Апэрэхэм ащыщ нартыр

АдыгэхэмкIэ апэу футболымкIэ спортым имастер хъугъэу Натхъо Адам щыIэныгъэм гъогу шIагъо къыщикIугъ. Зэгъэпшэнхэр пшIыхэзэ ищыIакIэ укъытегущыIэ зыхъукIэ, гущыIэу «апэрэр» заулэрэ бгъэфедэн фае.

СССР хэгъэгоу тызщыпсэущтыгъэм футболымкIэ иапшъэрэ куп изэнэкъокъу апэрэ адыгэу хэлэжьагъэр А. Натхъор ары. «Кубань» Краснодар щешIэзэ спортышхом щызэлъашIагъ. Европэм и Кубок къыдэзыхыгъэ «Динамо» Тбилиси Краснодар къызэкIом, стадионым тIысыпIэ щызымыгъотыгъэхэр нэбгыришъэ пчъагъэ хъущтыгъэх. А. Натхъор а мафэм дэгъу дэдэу ешIагъ. «Динамэм» иухъумакIохэр ыгъэплъэхъухи, ыпэкIэ ытыгъэ Iэгуаор Александр Чугуновым «Динамэм» икъэлапчъэ дидзагъ, зэIукIэгъур 1:1-у аухыгъ.

ЕшIэгъум ыуж «Динамэм» ифутболист цIэрыIоу Владимир Гуцаевыр А. Натхъом лъэшэу къыщытхъугъ. ЗэлъашIэрэ журналистэу Владимир Перетуриным ыгъэхьазырыгъэ къэтынхэм гупчэ телевидением заулэрэ къащыхигъэщыгъ Тэхъутэмыкъуае щапIугъэ нарт шъаом сэнаущыгъэ ин зэрэхэлъыр. СССР-м ихэшыпыкIыгъэ командэ икъэлэпчъэIут цIэрыIоу Лев Яшиныр а лъэхъаным кураторэу «Кубань» иIагъ.

Л. Яшиныр адыгэхэм ятарихъ бэрэ къыкIэупчIэщтыгъ, А. Натхъом гущыIэгъу фэхъущтыгъ. «Динамо» Киев хэтыгъэ Александр Заваровымрэ А. Натхъомрэ СССР-м ихэшыпыкIыгъэ ныбжьыкIэ командэ зэгъусэхэу щешIэнхэм шIэхэу фэхьазыр хъущтхэу Л. Яшиным ылъытэщтыгъ.

Тыдэ укъикIыгъ, лажь?

Гъогу лъагъоу спортым щыпхырищырэм ижъогъо нэф Адамэ рыкIозэ, ошIэ-дэмышIэу къызэтеуцуагъ. 1982-рэ илъэсым дунэе турнирым щызэIукIагъэх «Спартак», «Славия», «Пахтакор», «Кубань». А. Натхъом шъобж хьылъэ къытыращи, футбол ешIэныр зэпигъэунэу врачхэм къыраIуагъ.

…Тэхъутэмыкъое гурыт еджапIэм тренер-кIэлэегъаджэу Iоф щызышIэщтыгъэ Еутых Мурат спортым къыфэхъугъэу иныбджэгъухэм алъытэщтыгъ. Волейбол, баскетбол, гандбол кIалэхэр ригъашIэщтыгъэх. А. Натхъор зэкIэми ахэлажьэщтыгъ. Атлетикэ псынкIэм пыщагъэу, илъэгагъэкIэ къэлъэнымкIэ, метрэ 60, 100 къычъынымкIэ щытхъуцIэхэр къыдихыщтыгъэх. ГТО-м, БГТО-м яшапхъэхэр ригъэкъущтыгъэх. «Зарницэм», «Орленкэм» зафигъэхьазырыщтыгъ, зэIукIэгъухэм апэрэ чIыпIэхэр къащихьыщтыгъ.

Гурыт еджапIэм ыуж А. Натхъор Краснодар дэт политехническэ институтым чIэхьагъ. Урысыем иапшъэрэ еджапIэхэм волейболымкIэ я Кубок къыдэзыхыгъэ командэу Краснодар щызэхащагъэм Адамэ аштагъ. Гандбол командэу апшъэрэ купым хэтым А. Натхъор рагъэблагъи, тIэкIурэ хэтыгъ. Спортым пытэу «зыIэкIиубытэгъагъ», ау футболым, гандболым, нэмыкIхэм ахэдэн фаеу тренерхэр къеушъыигъэх.

Футболыр къыхихи, Кореновскэ икомандэ хэтэу краим и Кубок къызфагъэшъошагъэхэм ащыщыгъ. Политехническэ институтым икомандэ щешIэзэ, кIымэфэ зэнэкъокъум хэлэжьагъ, къэлапчъэм Iэгуаор зэкIэми анахьыбэрэ дидзагъ. «Кубань» итренер шъхьаIэу Владимир Михайловым машIом, псым ащымыщынэрэ кIалэр краим икомандэ шъхьаIэ ыштагъ.

ПшIогъэшIэгъоным удехьыхы

Александр Плошник, Владимир Лагойда, Владимир Пильгуй, Игорь Калешин, Александр Артеменко, Александр Чугунов, Рушан Хасанов, Александр Багапов, Николай Колесов, Василий Шитиков, Сергей Андрейченко, Владимир Журавчак, Юрий Чеботарев — ахэр футболышхом щашIэщтыгъэх. НыбжьыкIэхэу Владимир Подобедовыр, Александр Семеноковыр, нэмыкIхэри «Кубань» щешIэщтыгъэх. Нэбгырэ мин 45-рэ зыдэфэрэ стадионым зэIукIэгъухэр щыкIощтыгъэх.

А лъэхъаным Краснодар краим ипащэщтыгъэ Сергей Медуновым футболыр ыгу рихьыщтыгъ. «Кубань» текIоныгъэр къызыдихкIэ IофшIапIэхэм къащыдагъэкIырэ пкъыгъохэм ахахъощтыгъэу ащ ыгъэунэфыгъагъ.

— «Кубань» апэ ишъыгъэхэм ащыщыгъ, ау командэм итренерхэр бащэрэ зэрэзэблахъурэм къыхэкIэу апшъэрэ купым къыхэзыгъагъ, — къеIотэжьы А. Натхъом. — Ар лъэшэу тигукъэуагъ. «Кубань» Юрий Семиныр тренер шъхьаIэу фашIи, бэ темышIэу Кочетковыр ащ ычIыпIэ рагъэуцогъагъ.

«Динамо» Тбилиси, ЦСКА-р, «Зенит» А. Натхъом къыкIэупчIэщтыгъэх, ялIыкIохэр къыдэгущыIэщтыгъэх. А уахътэм «Зэкъошныгъэм» ипащэу Датхъужъ Шыумафэ гъогогъуитIо А. Натхъом къыIукIагъ, Адыгеим икомандэ щешIэнэу ригъэблэгъагъ.

ИIахьылхэм апэмычыжьэу псэу зэрэшIоигъор, янэ зэрэсымаджэр Адамэ къыдилъытэхи, «Зэкъошныгъэм» щешIэныр къыхихыгъ. Апшъэрэ купым укъыхэкIынышъ, ятIонэрэм укъыхэхьаныр бэмэ къырамыгъэкIущтыгъэми, лъэбэкъоу ышIыгъэм рыкIэгъожьыгъэп, ишIушIагъэкIэ хэкум цIэрыIо щыхъугъ.

А. Натхъор къэлэпчъэIутэу щытыгъэп, нэмыкI чIыпIэу ешIапIэм иIэхэм цыхьэшIэгъоу сыдигъуи къащылъэгъуагъ. Гупчэм ухъумакIоу зеуцом, тиешIэкIо цIэрыIоу Тамаз Еник къыIогъагъэр сщыгъупшэрэп: «Адам гупчэм щешIэу зеублэм, тымыщынэу, тыкъызэмыплъэкIыжьэу тапэкIэ тылъыкIуатэу тыублагъ».

А. Натхъом къелъэIухи, Израиль ит адыгэ къуаджэу Кфар-Камэ икомандэу «Апоэлым» илъэситIо итренер шъхьаIэу Iоф ышIагъ. Зэлъэпкъэгъухэр спортым нахь зэфищэжьыгъэх. «Апоэлым» ныбджэгъу ешIэгъухэр тиреспубликэ щыриIагъэх. Адамэ Мыекъуапэ къызегъэзэжьым, я 21-рэ чIыпIэм щыIэ «Зэкъошныгъэм» хэхьажьыгъ. Тикомандэ я 8-рэ чIыпIэм нэс къызэрэдэкIоежьыгъэм А. Натхъом иIахьышIу хэлъ. «Зэкъошныгъэм» икапитанэу илъэсыбэрэ ешIагъ.

СССР-м и Кубок къыдэхыгъэнымкIэ 1986-рэ илъэсым «Зэкъошныгъэр» «Зенит» тикъалэ щыIукIи 1:0-у зэрэтекIогъагъэр, «Динамо» Минск 1:1-у зэрэдешIэгъагъэр, я 2 — 5-рэ чIыпIэхэр тикомандэ апэрэ купым къызэрэщыдихыщтыгъэр, нэмыкI хъугъэ-шIагъэхэм А. Натхъор нэгушIоу къатегущыIэ. Стадионым чIыпIэ щызымыгъотыгъэхэр унашъхьэхэм, чъыгхэм атесхэу къяплъыщтыгъэх.

«Зэкъошныгъэм» щагъэсагъэхэу Муса Мазаевыр, Игорь Калешиныр, Евгений Калешиныр, Роман Прокопенкэр, Сергей Мирошниченкэр, Николай Комличенкэр, Аулъэ Максим, ХъокIо Къэплъан, Куних Руслъан, Пэунэжь Азэмат, Аджинджал зэшхэр, нэмыкIхэри Урысыем икомандэхэм аштэхи, апэрэ ыкIи апшъэрэ купхэм ащешIагъэх.

Зэгъэпшэнхэр

А. Натхъор «Зэкъошныгъэм» итренер шъхьаIэу, идиректор шъхьаIэу илъэсыбэрэ щытыгъ. Натхъо Бибарс Израиль къырищи, Урысыем щешIэнымкIэ зэхэщэн Iофхэр фигъэпсыгъэх. Б. Натхъор Урысыем и Кубок, идышъэ медальхэр къыдэзыхыгъэ командэхэм ащешIагъ, непэ ЦСКА-м хэт. Адам ыкъоу Амир дунаим щыцIэрыIо «Барселонэм» иклуб хэтыгъ. Урысыем къызэкIожьым, «Локомотив» Москва аштагъ, хэгъэгум и Кубок командэм къыдихыгъ. Адамэрэ ишъхьэгъусэу Светэрэ пхъуитIурэ зы къорэ зэдапIугъ, пхъорэлъфхэр яIэх.

Джырэ уахътэ Адыгэ Республикэм стадионыкIэхэр, спорт унэшхохэр щагъэпсыгъэх. А. Натхъом зэрилъытэрэмкIэ, республикэм ипащэхэм IофшIэнышхо агъэцэкIагъ. Стадион гупчэр къызызэIуахым, «Зэкъошныгъэм» ыкIи «Спартак» Москва яветеранхэр зэдешIагъэх. Командэхэм якапитанхэу Сергей Шавлорэ Натхъо Адамрэ къэралыгъо быракъхэр стадионым щаIэтыгъэх, футбол дахэ ешIапIэм къыщагъэлъэгъуагъ.

Вагиз Хидиятуллин, Сергей Юран, Руслан Нигматуллин, Юрий Гаврилов, фэшъхьаф футболист цIэрыIохэр тикъалэ къызэкIохэм, республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат, Правительствэмрэ Парламентымрэ якъулыкъушIэхэр ешIакIохэм гущыIэгъу афэхъугъэх. Ащ фэдэ гукъэкIыжьхэм Натхъо Адам агъэгушхо, Адыгеим ифутбол зыкъызэриIэтыжьыщтым ицыхьэ телъ.

Опсэу, Адам! Непэ уимэфэкI мафэ хэогъэунэфыкIышъ, тигъэзетеджэхэм ацIэкIэ тыпфэгушIо. Апэрэхэм уащыщыныр зэрэмыпсынкIэр дэгъоу тэшIэ. Тхьэм насыпышIо, нарт бэгъашIэ уешI.

ЕМТIЫЛЪ Нурбый.

Сурэтым итхэр: Натхъохэу Адамрэ Амиррэ.