«Гъэсэныгъэм мэхьанэ ритыщтыгъ»

Бырсыр Батырбый, шIэныгъэлэжь, министрэу Iоф дишIагъ: «Гъэсэныгъэм мэхьанэ ритыщтыгъ»

Джарымэ Аслъанрэ сэрырэ нэIуасэ тызызэфэхъум илъэс 15 сыныбжьыгъ.

Тхьамэтэшхоу зыщэмытыми, етIанэ Президент зэхъуми тызэныбджэгъугъ, тиунагъохэмкIи тызэхахьэу щыт, илъэси 7-рэ министрэу Iоф дэсшIагъ.

Сэ зысшIэрэм къыщегъэжьагъэу Президент зэрэхъущтым зыфигъэхьазырырэм фэдагъ, гущыIэ лые къыIуагъэу, имыфэшъуашэу зекIуагъэу къэсшIэжьырэп. Ренэу шъырытыгъ, ыIощтыми, ышIэщтыми ягупшысэщтыгъ. ИшэнкIэ шъабэу, угу хэкIын къыозымыIон цIыф.

Зэу Президент хъугъагъэп ныIа, ащ нэмысызэ IофшIэпIэ пчъагъэ зэблихъугъэ, ау зыгорэм зыгорэ риIолIагъэу къэсшIэжьырэп, илъэс 65-рэ хъугъэу сэшIэшъ, пIотэжьынэу мыхъун горэ зыгорэм риIуагъэу зэхэсхыгъэп.

Аслъан нахь дэгъоу зысшIагъэр Президент зэхъур ары, сыригъэблагъи, гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ министрэу сигъэнафи илъэси 7-рэ Iоф дэсшIагъ. А лъэхъаным дэгъоу къызгурыIуагъ ихэбзэ зегъэ­кIуакIи иIофшIакIи.

СиIофшIэн зесэгъажьэм Совет хабзэм илъэхъан шапхъэу щыIагъэхэм афэмыдэу, щыIакIэр нэмыкI шъыпкъэ хъугъагъэ. Со­вет хабзэм тызэригъэсэгъэ шап­хъэхэм уакъыхэкIынышъ, демократическэ IофшIакIэм укъы­фэ­кIоныр псынкIэгъуагъэп. ЦIыфхэу шъхьа­фитыныгъэм зыгухэр къэ­зыIэтыгъэхэм къыуаIощтымкIэ зыпари къагъанэщтыгъэп. Ахэм зэкIэми ядэIущтыгъ, зэб­лищынхэ ылъэкIыщтыгъ. ЦIыфхэр зэблищынхэм фэIазэу ыпэкIи ыужкIи ащ фэдэ сыIукIагъэп.

Гъэсэныгъэм ылъэныкъокIэ къэтэджыхэрэ Iофыгъохэм рес­публикэм ипащэ хэмылажьэу зэшIопхын умылъэкIынэу бэ ахэтыгъэр. А зы мафэм 5 — 6 ыдэжь сычIахьэу хъущтыгъ. Правительствэм изэхэсыгъо гъэсэныгъэм иIофыгъохэр бэрэ къыщаIэтыщтыгъэх, ахэм зэкIэми Джарымэм хэшIыкI афыри­Iагъ, къытыригъэзэжьызэ къа­кIэ­упчIэжьыщтыгъ, мэхьанэ аритыщтыгъ. Бэ кIэу гъэсэныгъэм иIоф а лъэхъаным къы­хэхьэгъагъэр.

А уахътэм академие ЦIыкIур зэхэтщэгъагъ. КIэлэцIыкIу губзыгъэхэр, сэнаущыгъэ зыхэлъхэр университетым игъэпсэфыпIэ базэу «Горнэ легендэм» тщэхэзэ щедгъаджэщтыгъэх, шIэныгъэлэжьхэм, анахь кIэлэегъэджэ дэгъухэм ахэм Iоф адашIэщтыгъэ.

Республикэр гъэпсыгъэ зэ­хъум иапэрэ илъэс дышъэ ыкIи тыжьын медалэу кIэлэеджа­кIохэм къахьыхэрэр 49-рэ ныIэп зэрэхъущтыгъэр. Илъэс заулэкIэ а пчъагъэр 310-м нэсыгъагъ. Сабый губзыгъэхэм яегъэджэн республикэм ипащэ мэхьанэ­шхо ритыщтыгъ. А лъэхъаным Мые­къуапэ конференциитIу щызэ­хэтщэгъагъ, ахэм апэIу­хьащт сомэ миллион пчъагъэ Москва къы­тIупщыгъагъ.

Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ институт къызэIуихынэу ТхьакIущынэ Аслъан зырехъухьэм, Президентым дэжь сыкIуагъ, къэбарыр есIотагъ. Институтыр къызэIухыгъэн фэягъ, сыда пIомэ къэлэшхохэм тиныбжьыкIэхэр аштэжьыщтыгъэхэп, целевой наборыр щы­Iэжьыгъэп. Ау Джарымэм иавторитет къыхэмыхьэу апшъэ­рэ еджапIэр къызэIутхын тлъэ­кIыщтыгъэп. Шъыпкъэ, а лъэхъа­ным лъэшэу ишIуагъэ къэкIуагъ Москва щыпсэущтыгъэ тичIыпIэгъоу ШъэоцIыкIу Пщымафэ. Лъэхъанэу сыкъызытегущыIэрэр республикэм игъэпсыгъо уахътэу щытыгъ, ахъщэ щыIагъэп. Арыти, Мыекъуапэ иадминистрацие ипащэу Михаил Черниченкэр апшъэрэ еджапIэу къызэIутхыгъэм икураторэу Президентым ыгъэнэфэгъагъ. Ащ лъэшэу ишIуагъэ къэкIо­гъагъ кабинетхэм язэтегъэпсыхьанкIэ, кIэлэегъаджэхэм лэжьапкIэ ятыгъэнымкIэ. Ащ тетэу институтым зыкъиIэтын ылъэкIыгъ.

А охътэ дэдэр ары Адыгэ къэралыгъо кIэлэегъэджэ институтыр университет зыхъу­гъагъэри. Ащи Аслъан иIахьы­шхо хэлъ.

Совет хабзэм игъом егъэ­джэкIэ амалхэу щыIагъэхэр Джарымэм дэгъоу ышIэщтыгъэх ыкIи къыгурыIощтыгъэх. Усекретарь зыхъукIэ бэмэ уалъыIэсынэу щытыгъ, хэшIыкI афыуиIэн фэягъ. НыбжьыкIэхэр Iоф­шIэным фэгъэсэгъэнхэм мэхьанэу иIэр Аслъан дэгъоу къыгурыIощтыгъ. Арыти, пшъэ­рылъ къысфишIыгъ псынкIэу ыуж сихьанышъ, IофшIэнымкIэ кIэлэеджакIохэр зэрэбгъэсэщтхэм иIоф зэхэтщэнэу. Мыщ ехьылIагъэу Мыекъуапэ конференциешхо щызэхэтщэгъагъ, ежь Президентыри ащ къыхэлэжьэгъагъ. Районхэм япащэхэу къед­гъэблэгъагъэхэм Джарымэм афигъэпытэгъагъ гектари 5-м къыщегъэжьагъэу гектари 10-м нэсэу еджапIэхэм чIыгу аратынэу. А Iофым республикэм лъэшэу зыщиушъомбгъугъагъ. Мыекъопэ районымкIэ Тульскэм дэт гурыт еджапIэу ХьакIмэфэ Риммэ зипащэм а лъэныкъомкIэ IофшIакIэу IэкIэлъыр зэрэхэгъэгоу щызэлъашIэгъагъ. ГухэкI нахь мышIэми, непэ гъэсэны­гъэм а лъэныкъор щагъэфедэ­жьырэп.

А лъэхъаным хьисап еджапIэри къызэIутхыгъагъ. Непэ ащ лъэшэу зиушъомбгъугъ. Адыгэ лъэпкъым къыхэкIыгъэу илъэсипшI пчъагъэм МГИМО-р зы адыгэ закъу ныIэп къэзыухыгъа­гъэр. Джарымэм Iоф ешIэфэ нэбгырэ 15-мэ а еджапIэр къа­у­хыгъ.
Олимпиадэхэм тахэлэжьэнэу илъэсыбэм къыкIоцI амал тиIагъэп. Апэрэу олимпиадэм хэлэжьагъэр хьисап еджапIэм етIанэ пащэ фэхъугъэу, джы Адыгэ къэралыгъо университетым иректорэу Мамый Даут ары. Олимпиадэхэм язэхэщэни Джарымэм мэхьанэшхо ритыщтыгъ. ТапэкIэ зыкIи Мыекъуа­пэ олимпиадэ щызэхамыщагъэу, апэрэу Всероссийскэ олимпиадэ Мыекъуапэ щыкIуагъ. Ар дэгъу дэдэу зэрэзэхэтщагъэр пащэхэм хагъэунэфыкIыгъагъ ыкIи зэкIэ­лъыкIоу плIэуцугъо тикъалэ Всероссийскэ олимпиадэ щызэхэтщагъ. А лъэхъаным еджапIэр къэзыухыгъэхэр МГУ-м, Плехановым ыцIэкIэ щыт еджапIэм, лъэпкъхэм язэкъошныгъэ иуниверситет ыкIи нэмыкI ап­шъэрэ еджапIэхэм ачIахьэхэу рагъэжьагъ.

Аслъан сыдрэ IофкIи теубытагъэ хэлъыгъ. КъэсэшIэжьы пчэдыжьым сыхьатыр 8-м къа­кIоти, пчыхьэм сыхьатыр 8 – 9-м нэс IофшIапIэм зэрэщыIэщтыгъэр. Сэ Германием Iоф къыщысшIагъэу щытыти, Iоф­шIакIэу слъэгъугъэм елъыты­гъэу сиIофшIэгъухэр сыхьатыр 6-м чIэкIыжьынхэ фаеу слъытэ­щтыгъ. Ежь сыхьатыр 7-ми, 8-ми министерствэм къытеощтыгъэ. ПсынкIэу тычIэкIыжьэу ылъытэщтыгъ. Ау мафэм амышIагъэр пчыхьэм зэрамышIэжьышъущтыр гурызгъаIощтыгъ. Iоф дэсэшIэфэ пащэм сыгу къеон къысиIуа­гъэу къэсшIэжьырэп.

Джыри зы чIыпIэ Джарымэм ыцIэ епхыгъэу къасIомэ сшIо­игъу. Ар медицинэ академиеу Краснодар дэтым икъутамэ Мыекъуапэ къызэрэщызэIутхыгъагъэр ары. А лъэхъаным рес­публикэм врач 900 фэдиз ищыкIэгъагъ. Ащ тыкъыпкъырыкIызэ зэшIопхын умылъэкIыщтыр зэшIотхыгъагъ.

Сэ къызгурэIо экономикэр зэкIэми апшъэу зэрэщытыр, ау гъэсэныгъэр арышъ сэ сызыфэгъэзагъэр ащ имэхьанэ хэти къыгурыIомэ сшIоигъу.