Бэджэнэ Мурат Бязрыкъо ыкъор

Бэджэнэ Мурат Бязрыкъо ыкъом ыныбжь илъэс 90-м итэу идунай ыхъо­жьыгъ. Къэралыгъо, общественнэ, политикэ IофышIэр, шIэныгъэлэжьыр Адыгеим имызакъоу, Темыр Кавказми, зэ­рэ Урысыеуи щашIэщтыгъ.

Мурат Бязрыкъо ыкъом щыIэныгъэ гъогушхо къыкIугъ, пэщэ чанэу щытыгъ. Илъэс 20-рэ (1971-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу 1990-рэ илъэсым нэс) полиграф объединениеу «Адыгеим» ипэщагъ, а уахътэм къыкIоцI типографие цIыкIур джырэ уахътэм диштэрэ предприятиешхо хъугъагъэ. ИлъэситIо Адыгэ хэку исполкомым печатымкIэ ыкIи къэбар жъугъэм иамалхэмкIэ и Комитет ипэщагъ.

1993-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу 1998-рэ илъэсым нэс М.Б. Бэджанэр Урысыем и МИД илIыкIоу къалэу Мыекъуапэ Iоф щишIагъ, иIэнатIэкIэ апэрэ класс зиIэ советникым нэсыгъагъ.

Мурат Бязрыкъо ыкъор Урысые Федерацием и Пра­вительствэрэ Урысые Федерацием и Президентрэ ялIыкIоу Грузиемрэ Абхъазымрэ азыфагу къитэджэгъэгъэ зэмызэгъыныгъэм идэгъэзыжьынкIэ комиссием хэтыгъ. Темыр Осетиемрэ Ингушетиемрэ азыфагу къитэджэгъэгъэ зэмызэгъыныгъэм идэгъэзыжьынкIэ, мамырныгъэм икъэ­ухъумэнкIэ бэ ышIагъ. Урысые Федерацием и ЛIыкIо исоветникэу ар Тыркуем щыIагъ.

Бэджэнэ Мурат общественнэ Iофхэм ренэу апылъыгъ, республикэм щызэрахьэхэрэ Iофтхьабзэхэм чанэу ахэлэжьагъ. Мызэу, мытIоу народнэ депутатхэм я Мыекъопэ къэлэ, я Адыгэ хэку Советхэм ядепутатэу хадзыгъ. 1992-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу 1995-рэ илъэсым нэс а I-рэ зэIугъэкIэгъумкIэ Адыгэ Республикэм и Апшъэрэ Совет идепутатыгъ, конституционнэ комиссиемрэ Адыгэ Респуб­ликэм иапэрэ правительствэ изэхэщэнкIэ комиссиемрэ ахэтыгъ. Мурат Бязрыкъо ыкъор илъэсыбэрэ Адыгэ Рес­публикэм и Президент иупчIэжьэгъоу щытыгъ.

М.Б. Бэджанэм научнэ IофшIагъэхэр бэу иIэх. Лъэпкъ политикэм, лъэпкъ зэфыщытыкIэхэм, Урысые къэралы­гъомрэ федерализмэмрэ ягъэпытэн япхыгъэ Iофыгъохэм ахэр афэгъэхьыгъэх. Мурат Бязрыкъо ыкъом тхылъ 40-м ехъу къыдигъэкIыгъ. 1979-рэ илъэсым тарихъ шIэныгъэ­хэмкIэ кандидат ар хъугъэ, 1992-рэ илъэсым доктор диссертациер къыгъэшъыпкъэжьыгъ, 1998-рэ илъэсым профессорыцIэр къыфагъэшъошагъ. 2001-рэ илъэсым гъэтхапэм и 1-м къыщегъэжьагъэу гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтэу Т.М. КIэращэм ыцIэкIэ щытым тарихъымкIэ иотдел инаучнэ IофышIэ шъхьаIэу щытыгъ.
Темыр Кавказым щыпсэухэрэ лъэпкъхэм язэгурыIоныгъэ гъэпытэгъэным, наукэм, Адыгэ Республикэм ихэ­хъо­ныгъэ иIахь зэрахишIыхьагъэм афэшI Мурат Бязрыкъо ыкъом щытхъуцIэхэмрэ тын лъапIэхэмрэ къыфагъэшъо­шагъэх. Ахэм ащыщых Всесоюзнэ, Урысые министерст­вэхэмрэ ведомствэхэмрэ ящытхъу тхылъхэр, щытхъуцIэхэу «РСФСР-м культурэмкIэ изаслуженнэ IофышI» (1991), «Пшызэ шъолъырым наукэмкIэ изаслуженнэ IофышIэшху» (1999), «Адыгэ Республикэм наукэмкIэ изаслуженнэ IофышIэшху» (2008), медалэу «За доблестный труд» (1986), орденэу «Знак Почета» (1995), Лъэпкъхэм язэкъошныгъэ иорден (2013), медалэу «Адыгеим и Щытхъузехь» (2000), Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо Совет — Хасэм и Щытхъу тамыгъэу «Закон. Пшъэрылъ. ЦIыфыгъ» зыфиIохэрэр (2010).

Мурат Бязрыкъо ыкъор республикэ гупсэми, хэгъэгуми япатриот шъыпкъэу щытыгъ. Общественнэ Iофхэм сыди­гъуи чанэу ахэлэжьагъ, Адыгэ Республикэм инахьыжъхэм я Совет хэтыгъ.

Бэджэнэ Мурат Бязрыкъо ыкъор Адыгеим щыпсэухэрэм сыдигъуи шIукIэ агу илъыщт.

М. Къ. КъумпIыл, В. И. Нарожный, А. К. ТхьакIущын, А. В. Наролин, Н.М. ГъукIэлI, А.А. КIэращ, И. Ш. Мэщ­­башI, В. П. Свеженец, А. Хъ. ЛIыIужъу, Р. Б. Устэ