Адыгабзэм изэгъэшIэн Iоф зэблэхъугъэн фае

Илъэс 15 — 20-кIэ узэкIэIэбэжьмэ, адыгэу адыгабзэм рымыгущыIэрэ бэдэдэ урихьылIэщтыгъэп: е ар хэкум пэIапчъэу чыжьэу щыпсэурэ горагъ, е ныдэлъфыбзэм имэхьанэ икъоу зэхэзымыфыпэгъагъ.

Джы ежь лъэпкъ лъачIэу адыгабзэр зыем ар къехьылъэкIыжьы. Ини, цIыкIуи, гъэсагъи, еджагъи, къызэрыкIуи темыукIытыхьахэхэу урысыбзэр аIэкIэуIэшIуагъэу агъэфедэ.

Адыгабзэр ащ хъыбэй ешIы, бзэм хэхъоныр, Iоф ышIэныр ищыкIагъ, ащкIэ гущыIэнхэм ыкIи гупшысэнхэм псэ ащ къыхелъхьэ. Мы зэкIэми япхыгъэу, къыткIэхъухьэхэрэ кIэлэцIыкIухэм къащежьэу, нахь инхэмкIэ кIэкIыжьэу, адыгабзэм изэгъэшIэн Iоф зэрэщытэу зэблэмыхъугъэ хъущтэп. Мы Iофыгъо иныр ары зыфэгъэхьыгъагъэр гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтэу Т. КIэращэм ыцIэ зыхьырэм бзэмкIэ иотдел иIофышIэхэм жъоныгъуакIэм и 10-м, 2018-рэ илъэсым зэхащэгъэгъэ Iэнэ хъураер. АР-м игъэсэпIэ учреждениехэм — кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм ачIэс сабыйхэу илъэси 5 — 6 зыныбжьхэм гъэпсынкIэгъэ шIыкIэм тетэу адыгабзэр зэрябгъэшIэщтым, ащкIэ институтым ишIэныгъэлэжьхэм зэхагъэуцогъэ программэ-IэпыIэгъоу «Сыбзэ — сидунай» зыфиIорэм епхыгъэ ушэтынхэр зэрэкIэкIхэрэм ар афэгъэхьыгъагъ.

АдыгабзэмкIэ Iэнэ хъураер къызэIуихыгъ ыкIи зигъо IофыгъомкIэ ишIошI къыриIотыкIыгъ гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтым идиректорэу, философие шIэныгъэхэмкIэ докторэу ЛIыIужъу Адам Хъусенэ ыкъом.

— Мы мазэм ыкIэм адыгабзэм изэгъэшIэнкIэ тхылъ-IэпыIэгъум иапробацие тыухын фае, — къыIуагъ ащ. — Бжыхьэм ар адыгэхэр зычIэсхэ кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм аIэкIэгъэхьэгъэн фае. Шъыпкъэ, тимылъэпкъэгъу сабыйхэми адыгабзэр зэрагъэшIэн алъэкIыщт, ау анахь мэхьанэ зиIэр адыгэ кIэлэцIыкIухэр занкIэу адыгабзэкIэ гущыIэхэу егъэсэгъэнхэр ары.

ЛIыIужъум Iофтхьабзэм хэлажьэхэрэм анаIэ тыраригъэдзагъ, адыгэ сабыи 10-м адыгабзэр зышIэу зы нахь къызэрахэмыкIырэр. Ащ елъытыгъэу, мы Iофэу бзэзэгъэшIэнымкIэ рахьыжьагъэр зышIуагъэIофынышъ, фэсакъхэу, егугъухэу агъэцэкIэнэу къяджагъ. ТапэкIэ ны-тыхэм ыкIи кIэлэегъаджэхэм аIорэм хэти блэкIыщтыгъэп, джы сабыйхэр нэмыкI шъыпкъэх, зэхъокIыгъэх, ашIоигъоу, ашIогъэшIэгъонмэ зэрагъэшIэщт е къырамыдзахэу ебгъукIощтых. КIэлэцIыкIухэр адыгабзэм икIэрыкIэу къыфэбгъэущынхэу зэрэхъугъэр игущыIэ щыкIигъэтхъыгъ. Ащ зэрилъытэрэмкIэ, егъэджэн сыхьат пчъагъэр нахьыбэ ошIыкIи пкIэнчъ, мэхьанэ зиIэр сабыйхэм атхьакIумэ адыгабзэр ренэу итыныр, зэхахыныр, игъорыгъоу ар апкъырыхьаныр ары. АщкIэ анахь зишIуагъэ къэкIощт IэпыIэгъухэу ылъытагъ адыгэ гущыIэхэр, пшысэ цIыкIухэр, хъишъэ, тхыдэ кIэкIхэр, зэдэгущыIэгъухэр зытет дискхэр унагъохэми, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэми ащыгъэфедэгъэнхэр. Мультфильмэхэу адыгабзэкIэ зэдзэкIыгъэхэми, адыгэ кIэлэцIыкIу тхылъ дэгъухэми яшIуагъэ къызэрэкIощтыр хигъэунэфыкIыгъ. Адам зэрилъытэрэмкIэ, сабыим тхакIэ, еджакIэ ешIэми, мыгущыIэн ылъэкIыщт. Арышъ, мы Iофышхоу рахьыжьагъэм хэти егугъоу, ыгъэгумэкIэу Iоф зэрэдишIэщтым бэ елъытыгъэр. Iэнэ хъураем хэлажьэхэрэм зэкIэ мы Iофым изэшIохынкIэ ищыкIагъэу зыфэныкъохэр къаIонэу къялъэIугъ. Щэч зыхэмылъыр адыгабзэм изэгъэшIэн

Iоф елбэтэу зэблэхъугъэн зэрэфаер ары. Мэкъуогъум и 10-м ехъулIэу апробациер программэ-IэпыIэгъоу «Сыбзэ — сидунай» зыфиIорэмкIэ рагъэхъулIэнышъ, тхылъыр къыдэгъэкIыгъэным фэгъэхьазырыгъэн фаеу А. ЛIыIужъум ылъытагъ.

Iофтхьабзэр лъигъэкIотагъ бзэшIэныгъэмкIэ институтым иотдел ипащэу, филологие шIэныгъэхэмкIэ кандидатэу Анцокъо Сурэт.

Пстэуми апэу Iэнэ хъураем хэлажьэхэрэм ацIэ къыриIуагъ: шIэныгъэ институтым бзэмкIэ иотдел иIофышIэхэр, шIэныгъэхэм зыщахагъэхъорэ республикэ институтым иметодистхэр, къалэу Мыекъуапэ икIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэу N 9-м, N 28-м ыкIи Тэхъутэмыкъое районымкIэ поселкэу Инэм икIэлэцIыкIу IыгъыпIэу N 4-м, Кощхьэблэ районымкIэ къуаджэу Еджэркъуае дэт кIэлэцIыкIу IыгъыпIэм якIэлэпIухэу ушэтыным хэлажьэхэрэр.

КIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм адыгабзэр охътэ кIэкIкIэ зэрэщябгъэшIэщт шIыкIэм телъытагъэу программэ-IэпыIэгъум ыкIи зэреджэщтхэ тхылъхэу «Сыбзэ — сидунай» зыфиIорэм Iоф адэзышIэгъэ авторхэм — С. Анцокъом, С. Атэжьахьэм, М. Беданэкъом, С. Ситымэм, Г. Тыгъужъым ацIэ къыриIуагъ. Адыгабзэм зэрэфэбгъэсэщтхэм, дунаим зэрэхэпщэщтхэм, шэн-хабзэр ыкIи шIыкIэ-гъэпсыкIэхэр зэрябгъэшIэщтхэм тегъэпсыхьагъэу зэрэщытыр къыхигъэщыгъ. Тхылъыр зэрэзэхэт-зэрэзэтеутыгъэми къащыуцугъ: нэIуасэ зэфэхъунхэр; джэгупIэр; джэгуалъэхэр; зытхьакIыпIэ унэр; шхапIэр; шхынхэр; унагъор; унэр, хэтэрыкIхэр; щыгъынхэр; щагубзыухэр, щагу псэушъхьэхэр; псэушъхьэ Iэлхэр; къолэбзыухэр, хьацIэ-пIацIэхэр; пхъэшъхьэ-мышъхьэхэр; тыкъэзыуцухьэрэ дунаир зыфиIохэрэр.

Адыгабзэм изэгъэшIэн пшъэрылъэу зэшIуихырэми къыщыуцугъ:

— макъэу зэхахырэр занкIэу къаIожьын алъэкIэу егъэсэгъэнхэр;

— IупшIэм Iоф рагъэшIэныр, бзэгур агъэIорышIэныр;

— абзэ сабыйхэм хэгъэхъогъэныр;

— мэкъэ Iужъухэр зыхэт гущыIэхэр къин къащымыхъоу къаIохэу егъэсэгъэнхэр;

— гущыIэхэр тэрэзэу ашIэхэу, агъэфедэхэу, гущыIэзэгъусэхэр, гущыIэухыгъэхэр, рассказ цIыкIухэр къызэхагъэуцохэу егъэсэгъэнхэр;

— зэдэгущыIакIэм фэгъэсэгъэнхэр ыкIи адыгэ шэн-хабзэхэр, шIыкIэ-гъэпсыкIэхэр ягъэшIэгъэнхэр, агъэфедэнхэр.

Мы мурадхэр зэшIуихэу егъэджэн тхылъри, ащкIэ программэ-IэпыIэгъури зэрэзэхагъэуцуагъэхэр С. Анцокъом къыIуагъ, ау ащ емылъытыгъэу, ушэтынхэр окIофэхэкIэ, ащ хэти ишIошI-еплъыкIэ хилъхьан зэрилъэкIыщтыр къыхигъэщыгъ.

Ащ ыужым Iэнэ хъураем иIофшIэн зэхэгущыIэжь шIыкIэм тетэу лъагъэкIотагъ. КIэлэпIу пэпчъ адыгабзэр зэрябгъэшIэн плъэкIыщт шIыкIэ-амалхэу аIэкIэлъ хъугъэхэмкIэ ыкIи тхылъыр нахьышIу зэрашIыщтымкIэ зэдэгощагъэх.

МАМЫРЫКЪО Нуриет.

Сурэтхэр Iэшъынэ Аслъан Iофтхьабзэм къыщытырихыгъэх.