Археологхэм къыхагъэщых

Федеральнэ автомобиль гъогоу М-29 «Кавказ» зыфиIорэр Краснодар краим ит станицэу Павловскэм къыщегъэжьагъэу къалэхэу Грознэм, Махачкала адэкIышъ, псэупIэу Яраг-Казмаляр екIуалIэ, етIанэ Азербайджан икъэралыгъо гъунапкъэ нэсы.

А трассэм къыхэкIэу Мыекъуапэ къынэсырэ гъогум километри 103-рэ икIыхьагъ.

Совет хабзэм илъэхъан мы гъогум «Ростов — Баку» раIощтыгъэр, джыри ыцIэ зэблахъущт.

Федеральнэ программэм къызэрэдилъытэу, гъогур агъэкIэжьы. Машинэ рыкIопIэ шъолъыритIум ычIыпIэкIэ плIы кIэу агъэпсыщт. Автотранспортыр бэу зыщызекIохэрэ чIыпIэхэм гъогу зэхэкIхэр, чIычIэгъ зэпырыкIыпIэхэр, эстакадэхэр кIэу ащашIыщтых. Мыекъуапэ итыгъэкъокIыпIэ лъэныкъокIэ щагъэпсыщт гъогу зэхэкI-зэпырыкIыпIэри ахэм ащыщ.

Ахъщэу пэIухьащтыр федеральнэ бюджетым къыхагъэкIыщт.

IофшIэнхэр рагъэжьэнхэм ыпэ археологхэм гъогу зэхэкIым къыпэIулъ чIыгухэр ауплъэкIугъэх, псэупIэжъхэу щырэ къэхэлъитIурэ къыхагъэщыгъэх. Зэхэтэу объект зэфэшъхьафхэу 28-рэ фэдиз къагъэнэфагъ, ахэр мыотIхэм якультурэ ыкIи гурыт лIэшIэгъухэм ялъэхъан зыфэдагъэхэр къэзыIотэхэрэ пкъыгъохэр къащагъотынхэу зыщыгугъыхэрэ чIыпIэх.

Адыгэ Республикэм культурэ кIэным иобъектхэм якъэухъумэнрэ ягъэфедэнрэкIэ и ГъэIорышIапIэ ипащэу ЦIыпIынэ Рустем къызэриIуагъэмкIэ, археологхэр псэупIэхэу «Мэфэхьабл-1», «Мэфэхьабл-2», Iошъхьэжъхэу «Мэфэхьабл-1», «Айрюм-1», псэупIэхэу «Улька-1», «Улька-2», «Улька-3» зыфиIохэрэм ащытIэщтых.

Мы уахътэм тIэн IофшIэнхэр къутырэу Грознэм щырагъэжьагъэх, ахэм нэбгырэ 50 фэдиз ахэлажьэ. ШIэхэу «Мэфэхьабл-1»-м ыкIи «Мэфэхьабл-2»-м ушэтынхэр ащашIыщтых.

ТIэныр рагъэжьэгъакIэми, етIагъом хэшIыкIыгъэ хьакъу-шыкъу къутафэхэр, гурыт лIэшIэгъухэм ашIыгъэгъэхэ унэхэм алъапсэхэр къызэрагъотыгъэхэр археологхэм къаIуагъ. Специалистхэр зэман зэфэшъхьафхэм хэкужъым щыпсэугъэхэм агъэфедэщтыгъэхэ пкъыгъохэмрэ бзылъфыгъэхэм зызэрагъэдахэщтыгъэхэ хьап-щыпхэмрэ къычIахынхэу мэгугъэх. IофшIэнхэр тызыхэт илъэсыр екIыфэкIэ зэпагъэущтхэп. Культурэ кIэнэу къагъотыхэрэр Адыгеим и Лъэпкъ музей чIэлъынхэу къыратыщтых.

Мыхэм анэмыкIэу Москва ыкIи Санкт-Петербург къарыкIыгъэхэ археологхэм станицэу Новосвободнэм пэблагъэу тIэн Iофхэр щырагъэкIокIых. ЦIыфхэм къурмэн ашIыщтыгъэхэ мэлхэмрэ шъыхьэхэмрэ якъупшъхьэхэу къэхэм ачIэлъхэр ахэм ауплъэкIух. НэмыкI шIэныгъэлэжь купхэми Адыгеим Iоф щашIэ, культурэ кIэнхэм алъэгъух, къагъотыхэрэр зэрагъашIэх.

Шъугу къэдгъэкIыжьын тиреспубликэ культурэ кIэнхэм ахалъытэрэ объект минищым ехъу зэритыр. Ахэм ащыщэу 2700-р археологием иобъектых, ижъырэ цIыфым иуцупIэ пытэпIэжъхэм, исп унэхэм, къэхэлъэжъхэм ахэр афэгъэхьыгъэх.

Археологхэм рахьыжьэгъэхэ Iофхэр къамыухыхэу гъогу зэхэкI-зэпырыкIыпIэм игъэпсын рагъэжьэщтэп.

ШЪАУКЪО Аслъангуащ.