн фаеу ылъытагъ.

Мыщ дэжьым КъумпIыл Мурат къызэрэщиIуагъэмкIэ, зыпкъ итэу экономикэр ыпэкIэ лъыкIотэным, инвестиционнэ проектхэр щыIэныгъэм щыпхырыщыгъэнхэм апае инфраструктурэ зэтегъэпсыхьагъэ республикэм иIэным дэлажьэх. Джырэ уахътэм газым, электричествэм, псым алъэныкъокIэ кIуачIэхэм ащэкIэх, ахэм ахэгъэхъогъэн фае. Федеральнэ гупчэр IэпыIэгъу къафэмыхъоу ахэр зэшIохыгъэнхэр къин хъущт. ЗекIоным зыкъыфэбгъазэмэ, блэкIыгъэ илъэсым къыкIоцI республикэм икъушъхьэхэм, ичIыпIэ дахэхэм нэбгырэ мин 400-м ехъумэ защагъэпсэфыгъ, инфраструктурэ зэтегъэпсыхьагъэ щыIэ зыхъукIэ, ахэм япчъагъэ хэпшIыкIэу нахьыбэ хъущт.

Адыгеир лъэкIышхо зиIэ регионхэм ащымыщми, ахъщэу къыфатIупщырэр шIуагъэ къытэу зэригъэфедэрэр, мы лъэныкъомкIэ субъект анахь дэгъухэм зэращыщыр В. Матвиенкэм къыхигъэщыгъ. Бюджетым ипроцент 40-р дотациеу федеральнэ гупчэм къетIупщы, а пчъагъэр джыри нахь макIэ шIыгъэнымкIэ республикэм амалышIухэр IэкIылъых. Гъэсэныгъэм иучреждениякIэхэр шъолъырым зэрэщашIыхэрэм, зэрэщагъэцэкIэжьыхэрэм дэгъоу зэрэщыгъуазэр ФедерациемкIэ Советым и Тхьаматэ къыIуагъ. Илъэси 3 — 7 зыныбжь сабыйхэм алъэныкъокIэ кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм чэзыу зэращымыIэжьыр гъэхъэгъэшIоу ылъытагъ. Ау ащ къыщымыуцухэу еджапIэхэр кIэу ашIынхэу, мыщ унэе инвестициехэр къахалъхьанхэм анаIэ тырагъэтынэу республикэм ипащэхэм закъыфигъэзагъ. Псауныгъэр къэухъумэгъэным исистемэ хэхъоныгъэхэр ышIынхэм къыдыхэлъытагъэу къоджэ псэупIэхэм фельдшер-мамыку IэзапIэхэр зэращагъэпсыхэрэр лъыгъэкIотэгъэн, демографием ылъэныкъокIэ регионым иIофхэм язытет нахьышIу шIыгъэн, цIыфхэм медицинэ IэпыIэгъоу арагъэгъотырэр шэпхъэшIухэм адиштэн фаеу къыIуагъ.

— Тикъэралыгъо имызакъоу тыди щызэлъашIэрэ адыгэ къуаем амалэу къытыхэрэр къызфэжъугъэфедэнхэ фае, — къыIуагъ В. Матвиенкэм.

КъумпIыл Мурат къызэриIуагъэмкIэ, адыгэ къуаер къыдагъэкIынымкIэ, ащ ибренд агъэфедэнымкIэ фитыныгъэ зиIэ закъохэр республикэм ит предприятиехэр арых.

Экономикэ къиныгъохэм апкъ къикIыкIэ цIыфхэм яхахъохэм къызэращыкIагъэм игумэкIыгъуи зэхэсыгъом къыщаIэтыгъ. Къиныгъохэм апэшIуекIогъэным фэшI IофшIэпIэ чIыпIакIэхэр къызэIухыгъэнхэ, гъот макIэ зиIэхэм IэпыIэгъу афэхъугъэн зэрэфаер ФедерациемкIэ Советым и Тхьаматэ къыIуагъ. Ащ дакIоу УФ-м и Президент ижъоныгъокIэ унашъохэр гъэцэкIэгъэнхэр, пенсионерхэм анаIэ атырагъэтыныр федеральнэ гупчэми, регионхэми япшъэрылъ шъхьаIэу зэрэщытыр къыкIигъэтхъыгъ.

— Непэ Адыгеим лъэпкъ ыкIи дин зэгурыIоныгъэ илъ, ар пстэуми анахь шъхьаI. ГухэкI нахь мышIэми, непэ терроризмэм зеушъомбгъу, ащ ныбжьыкIэхэр хэщагъэхэ мэхъу. Мы тхьамыкIагъом тызэгъусэу тыпэшIуекIон фае, — къыIуагъ Валентина Матвиенкэм.

АР-м и ЛIышъхьэ ипшъэрылъхэр пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ зыгъэцакIэрэм мэхьанэшхо зэритыгъэ Iофыгъохэм ащыщых автомобиль гъогу Iахьэу «Бжъэдыгъухьабл — Адыгэкъал» зыфиIорэм иIыгъын федеральнэ гупчэм фагъэзэжьыныр, джащ фэдэу зашъохэрэ псыр зыщаугъоирэ псэуалъэм ишIын лъыгъэкIотэгъэныр, нэмыкIхэри. Мы лъэныкъохэмкIи, нэмыкIхэмкIи республикэм IэпыIэгъу къызэрэфэхъущтхэр ФедерациемкIэ Советым и Тхьаматэ къыIуагъ.

— Адыгеим тапэкIи хэхъоныгъэхэр ышIынхэм непэрэ зэIукIэгъур зэрэфэIорышIэщтым сицыхьэ телъ. IэпыIэгъу къытфэхъурэ, тызэхэзышIыкIырэ Валентина Матвиенкэм, Iофышхо зышIэрэ тисенаторхэу Хъопсэрыкъо Муратрэ Вячеслав Шверикасрэ тафэраз. Республикэм щыпсэурэ цIыф лъэпкъхэм азыфагу зэгурыIоныгъэ зэрилъыр ары тибаиныгъэ шъхьаIэр. Джащ фэдэу политическэ партиехэм, общественнэ организациехэм зыкIыныгъэ азыфагу илъэу зэдэлажьэх, регионым политическэ зыпкъитыныгъэ илъыным яIахьышIу хэлъ. Социальнэ псэуалъэхэр тэшIых, специалист ныбжьыкIэхэм ыкIи унагъохэм, зянэ-зятэ зимыIэжьхэм псэупIэхэр ятэгъэгъотых, цIыфхэм щыIэкIэ-псэукIэ амалэу яIэхэр нахьышIу шIыгъэным тыпылъ. ЫпэкIэ къызэрэсIуагъэу джырэ уахътэм пшъэрылъ шъхьаIэу тиIэр инфраструктурэм хэхъоныгъэхэр егъэшIынгъэхэр ары, — къыIуагъ кIэухым КъумпIыл Мурат. Зэхэсыгъом ыуж Валентина Матвиенкэмрэ КъумпIыл Муратрэ журналистхэм къякIолIагъэх, ахэм упчIэу къатыгъэхэм джэуапхэр къаратыжьыгъэх.

Регионхэм ямежбюджет зэфыщытыкIэхэм афэгъэхьыгъэ упчIэу къатыгъэм ФедерациемкIэ Советым и Тхьаматэ джэуап къыритыжьызэ, мы Iофыгъом сенаторхэм мэхьанэшхо зэрэратырэр, къэралыгъо чIыфэм ылъэныкъокIэ Iофхэм язытет зэрэкъиныр, анахьэу шъолъыр 16-мкIэ, къыхигъэщыгъ. Финансхэм ягъэзекIонкIэ республикэм ипшъэрылъхэр зэрифэшъуашэу егъэцакIэх, бюджетым ихахъохэр илъэс къэс нахьыбэ ешIых, къэралыгъо чIыфэу телъыр шапхъэхэм ашIокIырэп.

ТХЬАРКЪОХЪО Адам.