Нэбгырэ пэпчъ еджапIэ горэм щеджагъ, класс исыгъ, ежь фэдэ кIалэхэр, пшъашъэхэр къыдеджагъэх, къыдаухыгъ. АщкIэ зэкIэми тызэфэд.

Ау еджапIэм чIэсыфэхэкIэ ныбджэгъуныгъэ пытэ, зэгуры­Iоныгъэ, зэдеIэжьын шэн азыфагу илъ хъугъэу, ар илъэсипшI пчъагъэхэм ахэмызынэу, къызэпыращынэу, сыд хъугъэми, зэрэIыгъынхэу къыздэхъугъэр мэкIэ дэд сIоми сыхэукъощтэп сшIошIы. Джа мэкIэ дэдэмэ ащыщ сэ синасып къыхьыгъэ классыр.

Теуцожь районым ит къуа­джэу Джэджэхьаблэ игурыт еджапIэ сыщеджагъ. Нэбгырэ 32-рэ тыхъоу классым тисыгъ. 1977-рэ илъэс чыжьэм тычIэхьэгъагъ. Ащыгъум «подгото­вительный класс» зэреджэ­щтыгъэхэр апэрэу еджапIэм чIахьэхэрэр зэрагъэтIыс­хьэ­хэрэм. Шъыпкъэ, Джэджэхьэблэ еджапIэм нэбгырэ 20-у тычIэхьэгъагъ, адрэ нэбгырэ 12-р тигъунэгъу къуа­джэу Тэуйхьаблэ дэт ублэпIэ еджапIэр ары гъэсэныгъэм игъогу зыщытехьэгъагъэхэр. Я 4-рэ классым тызехьэм зэкIэми зы тыхъужьыгъагъ. Нэмыцы­бзэмкIэ езыгъаджэщтыгъэхэ Джары­мэкъо Эммэ классым ипащэ къытфашIыгъагъ. Эмма Махмудовна тызэреджэщтыгъэр. Ары еджапIэр къэтэухыфэкIи та­шъ­хьагъ итыгъэр.

Нэбгырэ 32-р тиеджапIэкIэ а лъэхъаным класс иныгъ. Тэщ нахьыбэ зэрыс чIэсыгъэп. Джэ­джэхьаблэрэ Тэуйхьаблэрэ ты­зэпэблэгъэ дэд, тызычылэм фэд, ныбжьи зызэхэтыдзыгъэп. Арэу щытми, шъхьаф-шъхьафэу еджэгъэ сабый купитIоу джыри зиакъыл мыуцугъэхэр зэхагъэтIысхьэхэмэ ащ фэдэу зэгурыIонхэр бгъэшIэгъонэу щыт. Охътэ кIэкIым егъашIэм зы класс тисыгъэм фэдэ тыхъу­гъагъ. Джащ фэдиз классышхом апэрэ мафэм къыщыублагъэу зэгурыIоныгъэу илъ хъугъэр тхэзыгъэп. Ары пакIошъ, зэкIэми тагъэшIагъоу, ныбджэгъуныгъэ пытэ зэрылъ класс тыхъугъагъ.

Зэрэхъу хабзэу, классым дэгъоу еджи, зишIэ шIэгъуайи исыгъ, зэкIэми унагъоу тыкъызэрыкIыгъэр зэфэшъхьафыгъ, ау къэсшIэжьырэп дэгъу дэи, тхьамыкI бай, бзаджэ шыихъ тIоу зызэхэтыдзыгъэу, тащыщ горэ пыдзы ашIыгъэу, классым зыхидзыгъэу… СыдигъокIи зыч-зыпчэгъоу тызэхэтыгъ, лъэш дэдэу шIу тызэрэлъэгъущтыгъ, тызэдеIэжьыщтыгъ. «А уахътэм зэкIэри ащ фэ­дагъэх» зыIонхэр мыщ еджэ­хэрэм къахэкIыщтых. Шъыпкъэ, тэ тызщеджэгъэ лъэхъаным цIыф зэхэдз кIэлэцIыкIухэм, зихэхъогъухэм яIэщтыгъэп. Арэу щытми, тэщ фэдэу зэпэблэгъэ дэдэ щымыIагъэу сшIошIы. Ар уахътэми къыгъэлъэгъуагъ.

КIалэхэр нэбгырэ 17, пшъа­шъэхэр нэбгырэ 15 тыхъущтыгъ. Сэнаущыгъэ зыхэлъ кIэлэ-пшъэ­шъэ закIэу тызэхаугъоягъэм фэдагъ. МэфэкI Iофтхьабзэхэм, ащыгъум «утренник», «вечер» тызэряджэщтыгъэр, тэщ фэдэу гъэшIэгъонэу, зэкIэри зыIэпищэу, артист шъыпкъэхэм афэдэу закъыщызышIырэ чIэсыгъэп.

Спортыр зимыныбджэгъухэм сэ сыдигъокIи сащыщыгъ, ау тикIалэхэм, типшъашъэхэм яна­хьыбэр лъэшэу зэрэпыщагъэхэм пае сяхъуапсэщтыгъ.

Джарымэкъо Эммэ вальс тыкъешIэнэу зэрэклассэу тигъэ­шIэгъагъ. Композиторэу Хачатурян иорэдышъо, «Вальс Хачатуряна» ыцIэри, тыкъыдигъа­шъощтыгъ. Непэ къызнэсыгъэм а къэшъуакIэр зыщымыгъупшагъэхэр къытхэтых.

Дэгъоу еджэу тикласс исыгъэри бэ. Мы зыцIэ къесIуа-гъэр зэкIэ зэдэзгъэцэкIэшъухэ­рэри мымакIэу тиIагъэх. Зыпари шIомыгъэшIэгъонэу, зыми хэмылажьэу, еджэными фэмыкъулаеу, шъхьэубатэу зыпари тикласскIэ тиIагъэп.

1988-рэ илъэсым гурыт еджа­пIэр къэтыухыгъ. НэмыкIхэм «выпускной» зэхахьэхэр зэра­шIы хабзэм фэмыдэу, ямышIыкIэу ари зэхэтщэгъагъ. Эмма Махмудовнам тигъэшIэгъэ валь­сымкIэ къызэIутхыгъагъ. А къа­шъом тыхэтэу зэхахьэр зыщыкIорэ кабинетым тыкъызэрэ­чIэхьагъэр непэ къызнэсыгъэм ащыгъупшэжьырэп.

ЕджэпIэ ужым щыIэныгъэм шъхьадж игъогу тырищагъ. Зыч-зыпчэгъоу тызэрэщытыгъэр сэнэхьатэу къыхэтхыщтымкIи къыттекIуагъэм фэдэу нэ­бгырипшI тыхъоу Адыгэ къэралыгъо кIэлэегъэджэ институтым, джы университетым, тычIэхьэгъагъ. Ахэм ащыщэу нэбгырихым филологиемкIэ факультетым тыщеджагъ, адрэхэм IэкIыб къэралыгъуабзэхэм, химием, биологием, спортым за­фагъэзагъ. Непэ мы сэнэ­хьатыр ыгъэфедэжьыгъэу, кIэлэегъаджэу лажьэхэрэр тиIэх, а гъогум текIыжьыгъэхэри къыт­хэтых. Джащ фэдэу медицинэм, культурэм алъэныкъокIэ сэнэхьат зэзыгъэгъотыгъэхэр къытхэкIыгъэх, непэ зэраIоу, «дэхэныгъэм ииндустрие» щылажьэхэрэри типшъашъэхэм ахэт, сатыум, производствэм, журналистикэм, хьыкум Iофым алъэныкъокIэ Iоф зышIэхэрэр, бизнесым пылъхэр тиIэх.

ТикIалэхэм ащыщэу нэбгыри 10-р дзэ къулыкъум ыуж хэ­бзэухъумэкIо органхэм ясатыр­хэм ахэхьэгъагъэх. Ахэм ямызакъоу, къыддеджэгъэ пшъа­шъэхэм ащыщ кIэлэегъэджэ сэнэхьатыр юриспруденциемкIэ зэблихъуи ари хэбзэухъумэкIо къулыкъушIэ хъугъэ. Ахэм, зэкI пIоми хъунэу, офицерыцIэхэр, пэщэ IэнатIэхэр яIэ хъугъэ.

1990-рэ илъэс къинхэм тиныбжьыкIэгъур къахиубытагъ, ау ащ зыпари гъогу пхэндж тырищагъэп. Унэгъо дахэхэр ашIагъэх, шъхьадж Iофэу ышIэ­рэм чIыпIэ гъэнэфагъэ щиу­бытыгъ, зэкIэми гъэхъагъэ го­рэхэри яIэх. Сыд хъугъэми, ти­кIалэхэр зэхэзыгъэхэп, ныб­джэгъуныгъэр чIанагъэп, къин къызфэкIуагъэм кIэгъэкъон фэхъух, хъяр зиIэм дагощы. Пшъашъэхэм шъхьадж инасып елъытыгъэу, чIыпIэ зэфэшъхьаф тыщэпсэу. КIалэхэм адедгъаштэу бэрэ тызэIукIэрэп, ау ты­зэрэгъэкIодырэп.

Мыгъэ илъэс 35-рэ хъугъэ гурыт еджапIэм тыкъызчIэкIыгъэр. Къызытыухыгъэм къы­щыублагъэу илъэситф тешIэ къэс тызэIокIэ, зыкIи блэдгъэкIыгъэп. «БлэдгъэкIыгъэп» сIоми лъэшыщэу къэсIуагъэу мэхъу, сыда пIомэ зэхэщакIохэр тикIалэхэр ары. Ахэр ары тызщызэхэхьащт чIыпIэр къэзыгъотырэри, тизэхахьэ мылъкоу пэ­Iухьащтыр зыпшъэ дэкIырэри, нэпэеплъ сурэтхэмрэ видео­хэмрэ тезыхыхэрэри. ИлъэсыбэкIэ узэкIэIэбэжьмэ еджапIэр къызытэухым тикIалэхэм гущы­Iэу атыгъагъэр агъэцэкIэжьы. Тэ, пшъашъэхэм, зэкIэри хьазыр зыхъукIэ тырагъэблагъэ.

Илъэс 35-р макIэп. Тыныбжьи лъыкIотагъ. ГухэкIыми, нэ­бгырищ чIэтынагъ. Къыддеджагъэхэу зы пшъашъэрэ кIэлитIурэ игъонэмыс хъугъэх. Зыщымы­Iэжьхэм ыуж илъэс пчъагъэхэр тешIагъэх, ау… Хэгъэхъуагъэу къэIуагъэу щымытэу ныкъылъфыгъэр чIэзынагъэм фэдэу зэкIэми джы къызнэсыгъэм къытщэхъу. Тхьам джэнэт лъапIэр къарет.

Джыри мары шышъхьэIум и 19-м тызэхэхьэгъагъ. Хабзэ зэ­рэхъугъэу, тызчIэсыгъэ еджапIэм апэ тыкъекIолIагъ, тычIэ­хьагъ, кабинетэу тызщеджэщтыгъэхэр къэткIухьагъэх. Нэужым шхапIэм тызэрэщагъ.

Тикласс ипэщэгъэ Джары­мэкъо Эмми тикIалэхэм зыпарэкIи ащыгъупшэрэп. Шъыпкъэу пIощтмэ, ащ фэдэу пытэу тызэрэзэхэтым ащ ишIушIагъи хэлъ. Ныбджэгъуныгъэ, зэгурыIоныгъэ тазыфагу илъыным мэхьанэу иIэр ары тицIыкIугъом къыщыублагъэу къыдгурызгъэ­Iуагъэр.

Ныбжьыр хэкIотагъэу, щыIэныгъэм къиныбэ къыфихьыгъ нахь мышIэми, къытхэмыхьанэу зэримыIорэр, къытфэразэу, къытщыгушIукIэу, къытщыгушху­кIэу къызэрэтхэсырэр тигуап. Ыгу къыдэтэщэешъушъ, ащи тырэгушхо.

Тыгу къэдгъэкIыжьыгъэр бэ. ЕджапIэм тызычIэсым къытэ­хъулIэгъагъэхэр тызэIукIэ къэс къэтэIотэжьхэми, тязэщырэп. Шъхьадж ищыIэныгъэ зэхъокIыныгъэу хэхъухьагъэр къызэфэтIотэжьыгъ.

ТикIалэхэм тызэрэзэхаща­гъэм имызакъоу, тицIыкIугъом къыщегъэжьагъэу теджэфэкIэ сурэтэу ттырахыгъагъэхэр, нэ­ужым зэIукIэгъоу тиIагъэхэм ащытетхыгъагъэхэр зэхагъа­хьэхи видеоролик зэхагъэуцуагъэу къытфагъэлъэгъожьыгъ. Ар къызэрагъэлъэгъощтым ищы­кIэгъэ оборудованиери ежьхэм къащагъ. ТицIыкIугъом, тихэхъо­гъум тызфэдагъэхэм тяплъыжьи тыщхыжьыгъ, къытхэмытыжьхэм тыгу цIыкIу ашIыгъ. ТигушIуи, тигуузи зэхэтэу тынэпс мызэу, мытIоу къэкIуагъ.

Тикласс исыгъэ пшъашъэхэм ащыщ IэкIыб къэралыгъо щыдэкIуагъэу щэпсэу. Ар къытхэхьанэу бэрэ хъурэп, ау зыпарэкIи тщыгъупшэрэп. Видео­зэпхыныгъэкIэ типчыхьэзэхахьэ ари кIалэхэм къыхагъэлэжьагъ.

ЦIыфым ыныбжь зыхахъокIэ идунэееплъыкIи зэхъокIы, зэгупшысэрэри нахьыбэ мэхъу, мыщ фэдэ хъугъэ-шIагъэхэм яIэшIугъэ, ялъэпIагъэ, ямэхьанэ лъэшэу зэхэошIэ. Арышъ, ти­кIалэхэм лъэшэу тафэраз. Унагъохэр, лъфыгъэхэр, ахэм къакIэхъухьажьыгъэхэр, тащыщыбэр ныжъ-тыжъ насыпышIох, IофшIапIэхэм аIутых, Iоф зэфэшъхьафхэм ауж итых. Ащ пае къэмынэу зэкIэ чIатэкъуи, яуахътэ тырагъэкIуадэзэ тфызэхащагъэм осэ ин фэмышIын плъэкIыщтэп. «УтIумэ уз, узымэ ущымыIэ папкI» аIуагъ адыгэ­хэм. Тэ зэш-зэшыпхъубэ тэхъу, тыунэгъо Iужъу. Сырэгушхо ащ фэдэ класс сызэрисыгъэм!

ХЪУТ Нэфсэт.