ШышъхьэIу мазэм нэшэ-хъырбыдзхэм яугъоижьын сыдигъокIи жъоты. Мыгъэ республикэм ичIыгулэжьхэм ахэр гектар 820-мэ ащашIагъ. ЗэкIэ зылэжьыгъэр Шэуджэн районым ичIыгулэжьхэр ары.

Районым иадминистрацие мэкъумэщ хъызмэтымкIэ иотдел ипащэу ГутIэ Мурат къызэрэти­IуагъэмкIэ, мыгъэ нэшэ­-хъыр­быдзэу ашIагъэр, гъэре­кIорэм елъытыгъэмэ, нахьыб, ау ом изытет иягъэ къэкIуагъ, къа­хьы­жьырэр зэхапшIэу нахь макI.

— Непэрэ мафэм ехъулIэу алэжьыгъэм ызыныкъо нахьыбэр Iуахыжьыгъ, зэкIэмкIи тонн 1500-рэ къахьыжьыгъ. Мыгъэ гъатхэр чъыIагъэ, мэкъуогъу мазэри, ыпэрэ илъэсхэм ялъы­тыгъэмэ, фэбагъэп, оелагъ, мы культурэм ащ иягъэ къекIы, хъырбыдзыр къыхэмыкIэу бэрэ пэлъыгъ, икъу фэдизэу зиу­шъомбгъугъэп, ахэхъуагъэп, нахь макIэу къыпыкIагъ. Уаем гектар 200 фэдиз ыгъэкIоди, икIэрыкIэу рапхъыжьыгъ. Ащ къыхэкIыкIэ нахь кIасэу къэ­хъущтхэри тиIэх, ау ахэми гугъэпIэ гъэшIэгъон афытиIэп, фэ­­бэшхом иягъэ къэкIо, тыгъэм рестыхьажьых. Фабэр мафэм градус 35 — 40-м блэкIэуи къыхэкIы, — еIо Мурат.

Шэуджэн районым ичIыгу­лэжьхэр, ом изытет къыхэкIыкIэ, зыщыгугъыгъэхэ лэжьыгъэр къырахырэп, ау гугъапIэу яIэр осэ ин мыгъэ зэрэщыIэр ары. Хъырбыдз килограммыр сомэ 35-кIэ ащэнэу аублэгъагъ, непи сомэ 25-м къыщыкIэрэп. Ащ ишIуагъэкIэ ахъщэу халъхьагъэр хахыжьыгъ, федэр мыбэми, ари яI. Гъунэгъу шъолъырхэми мы культурэр ащ фэдизэу дэгъоу афэхъугъэп, ащ къыхэкIыкIэ иIугъэкIынкIэ къиныгъохэм ахэт­хэп. Пчэдыжьым жьэу къыкIачы, шъофым щызыщэрэр нахьыб.

АнахьыбэмкIэ IэкIыб къэралыгъохэм ячылапхъэхэр рай­оным ичIыгулэжьхэм агъэфедэх. Илъэс зэкIэлъыкIохэм аушэтыгъэу, лэжьыгъэ дэгъу къытэу, зепщэнкIи нахь гупсэфэу, IэшIоу къыхахыгъэхэр чылапхъэхэу «Продюсер» ыкIи «Каристан» зыфиIохэрэр ары. Чылапхъэхэм ящэфынкIэ гумэкIыгъо яIагъэп.

Нашэмрэ хъырбыдзымрэ яIухыжьын бэдзэогъум и 25-м адэжь районым щаублагъ. Хьа­жэкъо Руслъан илъэсищ хъугъэ хъырбыдз зишIэрэр, ащ ихъыз­мэтшIапIэ текIолIагъ, иIофхэм язытет къытфиIотагъ.

— Апэрэ илъэситIум елъыты­гъэмэ, мыгъэ лэжьыгъэу къис­хыгъэр зэхапшIэу нахь макI. ЯIэшIугъэкIэ хъырбыдзри, нашэри дэгъух, ау жъгъэи хъугъэх. Нахьыбэр хъырбыдзым едгъэубытыгъ, нэшэ сатырэ 12 ныIэп сиIагъэр, зэкIэмкIи зы гектар тшIагъэр. Непэрэ мафэм ехъулIэу иIухыжьын ыкIэм фэкIуагъ, — еIо тигущыIэгъу.

Руслъан мэкъумэщ унагъом къихъухьагъ. Ятэу Алый районым щызэлъашIэ, IэнэтIэ зэфэшъхьафхэм аIутыгъ, бэджэндэу чIыгухэр къаIихыхи, илъэс пчъагъэрэ ылэжьыгъэх. ИцIыкIугъом къыщегъэжьагъэу ылъэ­гъугъэ мэкъумэщ IофшIэным Руслъан зыпищагъ, ятэ иуп­чIэ­жьэгъоу, ищысэтехыпIэу культурэ зэмылIэужыгъохэр къегъэ­кIых, ищытхъу арегъаIо.

— Къуаджэм удэс зыхъукIэ, чIыгур шIу плъэгъун фае. Зэрифэшъуашэу удэлажьэу, ищыкIагъэр ебгъэгъотымэ, къыотэ­жьыщт. Шъыпкъэ, ом изытети бэ елъытыгъэр, ау аужырэ шап­хъэхэм адиштэрэ технологиехэр къызфэдгъэфедэзэ, ти­шIэныгъэхэм ахэдгъахъозэ тэлажьэ, сыд фэдэ къиныгъо тыхэфагъэми, тыгу дгъэкIодырэп, къэралыгъори IэпыIэгъу къытфэхъу. Мыгъэ хъырбыдзым къытыгъэ лэжьыгъэм ащ фэдизэу симыгъэрэзагъэми, осэ дэгъу зэриIагъэм зыкъыгъэ­шъыпкъэжьыгъ, — еIо чIыгулэжьым.

Руслъан лэжьыгъэ дэгъу къы­хьыным пае ищыкIагъэр зэкIэ ыгъэцэкIагъ, игъом ыпхъыгъ, тIогъогогъо ыпкIагъ, минеральнэ чIыгъэшIухэр хилъхьагъэх, ау нэшэ-хъырбыдзхэр зыпедзэхэ нэуж цIыфхэм япсауныгъэкIэ иягъэ къэмыкIоным фэшI зыпари арихьылIэжьыгъэп.

— Мыгъэ ом изытет иягъэ лъэшэу къэкIуагъ. ЗэрэчъыIа­гъэм ыпкъ къикIыкIэ гужъуа­гъэу къэхъугъ, гъэрекIорэм елъытыгъэмэ, ятеплъэкIи нахь цIыкIух. Джы мы мэфэ фэбэшхохэм къыхэнэжьыгъэ тIэкIури тыгъэм естыжьы. Чылапхъэу «Продюсер» спхъыгъагъэр, гектарым гурытымкIэ тонн 50-м кIахьэу къикIыгъ, блэкIыгъэ илъэсхэм ялъытыгъэмэ, ар зэхапшIэу нахь макI, ау федэ тиIагъэп пIон плъэкIыщтэп. Хъырбыдзыр блэ­жьыщтмэ нахь къинми, ащ къы­тырэмкIэ нахь фед, гущыIэм пае, тыгъэгъэзэ гектарым тонни 2,5-рэ къетымэ, хъырбыдзым тонн 50 къытепхын олъэкIы, кIэкIырэри зэхапшIэу нахьыб, — къытфеIуатэ тигущыIэгъу.

Хьажэкъо Руслъан джащ фэ­дэу тыгъэгъэзэ гектар 20 мы­гъэ ылэжьыгъ, итеплъэ дахэ, гугъа­пIэхэр иIэх. Къэралыгъо Iэпы­Iэгъоу «Агростартап» зыфиIорэм ишIуагъэкIэ цумпэ ыгъэтIыс­хьанэу рихъухьагъ, ащ епхыгъэ Iофыгъохэр джырэкIэ зэшIуехых. ЗэкIэмкIи лъэкъо мин 40, мин 20-р къэралыгъо ахъщэмкIэ, 20-р ежь имылъкукIэ зэригъэгъотынэу тхылъхэр ыгъэпсыгъэх, зэзэгъыныгъэ адишIыгъ. Джащ фэдэу иIофшIэнкIэ ыгъэфедэн ылъэкIыщт трактор зэригъэгъотыгъ.

— Сомэ миллионрэ мин 600-м ехъурэ къэралыгъо Iэпы­Iэгъу къысатыгъ. Ащ ишIогъэшхо къысэкIыгъ, тракторыр къы­рысщэфыгъ, цумпэ лъэкъо мин 20-м ыуасэ стыгъэ. Цумпэр блэжьыщтмэ, анахь шъхьаIэмэ ащыщ псыр зэпымыоу кIэбгъэ­хъоныр, ащ ищыкIэгъэщт Iэмэ­псымэхэм янахьыбэр зэзгъэгъо­тыгъ. Iоныгъом ыкIэхэм адэжь цумпэм игъэтIысхьан ыуж ти­хьащт. Ар зытелъыщт гектарыр джырэкIэ тэгъэхьазыры. ТирайонкIэ цумпэ ащ фэдизэу бэмэ зэрамышIэрэр къыдэтлъытэзэ мы культурэр къыхэтхыгъ, ащ нэужым хэдгъэхъон муради тиI, — къытиIуагъ тигущыIэгъу.

ЧIыгулэжьыным упылъыщтэу, хэхъоныгъэхэр пшIыщтмэ, къэра­лыгъо программэ зэфэшъхьафхэм яшIуагъэ къызэ­рэ­кIорэр кIэухым Руслъан къы­тиIуагъ. Сыд фэдэ гумэкIыгъо иIэми, IэпыIэгъу къыфэхъухэрэ район администрацием мэкъумэщ хъызмэтымкIэ иотдел, АР-м мэкъу-мэщымкIэ и Ми­нистерствэ яIофышIэхэм зэрафэразэр къыхигъэщыгъ.

ДЕЛЭКЪО Анет. Сурэтхэр: Iэшъынэ Аслъан.