Адыгеимрэ Казахстанрэ зэгъусэх

Художественнэ гъэсэныгъэмкIэ лъэхъанэу тызыхэтым гумэкIыгъоу тиIэхэм, Iофхэр тапэкIэ лъагъэкIотэнхэм фэшI щыкIагъэхэр зэрэдагъэзыжьыщтхэм, нэмыкIхэм яхьылIэгъэ зэхахьэ тыгъуасэ Мыекъуапэ щыкIуагъ. Культурэм, искусствэм яIофышIэхэм зэгъэпшэнхэу ашIыгъэхэм язэфэхьысыжьхэр къызэрыкIохэп.

— Адыгэ Республикэм искусствэхэмкIэ икIэлэцIыкIу еджапIэу Лъэцэрыкъо Кимэ ыцIэ зыхьырэм ипащэу Андзэрэкъо Марзыет Iофтхьабзэр зэрищагъ. Зэхахьэр нахь гъэшIэгъон къэзышIыгъэр Адыгэ Республикэмрэ Казахстанрэ лъэпкъ искусствэм фэгъэхьыгъэ егъэджэныр зэрэзэхащэрэм зэрэтегущыIагъэхэр ары.

ЗанкIэу зэдэгущыIагъэх

Техникэм хэпшIыкIэу зеушъомбгъу. Адыгеимрэ Казахстанрэ эфирым итхэу занкIэу зэдэгущыIагъэх. Казахстан икъалэу Астана искусствэхэмкIэ икIэлэцIыкIу еджапIэу N 1-м иеджакIохэр, кIэлэегъаджэхэр тлъэгъухэзэ яеплъыкIэхэм защыдгъэгъозагъ.

ИскусствэхэмкIэ Казахстан илъэпкъ университет икафедрэ ипащэу, искусствоведениемкIэ кандидатэу, профессорэу, искусствэхэмкIэ Казахстан изаслуженнэ IофышIэу Гульнара Альпеисовам къызэриIотагъэмкIэ, лъэпкъ искусствэм изэгъэшIэн мэхьэнэ ин ратэу заублэжьыгъэр 1991-рэ илъэсым ыуж.

Г. Альпеисовам къызэриIуагъэмкIэ, 1917-рэ, 1936-рэ илъэсхэм искусствэхэмкIэ егъэджэныр зэрэзэхащэщтым пылъхэу гъэхъагъэхэр ашIыщтыгъэх. Советскэ Союзым Казахстан зыхэтыгъэ уахътэм опытэу яIэ хъугъагъэм къыфагъэзэжьы.

Лъэпкъ искусствэмкIэ якIэлэцIыкIу еджапIэхэм музыкальнэ Iэмэ-псымэхэр икIэрыкIэу къаштэжьыгъэх, ансамблэхэр зэхащэжьыгъэх. Казаххэм ялъэпкъ шъуашэхэр зыщыгъхэ пшъэшъэжъыехэм яныдэлъфыбзэкIэ къаIогъэхэ орэдхэр гум къегущыIыкIых.

Хабзэр яIэпыIэгъу

Искусствэм иIофыгъохэр лъыгъэкIотэгъэнхэмкIэ Казахстан икъэралыгъо IофышIэхэр IэпыIэгъу къафэхъух. Хэбзэ шапхъэхэм адиштэу программэу яIэ хъугъэм зэрэхатхагъэу, лъэпкъ искусствэмкIэ езыгъаджэхэрэм IэпыIэгъу тедзэхэр афашIых. Ахъщэу пэIухьащтми хэбзэ екIолIакIэ иIэу щыт. ЛъэкI зиIэхэу мылъкукIэ яшIуагъэ къэзыгъэкIонхэ зылъэкIыщтхэ цIыфхэри янэплъэгъу итых.

КIэлэцIыкIу 800 фэдиз рагъаджэ. Фольклорым къыпкъырыкIыхэзэ лъэпкъ искусствэм къыкIугъэ гъогур агъэлъапIэ, шIэныгъэлэжьхэр гъусэ зыфэхъугъэхэ кIэлэегъаджэхэм IофшIэныр нахь дэгъоу зэхащэу аублагъ.

Зэпхыныгъэхэм ялъэуж

Адыгэ Республикэм культурэмкIэ иминистрэ иапэрэ гуадзэу Ольга Гавшинам зэхахьэм къыщыхигъэщыгъ Адыгеимрэ Казахстанрэ тапэкIи Iоф зэрэзэдашIэщтыр.

Лъэпкъ искусствэм итарихъ къызэдэтыухъумэзэ хэкIыпIэхэр къызэрэдгъотыщтхэм къытегущыIагъэхэм ащыщ Адыгэ къэралыгъо университетым икIэлэегъаджэу, тарихъ шIэныгъэхэмкIэ докторэу, профессорэу, Адыгэ Республикэм икомпозиторхэм я Союз итхьаматэу Къэгъэзэжь Байзэт.

— БэшIагъэу тытегущыIэ, ау Iофхэр лъыкIуатэхэрэп, — къытиIуагъ Б. Къэгъэзэжьым. — Адыгэ лъэпкъ музыкальнэ Iэмэ-псымэхэр зыхэт ансамблэ республикэм щызэхэтщэн фае. Ащ ишIуагъэкIэ тимузыкальнэ искусствэ хэхъоныгъэхэр ышIыщтых.

Б. Къэгъэзэжьым зэрилъытэрэмкIэ, лъэпкъ музыкальнэ Iэмэ-псымэхэу шыкIэпщынэр, Iэпэпщынэр, нэмыкIхэри къызыщашIыщтхэ IофшIапIэри къызэIухыгъэн фае. Адыгэ унагъо пэпчъ шыкIэпщынэ иIэн, бзэпсхэмкIэ орэдышъохэр къыригъэIонхэ ылъэкIын фае. Адыгэ къэралыгъо университетым лъэпкъ музыкальнэ Iэмэ-псымэхэмкIэ ансамблэ щызэхащэмэ, Iофыр етIанэ лъагъэкIотэнымкIэ амалхэм къахэхъощт.

Филологие шIэныгъэхэмкIэ докторэу, профессорэу Унэрэкъо Рае, Адыгэ Республикэм искусствэхэмкIэ иколледжэу У. Тхьабысымэм ыцIэ зыхьырэм ипащэу, Адыгеим культурэмкIэ изаслуженнэ IофышIэу Куфэнэ Щамсэт, республикэм искусствэхэмкIэ икIэлэцIыкIу еджапIэу К. Лъэцэрыкъом ыцIэкIэ щытым икIэлэегъаджэу, Адыгеим изаслуженнэ сурэтышIэу ГъукIэ Замудин, нэмыкIхэри къэгущыIагъэх.

Фольклорым укъыпкъырыкIызэ лъэпкъ искусствэм итарихъ зэбгъэшIэным фэшI амалэу щыIэхэм Унэрэкъо Рае IупкIэу иеплъыкIэхэр къариIолIагъэх.

Зэхахьэм къыщаIэтыгъэхэ Iофхэр зэфахьысыжьыщтых. Къэбар хэхыгъэхэм гъэзетеджэхэр ащыдгъэгъозэщтых.

Сурэтыр зэхахьэм къыщытетхыгъ.

ЕМТIЫЛЪ Нурбый.