Адыгэ Хабз

Тиджэгухэр адыгабзэкIэ рерэкIокIых

Джырэ лъэхъаным адыгэ щыIакIэр зэрэзэхъокIыгъэм диштэу нысэщэ хабзэхэри зэблэхъугъэх.

Пшъашъэм ипIэлъэ тыгъорэ ар зыщащэщт уахътэмрэ гъэ­кIэкIыгъэ хъугъэ. Ащ елъыты­гъэу, нысащэм хьагъо-шIагъоу пылъы­гъэ пстэури джы нахь шIэхэу агъэцакIэ. Илъэс Iоф зыпылъыгъэ фэIо-фашIэхэр мэфэ зытIущ­кIэ, нахьыбэрэм зы мафэкIэ зэшIуахых.

Ары пакIошъ, гухэкIышхор тинысэщэ джэгухэм урыс ыкIи европейскэ нэшанэхэр къаха­фэхэ зэрэхъугъэр ары. Адыгэ лъэпкъым инеущрэ мафэ ыгъэгу­мэкIхэу, тишэн-хэбзэ-зэхэтыкIэ­хэм уасэ афэзышIыхэу щыIэ цIыф­хэр мы Iофыгъом ыгъэгу­псэф­­хэрэп, шъхьэихыгъэу щыкIа­гъэ­хэр къыхагъэщых. Ахэр дэгъэ­зыжьыгъэ зэрэхъущтхэм яусэх.

Ау илъэс пчъагъэхэм лъапсэ зыдзыгъэ хабзэр охътэ кIэкIыкIэ хэпчын плъэкIыщтэп. Игъорыгъо­зэ тишэнышIухэм татехьажьынхэм фэшI пстэури рыгъозэнхэу адыгэ нысэщэ джэгум исценарий атхыгъ. Ар зэхэзыгъэуцуагъэхэр филологие шIэныгъэхэмкIэ докторэу Унэрэкъо Рай, филологие шIэныгъэхэмкIэ кандидатэу Хьакъунэ Эльз, IорыIотэ шIэныгъэмкIэ АКъУ-м иаспирантэу Нэгэрэкъо Казбек. Адыгэ хабзэхэм адиштэу республикэм щырекIокIыщт нысащэхэм (сценарием тетэу) видео атырахыщтэу агъэнафэ, ащ фэгъэзэ­гъэщт Адыгэ телевидением иIофы­шIэу Кушъу Светланэ. Нэужым ахэм цIыфхэр яплъынхэ, щысэшIу афэхъунхэм фэшI интернет нэкIубгъо зэфэшъхьафхэм къарагъэхьащтых.

Нысэщэ джэгур зэрэрекIокIыщтэу атхыгъэ игъэкIотыгъэ сце­нариер гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтэу КIэрэщэ Тембот ыцIэ зыхьырэм исайт ижъугъотэщт. Республикэм ис хьатыякIохэу джэгухэр зезыщэхэрэр къырагъэблагъэхи, къэуцугъэ Iофыгъохэм защытегущыIэгъэхэ зэхэсыгъо мы институтым бэмышIэу щыIагъ. Гуманитар ушэтынхэмкIэ институтым ипащэу ЛIыIужъу Адам ар зэрищагъ.

— Непэ тыкъызкIышъоджа­гъэр шъо шъуиеплъыкIэхэми тащыжъу­гъэгъозэнэу, сценарием иедзыгъохэм тахэплъэнэу, дгъэтэрэзыжьыщтхэм татегущыIэнэу ары, — къыIуагъ ащ пэублэм. — Сэ сызэреплъырэмкIэ, тиджэгухэр адыгэ хабзэми непэрэ щыIакIэми адиштэу зещэгъэнхэу щыт. Ащ изакъоп — адыгабзэкIэ зет­щэнхэ фае. Ахэр зэкIэрыпчыхэ хъущтэп. Зы гъогум зэдытедгъэ­хьажьынхэр IэшIэхыщтэп. Ау «Iоф мыублэм блэ хэс» аIошъ, едгъэжьэн фае. НахьыжъхэмкIи, Адыгэ ХасэмкIи тытегущыIагъэу щыт. Джы шъори шъуиамалкIэ шъуфэшIэщтыр къыхэшъулъхьа­нэу тышъущэгугъы.

Къэзэрэугъоигъэхэр зэхэгущыIэжьыгъэх, тэри игъэкIоты­гъэу пстэуми такъытемыгущыIэу, анахь къыхагъэщыгъэхэм ягугъу къэтшIын.

АпэрэмкIэ, лIакъо пэпчъ хъя­рыр зезыгъэкIощт джэгу тхьаматэхэр егъэнафэх (ахэр унэ­къощ е лIакъом ипIур лIы хэкIотагъэх). Шъхьадж фэгъэзэгъэ фэIо-фашIэр иунагъо щызэрехьэ.

Пшъашъэм ылъэ­ныкъокIэ щызэрахьэрэ хабзэхэр:

Пшъашъэр къызэращырэ унэ пчъэIур къэгъагъэхэмкIэ, шар­хэмкIэ зэрагъэдахэрэр тихабзэ димыштэу ыкIи щыгъэзыегъэн фаеу алъытагъ. Ар иунэ къызэрикIыщт щыгъыныр ежь иIоф (кIалэм фаригъэхьырэп), къызащэкIэ щалъэнэу щыгъын зэштэгъу пщы-гуащэхэм ацIэкIэ фагъэ­хьазыры, къызащахэкIэ, унагъом изэшIокI елъытыгъэу дышъэхэкI хьап-щып игъусэу раты.

Шъузыщэхэм Iанэ афашIэу хабзэп (IэшIу-IушIуи, шъони, нэмыкIи зи къаштэрэп). Шъузыщэ пащэр пшъашъэм ятэ-янэхэм ахэхьэфэ пшъашъэм иIахьылхэм ахэтэу сурэт, видео тырахы.

КIалэм ылъэныкъо къикIырэ шъузыщэ купым пшъашъэм ышнахьыкIэхэр, иунэкъощ кIалэхэр пэгъокIых. Пшъашъэр къызэращырэ унэм щыджэгухэрэп.

КIалэм илIакъо­кIэ ыгъэцэкIэрэ фэIо-фашIэхэр:

Шъузыщэхэр бэу зэхэтхэу пшъашъэр къащэнэу зэрэкIохэрэр егъэлыегъащэу къэзэрэугъоигъэ­хэм алъытагъ. Зэхэубагъэхэу, сабыйхэр акIыгъухэу, унэм изэрэмыгъафэхэу зэрэзэрэфы­хэрэр тэрэзэп. КIуагъэхэми, а зэпстэур щагум дэмыхьэхэми егъэзыгъэп.

Шъузыщэ купыр лIакъом инахьыжъхэм агъэнафэ. Ащ хэтхэр: шъузыщэ пащэр, ащ игъусэх лIакъом щыщ кIэлэ чъэп­хъыгъэхэр, кIалэм иныбджэгъу­хэр, иунэкъощ кIалэхэр, пшъэшъитIу лIакъом щыщэу (нахьыбэп!) купым рагъэгъусэ, нысэр къащэ хъумэ фэсакъынхэу. Шъузыщэ пащэр ары гущыIэнэу зытефэрэр.

Пшъашъэм ятэ-янэхэм, иIа­хьыл нахьыжъхэм зыкъагъэлъагъорэп, унэ шъхьаф исых. Ахэм адэжь занкIэу шъузыщэ пащэм гъуситIу иIэу ехьэх. КъызфэкIуа­гъэхэр араIо.

Шъузыщэ пащэр пшъашъэм иIахьыл ныбжьыкIэхэм къахэ­хьажьы, «Пшъашъэр кIэмыгъо­жьыгъэу иIуагъэ тетмэ, къытхэ­рэхь» еIо. Пшъашъэр иунэ къы­ращы, шъузыщэ купым къыхащэ. ИIахьылхэр ыкIыбкIэ къы­дэуцох. БгъуитIукIи зэфэхъохъух.

Пшъашъэр къыращэжьэным ыпэкIэ шъузыщэмэ ащыщ кIалэм, иныбджэгъу шъэокъотым, пшъэ­шъэгъэтэджыпкIэ егъэтIылъы (шъаом иныбджэгъухэм ягупыкI елъытыгъэу ар сомэ мин заулэ хъун ылъэкIыщт).

Шъузыщэхэр апэ итхэу, пшъэ­шъитIоу ахэтыгъэхэр готхэу пшъашъэр ращажьэ. Пшъашъэр къызэплъэкIыжьы хъущтэп, пчъэшъ­хьаIум теуцо хъущтэп. Лъэкъо джабгъумкIэ тыщ унэм лъэбэкъу редзы.

Шъузыщэхэр «аубытых». Пшъа­шъэм ышыпхъу нахьыкIэхэр пчъэшъхьаIум теуцохэшъ, шъузыщэхэр унэм къырагъэкIыжьхэ­рэп. ХьатыякIоу зэхэсыгъом къекIолIагъэхэм мыщ дэжьым къыхагъэщыгъ егъэлыегъащэу ахъщэшхо кIэлъэIухэ зэрэхъу­гъэр. Ащ нахь фэсакъынхэ фаеу алъы­тагъ.

ПчъэIупэм зыIухьажьхэкIэ кIалэм иIахьыл бзылъфыгъэхэм тепхъэр (ахъщэ жъгъэй), «гъогур» (шэкI метри 2 — 3) аIы­гъэу нысэм къыпэгъокIых. (ХьатыякIор мы чIыпIэр ары иIэнатIэ зыIууцорэр). Пщынаом нысэищ орэдыр къыригъаIозэ хьатыякIор япащэу шъузыщэхэм къапэгъо­кIых. ШэкIыр къыфаубгъу, нысэр лъэкъо джабгъумкIэ тырагъэуцо.

МэкъэгъэIухэр/КIэупчIакIохэр

Ны-тыхэм амышIэу пшъашъэр дэкIуагъэ хъумэ, кIалэм ылъэныкъо къикIыхэу пшъашъэм ытыщ мэкъэгъэIухэр (кIэлитIу) къаIофытэх. БгъуитIуми къэбарыр ашIэу загъэхьазырыгъэ хъумэ, кIалэм ылъэныкъо мэкъэ­гъэIу къырагъэкIырэп. Ащ ипшъэ­рылъхэр шъузыщэ пащэм егъэцакIэх.

Пшъашъэр защагъэм тIэкIу тешIагъэу ар зыхэхьэгъэ лIа­къом кIэупчIакIохэр агъакIох. Ау ар хагъэкIын фаеу алъытагъ. Сыда пIомэ джэгур зы мафэшъ зэрэзэшIуагъэкIырэр, нэмыкI чылагъо къикIыщтым уежэным охътабэ текIуадэ.

ЗАГС-р

ЗАГС-м нысэр ащэнэу агъэ­хьазыры. Дэнэ хъагъэр ынэгу рахъо, нысэготхэр (ны-тыхэр зэдызиIэ нысэкIитIу) къыгоуцох. ХьатыякIом пщынэо-пхъэкIычаохэр игъусэу «Нысэищ орэдыр» пщынэм къырагъаIомэ, дежъыухэзэ е гущыIэхэр хэлъэу хьатыякIом къыIозэ, нысэр лэгъунэм къыращы, ЗАГС-м ащэ. Ащ ыуж мэщытым (е апэ мэщытым, етIанэ ЗАГС-м) макIох.

Мыщ къащыхэфэрэ зекIуа­джэхэр ары мыхъухэщтэу алъы­тагъэхэр. «Нысэ къэгъагъэр» егъашIи щыIагъэп, тхьаркъохэри атIупщыгъэхэп, апч стэчанхэри щакъутагъэхэп. Мы шэнхэр сценарием хэтхэп. Къэгъагъэм ычIыпIэ нысэм ыIыгъэу хэбзагъэр жьыф.

«Унэм къащэрэ ЗАГС-ри» имыщыкIэгъахэу, ахъщэгъэкIодэу къэзэрэугъоигъэхэм алъытагъ. КIалэу къэзыщэрэми ышъхьэ зыдихьыжьыщтыр ымышIэу, нахьыжъхэм апашъхьэ итхэу зэгуатхэнхэр адыгэ хабзэм диштэрэп.

Рестораныр

Нысащэр зыщашIыщт рестораныр кIалэм илIакъо егъэнафэ, Iуагъэ дашIы. Нэбгырэ пчъагъэу рагъэблэгъагъэм елъытыгъэу Iанэхэр агъэуцух. Амал иIэу щытмэ, къэзэрэщэхэрэр пчэгум рамыгъэтIысхьэхэмэ нахьышIоу алъытагъ. БгъуитIоу бгощын плъэкIынэу щытмэ, нахьыбэр нахьыжъхэм афагъазэ.

Нысэищыжь джэгур, къэшъоныр

Джэгур адыгабзэкIэ зэращэн фае ыкIи нэмыкIыбзэкIэ орэдхэр къыщаIонхэу, нэмыкI лъэпкъ къа­шъохэр къыщашIынхэу щытэп. Къэшъонэу къытехьагъэр темыкIыжьэу зэблэхъу къыхэхьаныр емыкIу.

Тэныр рагъажьэ

Тэн Iофыр, хьатыякIохэм къызэраIуагъэмкIэ, чылагъо пэпчъ зэфэшъхьафэу щырагъэ­кIокIы. Шъхьадж ежь зэришIэу зэшIуагъэкIынэу ар рахъухьагъ. Ахъщэу хадзырэр джы унагъом къенэжьы.

Ныоежьэжьыр

КIалэу къэзыщагъэм янэжъ «ежьэжьыныр» нысэищыжьым хабзэу хэлъыгъэхэм ащыщ. Нысэр джэгум къыращыжьэу унэшхом ращэжьынэу пчъэIупэм къызыIуащэкIэ, ытыщ къикIыгъэ гъусэхэр иIэхэу нэнэжъыр унэм къекIы, «ежьэжьы».

Ныом ыбгъухэмкIэ иIахьылхэр готых. Ащ Iалъмэкъымрэ щабзэмрэ даIыгъ.

Гощэжъыр куозэ макIо, нысакIэмрэ ащ игуащэрэ ыуж итых.

Игощэжъ унэм «зэрэримыгъэ­сыжьырэм» пае джэгуакIор нысэм «егыи».

— Зыхэмыгъэукъу, псэр зи­къур­мэн, егугъу, нысэ, егугъу, ыпэ зыкъэшI! Къегъэгъаз нанэм! — ХьатыякIор нысэм еушъыи.

Iалъмэкъэу ныом даIыгъыр къекIолIагъэхэм ащыщ горэм аIэпехы, рехьыжьэ. Къыгъэзэ­жьынэу ныом нысэ нахьыжъыр елъэIу. НысакIэри, ныом шъхьащэ фишIызэ, дэкIуатэ. «Хэукъо­ныгъэу» ышIыгъэр зэрэзыдишIэжьырэр ащкIэ къеушыхьаты. Ныом лъэбэкъу заулэ зи­дзыкIэ, шIухьафтынхэр аIыгъэу блэгъакIэхэм ялIыкIохэм ар къагъэуцужьы, къащэфыжьы. НысакIэми игуащи IаплI ращэкIы. Ныом къызигъэзэжьыкIэ нысакIэр унэм ращэжьы.

Тинепэрэ нысэщэ джэгухэм «моднэу» къыхэхьагъэхэм ащыщ джэгур ыкIэм зыфакIокIэ тортышхоу унагъом къыщэфырэм ибзын. Ар къэзыщагъэмрэ ны­сэм­рэ зэгъусэхэу абзы, нэужым къырахьакIы. Ар емыкIушху, амал зэриIэкIэ тиджэгухэм ахэгъэкIыгъэнэу щыт. Адыгэ джэгум хэтыгъэр «гощэ хьалыжъу».

Мы тхыгъэмкIэ нысэщэ джэгум зекIокIэ хабзэу хэлъыр зэкIэ къыщитIотыкIын амал тиIэп. Непэ анахьэу гумэкIыгъо къызыхэкIырэ чIыпIэхэм такъыщыуцугъ.

Зэхэсыгъом щырахъухьагъэ­хэм ащыщ хьатыякIохэми зэрафэлъэкIэу яIорэ яшIэрэ зэхэ­лъэу зэфэдэу джэгухэр зэращэнхэр, къэзэрэщэнхэу зызыгъэ­хьазырырэ ныбжьыкIэхэу ЗАГС-м лъэIу тхылъ зытхынэу къакIохэрэм заIуагъакIэзэ гущы­Iэгъу афэхъунхэр, тишэн-хэбзэ-зэхэтыкIэхэр къызэбэкIырэ джэгухэр интернет сайтхэм къарагъэхьанхэр.

Унагъор адыгэ хабзэм зэрэфэIорышIэщтыгъэр

ЛIакъом инахьыжъхэм анапэ нахьыкIэхэм тырамыхынэу, ахэм шIоу ашIагъэм хагъэхъо зэпытынэу унашъо афашIыщтыгъэ. Нахьыжъхэм нахьыкIэхэр афэшъыпкъагъэх, гъогоу къарагъэлъэгъугъэм дэмыххэу рыкIощтыгъэх.

Унагъоу лIакъом хахьэрэмэ арыс нэбгырэ пэпчъ ищыIэкIэ-псэукIэу, ишэн-шапхъэу, адыгагъэу зэрахьэрэм епхыгъагъ лIакъом игъэхъагъэхэри, изэрэщыти, ищыIакIи. Ащ къыхэкIыкIэ лIа­къом инахьыжъхэм зэпыу ямыIэу унагъомэ арысхэм, пащэу яIэмэ анаIэ атырагъэтыщтыгъэ. Унагъо пэпчъ сыд мыхъун къихъухьагъэ­ми, апэ дэдэ ащ фалъэгъущтыгъэ, лIакъоми губгъэнкIэ фалъы­тэщтыгъэ, пшъэдэкIыжь ыхьыщтыгъэ.

Адыгэ унагъохэр иныгъэх. Зы унагъом нэбгыришъэм ехъу исхэу къыхэкIыщтыгъэ. Унагъор нахь ины къэс ыкIуачIэкIи, Iофэу зэшIуихыщтымкIи, зыкъиухъумэжьынымкIи нахь IэшIэхыгъ.

Адыгэ унагъом пащэу иIагъэр хъулъфыгъэр арыгъэ. Къэрар иIэу, шъыпкъагъэ, Iэдэб хэлъэу, зафэу, унагъом исхэмкIэ щысэтехыпIэу ипсэукIэкIи, изекIуа­кIэкIи, ишэнхэмкIи щытыгъ. Щыгъын, цуакъэ, паIо, гъомы­лапхъ, нэмыкIэу унагъом ищыкIагъэхэр къырихьылIэныр ащ ипшъэрылъыгъ. ЗэкIэ унагъом исхэр пащэм ыгъэдаIощтыгъэх.

Унагъом ипэщэ тыр сымаджэу хъумэ е лIэмэ, ащ ичIыпIэ ыкъо анахьыжъ иуцощтыгъэ.

Анахьыжъэу хъулъфыгъэмэ (ятэжъ, ят) ахэтыр зэкIэмэ ялъэ­пIагъ. Унэ шъхьаф исэу, иныб­джэгъухэр, илэгъухэр, игъунэгъу­хэр ащ къылъыкIощтыгъэх. Гъомылапхъэр хьазырэу, шхэнхэ хъумэ, ащ апэ дэдэ Iанэр фахьыщтыгъэ. Ауж дэдэ шхэщтыгъэхэр нысэхэр ары.

Нысэхэр пщым, ащ ышыхэм, къуаджэм анахьыжъэу дэсхэм алъэхахьэщтыгъэхэп. АщкIэ агъа­шIощтыгъэу ары зэраIощтыгъэр. Зэлъэхэмыхьаным зэшIонэн­хэшъ, зэщыхьанхэм щиухъумэщтыгъэх. Ахэр зэрэзэлъэхэмыхьэщтыгъэм дакIоу амакъэ зэхарагъэхыщтыгъэп. Ыкъорэ ишъхьэгъусэрэ зэгъусэхэу къом янэ ыпашъхьэ ихьэщтыгъэхэп.

Нысэр апэрэ тхьамэфитIум гуащэм ыпашъхьэ щытIысыщтыгъэп, щыгущыIэщтыгъэп ыкIи дэгущыIэщтыгъэп. А уахътэр зытекIыкIэ, нысэр зыгорэм лъы­хъузэ ымышIахэу игуащэ ыпашъхьэ къыщыгущыIэщтыгъэ. А чIыпIэм щысхэм ар зэкIэм хагъэунэфыкIыти, «укъэгущыIэгъах» аIоти, ащ ыуж гущыIэн фитэу алъытэщтыгъэ. ТетIысхьэ зэпытэу пхъэнтIэкIу иунаеу, ар чIыпIэ гъэнэфагъэ щытэу гуащэм иIагъ. Ащ нысэр тетIысхьэщтыгъэп. Гуащэм ипIэ ар хэтIысхьаныр, хэгъолъхьаныр хъухэнэу щытыгъэп.

Нысэр шъхьэпцIэныр къырагъэкIущтыгъэп. Шъхьатехъор цIыфхэр щытэу зытырихыщтыгъэп. Ащ сабыир быдз ригъэ­шъон хъумэ чIыпIэ къогъупэ горэу цIыф къызщимылъэгъущтыр къы­хихыщтыгъ.

Унагъом ис зэшыхэр зэхэкIыщтыгъэх. Апэ ахэкIыщтыгъэр зэшымэ анахьыжъэу унагъо зиIэ хъугъэр арыгъэ, етIанэ ащ нахьыкIэр. Джащ тетэу зым зыр лъыкIоу зэхэкIыщтыгъэх. АнахьыкIэр унэм къинэщтыгъэ, ятэрэ янэрэ къалъэханэщтыгъэ. Ау ахэм, ны-тыхэм, ыкъомэ ыкIи инысэмэ нахь ягунэсыр анахьыкIэу щымытми, унагъом къырагъанэу къыхэкIыщтыгъ.

Зэш пчъагъэ, ахэм яшъхьэгъусэхэр, сабыеу къапыфагъэхэр зэхэмыкIхэу зэхэсхэу псэухэуи бэрэ хъущтыгъэ. Ащ фэдэ унэгъошхохэм арысхэр зэдырагъа­штэу псэущтыгъэх, ахэм Iэдэбныгъи шъхьэкIэфэныгъи нахь ахэлъыгъ, нахь хъупхъагъэх ыкIи адырэ унагъомэ анахь баигъэх.

Зэшымэ ахэкIырэм Iахь фа­шIыщтыгъэ. Ay ежь иунаеу иIа­гъэхэр — шы-онэ зэтелъыр, Iэшэ-шъуашэхэр, джащ фэдэу ишъхьэгъусэ ытыщмэ къыратыгъэу иунаехэри ахалъытэщты­гъэп. Ахэр зэкIэ унагъо зышIэнэу езыгъажьэрэмэ лъапсэ афэхъущтыгъэ.

Нахьыжъхэр зэрысым сабыир ипхьаным хэбзэ гъэнэфагъэ пылъыгъ. Хъулъфыгъэ куп зэрысым сабыир рахьан хъумэ, ахэм арагъашIэщтыгъэ. Ащ ыуж сабыир пшъашъэмэ ащыщ горэм рихьэщтыгъэ. Ащ сабыир зиер, ят, ян, ыцIэр, ыныбжьыр ариIощтыгъэ, щысмэ зырызэу зэIэпахызэ аубытыти, шIухьафтын (ахъщэ) къыратыщтыгъ. Орэд къыфаIощтыгъ, къэшъошъунэу щытмэ, Iэгу фытеохэзэ къагъа­шъощтыгъ, ащ ыужым сабыир къырахыжьыщтыгъ. Сабыим ятэ е ятэ ышнахьыжъ зыдэщысым кIэлэцIыкIур рахьэщтыгъэп. Зиса­бый къырахьагъэр къэтэджыжьыти, унэм къикIыжьыщтыгъ.

Зыгорэм исабый апэдэдэ уиунэ къахьыгъэмэ, ащ шIухьафтын фэпшIын фэягъэ. Фэмы­шIымэ къуи хъущтэу аIощтыгъ.

Тым, ным ясабый фыкъуагъэ­мэ, тIумэ язи ар ыгъаещтыгъэп. ЗащэIэжьэу, агу теIункIэжьыхэу ятэ къогъу горэм къотыщтыгъэ, янэ бзылъфыгъэхэр зыщымакIэм ахэтыщтыгъэ. Сабыим итэтэжърэ инэнэжърэ къинэу къафэкIуа­гъэм ипчэгу итыщтыгъэх.

Къор тым ыпашъхьэ зыщытIысыщтыгъэр унагъом щымыщ унэм имысэу хъумэ арыгъэ. Ау хымэ цIыф щысэу, куп зэхэс апашъхьэ тым, ышнахьыжъ апашъхьэ тIысыщтыгъэп, уздэтIысын чIыпIэ нэкI щыIэми.

Зэшыхэм, зэшыпхъухэм анаIэ зэтетыжьэу, зэдырагъаштэу, зэдеIэжьхэу, лъытэныгъэшхо зэфыряIэу, гупсэныгъэ ахэлъэу щытыгъ. Зэлъэхамынэн, зэфамыгъэгъун зи щыIагъэп.

Зэш-зэшыпхъухэр зэрэзэрэлъытэжьхэрэм, зэрэзэдэIужьхэ­рэм фэдэкъабзэу зэшъхьэгъусэхэми зэдырагъаштэщтыгъ. Нысэхэр зэхьэрамхэу зырыз къахэ­кIыщтыгъэр. Ахэр зэтеплъэн амылъэкIэу, яхьадэ тезэрэмыгъэхьажьхэу зыгорэкIэ къыхэ­кIымэ, цIыфхэм илъэс пчъагъэрэ ягугъу ашIыщтыгъэ цIыфыгъи, адыгагъи ахэмылъэу.

Мы тызэрыт лъэхъаным унагъохэр инхэп. Зэш зытIущ зэ­хэсхэу уаIукIэрэп. Унагъомэ сабыеу нахьыбэрэмкIэ арысыр зы е тIум рагъэхъурэп.

Унагъом Iэшъхьэтетэу иIэр хъулъфыгъэр ары. Бзылъфыгъэ­ми фитыныгъэшхохэр иIэх. ТIури зэдеIэхэзэ унагъом иIоф­хэр зэшIуахых, исымэ ящыкIэгъэ гъомылапхъэр, щыгъыныр арагъэгъоты, ясабыйхэр рагъа­джэх.

Унагъом исхэу пщыр, гуащэр, къор, нысэр, якIалэхэр а зы Iанэм кIэрэтIысхьэхэшъ, зэдашхэх. Зэлъэхэмыхьаныр анахьэу зыщагъэцакIэрэр къуаджэхэр ары. Ятэ щытэу ыкъо икIалэхэр ыдэжь къыIохьэх ыкIи ахэм адэджэгу.

Адыгэ унагъохэм лъэпкъ зэфэшъхьафхэм ащыщхэр зэшъхьэгъусэхэу щызэдэпсэухэу бэрэ уаIукIэ хъугъэ. Ахэм яшэн-шапхъэхэм, язэхэтыкIэхэм яфэ­мэ-бжьымэхэр къыттехьэх.

Аужырэ статьям игъэхьазырынкIэ къызфэдгъэфедагъ Шъэо Рэщыдэ итхыгъэхэм ащыщхэр.

НэкIубгъохэр
зыгъэхьазырыгъэр
Iэшъынэ Сусан.