Адыгэ Республикэм илъ зэгурыIоныгъэ -зыкIыныгъэр нахь гъэпытэгъэныр

ЖъоныгъуакIэм и 18-м гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтэу Т. КIэращэм ыцIэ зыхьырэм зичэзыу я ХI-рэ шъолъыр шIэныгъэ еджэнхэр щыкIуагъэх. Ахэр славян тхыбзэм ыкIи культурэм я Мафэ, урысые лъэпкъым изыкIыныгъэ и Илъэс, славян тхыбзэр зыщыIэр илъэс 1155-рэ зэрэхъурэм ыкIи Урысыер диным зиуцуагъэр илъэс 1030-рэ зэрэхъурэм япэгъокIэу гъэпсыгъагъэх.

Еджэнхэм ятемэ шъхьаIи а зэкIэми къапкъырыкIыгъ: «Межконфессиональный диалог и культура общения в поликультурном пространстве Республики Адыгея».

ЕджэнхэмкIэ зэхэщэкIо комитетым анахьэу ынаIэ зытыригъэтыгъэр цIыф лъэпкъыбэ зэфэшъхьафхэр жъугъэу зыщызэдэпсэухэрэ Адыгэ Республикэмрэ Пшызэ шъолъыррэ мамырныгъэу, зэзэгъыныгъэу, зэгурыIоныгъэу арылъыр джыри нахь гъэпытэгъэнхэр ары. Охътэ хъугъэ-шIэгъэ щэчыгъуаехэр, зэгурымыIоныгъэ-зэфилъ зэхапхъохэу зыкъэзыIэтыхэрэм щыIэкIэ-псэукIэм чIыпIэ щырямыIэным мы еджэнхэр тегъэпсыхьэгъагъэх. ЩыIэкIэ лъэныкъуабэмкIэ, анахьэу тарихъымкIэ, динымкIэ, культурэмкIэ, шъолъырхэм ащыпсэухэрэ цIыфхэм пIуныгъэ тэрэз ягъэгъотыгъэным мы зичэзыу шIэныгъэ Iофтхьабзэр фэлажьэ.

Бзэр, лъэпкъ шэн-хабзэхэр охътакIэм диштэхэу ухъумэгъэнхэр, ахэм ныбжьыкIэхэм хахъохэр афашIынхэ алъэкIэу егъэсэгъэнхэр еджэнхэм ямурадыгъ. Темыр-КъохьэпIэ Кавказым православием ишапхъэхэу щыуцугъэхэм ислъам динэу адыгэхэм алэжьырэр зэрехъулIэрэр, гъэсэныгъэм ыкIи культурэм шъолъырым ис цIыфхэм ядуховнэ пIуныгъэкIэ, лъэпкъхэм якъызэтегъэнэнкIэ мэхьанэу яIэм алъыIэсэу, а зэкIэ къыриIотыкIэу Iофтхьабзэр щытыгъ.

Институтым славян-адыгэ культурнэ зэпхыныгъэхэмкIэ иотдел илъэси 10-м къехъугъэу мы еджэнхэр зэхещэх. Ахэм шIэныгъэлэжьхэм, общественнэ ыкIи дин IофышIэшхохэу Урысыем и Къыблэ исхэм язэIукIэпIэ гупсэфхэу яшIошIхэр къащыраIотыкIых ыкIи ащыпхырагъэкIых.

ЯгущыIэ, ягупшысэ зэрэзэтехьэрэри зэрэзэтекIырэри мыхэм къащэнафэ. Зичэзыу я ХI-рэ шIэныгъэ еджэнхэу мы мафэхэм Адыгеим щыкIуагъэхэм нэбгырэ 60-м нахьыбэ ахэлэжьагъ. Ахэм къалэу Краснодар ыкIи Краснодар краим, Ростов-на-Дону, Къэрэщэе-Щэрджэсым къарыкIыгъэхэр ахэтыгъэх. ЗэкIэмкIи еджэнхэм темэ шъхьаIэм къыпкъырыкIырэ доклад 30 фэдиз къырахьылIэгъагъ. «Темыр Кавказым щыпсэухэрэ быслъымэнхэмрэ чыристанхэмрэ ятарихъ зэфыщытыкIэхэр», «Славян тхыбзэр урыс цивилизацием икультурэ-тарихъ лъапс», нэмыкIхэри.

Я ХI-рэ шIэныгъэ еджэнхэр гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтэу Т. КIэращэм ыцIэ зыхьырэм ипащэу, философие шIэныгъэхэмкIэ докторэу ЛIыIужъу Адам къызэIуихыгъ. Ащ хэлажьэхэрэм зигъо Iофыгъоу зыфызэхэхьагъэхэм мэхьанэ зиIэ лъэбэкъухэр, гупшысэхэр щашIынхэу къафэлъэIуагъ. ИгущыIэ къыщыхигъэщыгъ мамырныгъэу, зэгурыIоныгъэу АР-м илъыр джыри уфэсакъызэ бгъэпытэныр зэрищыкIагъэр. ЦIыф акъылым къымыубытыхэрэ хъугъэ-шIагъэхэр зы нэплъэгъу пхэнджми къикIынхэ зэралъэкIырэр кIигъэтхъыгъ. АдыгеимкIэ Тэхъутэмыкъое ыкIи Теуцожь районхэм жъугъэу къарыхьэхэрэ тимылъэпкъэгъухэм, бзи, хабзи, культури зэрамышIэрэр къыдэлъытагъэу, нахь гъунэ алъыфыгъэныр игъоу ылъэгъугъ. Ежь ышъхьэкIэ ыкIи адыгэ лъэпкъымкIэ урыс тхакIэм уасэу иIэр зэрэиныр кIигъэтхъыгъ, зэхэщакIохэми, еджэнхэм ахэлажьэхэрэми «тхьашъуегъэпсэу» къариIуагъ.

АдыгеимкIэ урысые епархием идинлэжьэу, ныбжьыкIэ Iофхэм афэгъэзагъэу Яков къэгущыIагъ. Зэман чыжьэхэмкIэ укъикIымэ, гущыIэр апэу къэхъугъэмэ зэращыщыр, ащ кIуачIэу хэлъыр джырэ мафэхэм къанэсыжьэу бгъэунэшкIужьын фаеу зэрэхъурэр къыIуагъэх. УзэкIэдэIукIыным, узэфэсакъыным, щэIагъэ пхэлъыным уапэкIэ узэрэлъагъэкIуатэрэр кIигъэтхъыгъ.

Iофтхьабзэм хэлэжьагъ ыкIи къыщыгущыIагъ философие шIэныгъэхэмкIэ докторэу, АКъУ-м ипрофессорэу Шъаукъо Асфар. ЦIыфым идунэееплъыкIэ, ишIошъхъуныгъэ, диным фыщытыкIэу фыриIэр ежь обществэу зыщыпсэурэм фэкIожьхэу зэрэщытхэр; шIушIэным имэхьанэ къыубытырэр; ащ пэрыохъу фэхъурэр; цIыфыр щыкIэгъэнчъэу зэдиштэу псэун ылъэкIыщта е сыда ащ зиягъэ екIырэр зыфэпIощт гупшысэхэр къыриIотыкIыгъэх. Политическэ фитыныгъэм зэкIэ зэрэфэкIожьырэр, блэкIыгъэ мафэм джырэ мэфакIэр ыкIи ащ епхыгъэхэ гупшысэхэр бэкIэ зэрэтекIыхэрэр, ащ елъытыгъэу, щыIакIэм хэлъ дэгъум ыкIи дэим сыдигъокIи уафэсакъэу Iоф адэшIэгъэныр ищыкIагъэу ылъытагъ.

ШIуфэс гущыIэхэм ауж шIэныгъэ еджэнхэмкIэ къиIотыкIынхэр, псалъэхэр къашIыгъэх. Ахэм АР-м ишIэныгъэлэжьхэр чанэу къащыгущыIагъэх. Еджэнхэм язэфэхьысыжьхэмкIэ материалхэр зыдэт сборник къыдагъэкIыщт. ТапэкIэ шIэныгъэ еджэнхэм ахэлажьэхэрэм япчъагъэ хагъэхъон — IэкIыб къэралыгъо благъэхэм ыкIи IэкIыб чыжьэхэм, Урысыем ишъолъыр зэфэшъхьафхэм яшIэныгъэлэжьхэр зэрэхагъэлэжьэщтхэм анаIэ тырагъэтын ямурад.

МАМЫРЫКЪО Нуриет.

Сурэтыр Iэшъынэ Аслъан тырихыгъ.