Абхъазым ишъхьафитныгъэ гуфакIоу хэлэ­жьагъэхэм неущ, шышъхьэIум и 15-м, я Маф. 1992-рэ — 1993-рэ илъэсхэм Аб­хъазым щыкIогъэ заом Адыгеим икIыгъэу нэбгырэ 200 фэдиз хэлэжьагъ.

Ахэм ащыщэу нэбгырибгъумэ къош республикэм ишъхьафитныгъэ пае апсэ атыгъ, ахэм ацIэхэр Абхъазым итарихъ ды­шъэ хьарыфхэмкIэ хэтхагъэ хъу­гъэх: Хъуадэ Адам, Шэуджэн Мурат, МыкIо Аслъан, Сергей Диколенкэр, Сергей Крыниныр, Барцо Рэмэзан, Хьабэхъу Рус­тем, Нэхэе Казбек, Хьаткъо Алихъан. Адыгеим игуфэкIо дзэ­кIолI 33-мэ къэралыгъо тынхэр къафагъэшъошагъэх. Ахэм ащыщэу Леон иорден нэбгырэ 13-мэ, нэбгырэ 19-мэ «За отвагу» зыфиIорэ бгъэхалъхьэр къаратыгъ. Гумистинскэ фронтым щыфэхыгъэ Хъуадэ Адам Абхъазым и ЛIыхъужъыцIэр фагъэшъошагъ. Къызщыхъугъэ къуаджэу Хьалъэкъуае ащ саугъэт щыфагъэуцугъ. Абхъазым итекIоныгъэ ыкIи ишъхьафитныгъэ и Мафэ зыхагъэунэфыкIырэр илъэс 25-рэ зэхъум, «ТекIоныгъэм пае» зыфиIорэ бгъэхалъхьэу агъэнэфагъэр зэкIэ дзэкIолIэу ащ хэлэжьагъэхэм къаратыгъ. Гъэ къэс Iоныгъом и 30-м ТекIоныгъэм ыкIи шъхьа­фитныгъэм ямафэ Абхъазым щыхагъэунэфыкIы.

ГуфакIоу ткъош чIыналъэм ишъхьафитныгъэ фэбэнагъэхэм ащыщ Шъаукъо Заур. Нэбгыри 100 хъухэу 1992-рэ илъэсым ишышъхьэIу мазэ къушъхьэ гъо­гухэмкIэ ахэр Абхъазым ихьэгъагъэх, Гудаутэ екIолIагъэх. А уахътэм Заур Адыгэ къэралыгъо университетым тарихъымкIэ ифакультет истудентыгъ. Де­джэщтыгъэ кIалэхэм ащыщэу ЖакIэмыкъо Вячеславрэ Хъоткъо Казбекрэ игъусагъэх. Зыщеджэхэрэм елъытыгъэу абхъаз­хэмрэ адыгэхэмрэ зэкъош лъэпкъ­хэу, зэпэблагъэхэу зэрэщытхэр, тарихъ гъогоу къакIугъэр зэрэзэфэдэр дэгъоу ашIэщтыгъ ыкIи ащ язэхашIэ, япшъэ­дэкIыжь нахь къыIэтыщтыгъ.

«Лъым зыкъыщызыIэтыгъэ джэ­­макъэр псынкIэу зэхэтшIагъ. ТымыкIо мыхъунэу итхъухьагъ. ГуфакIоу кIорэ купым ары ты­хэфэнэу зэрэхъугъэр. А уахътэм Хъуадэ Адами ыцIэ зэхэтхы­гъэу, ащ иIэпыIэгъоу тэ гъунэ къытлъызыфыщтыгъэр, тигъусагъэр Хэкужъ Адам, — Заур игукъэ­кIыжьхэр сшIолъапIэу седэIу. ЗыцIэ къыIохэрэр зэкIэ дэ­гъоу зэрэсшIэхэрэр хэсэгъэунэфыкIы. — Джащ фэдэу куп зэфэшъхьафхэр япчъагъэкIэ зыми ымыгъэунэфыгъапэхэу (апэ нэбгырэ 300 фэдиз хъущтыгъэх, ау Iашэ зыфимыкъугъэхэм арагъэгъэзэжьыгъагъ) абхъаз чIы­налъэм ичIыпIэ зэфэшъхьафхэм тащызэуагъ, зэпэуцоу ащыкIуа­гъэхэм тахэлэжьэнэу хъугъэ. Адыгэ ротэм хэтыгъэхэм зыго­рэхэр хэкIыщтыгъэх, зыго­рэхэр къыхахьэщтыгъэх, ау зэ­мыхъо­кIырэ купкIым нэбгырэ 30 хэтыгъ. Ахэм такIырыплъызэ, Iэ­пыIэгъу къытфэхъухэзэ ткъош­хэм яшъхьафитныгъэ тыфэбэнагъ. Зы лъэпкъэу тызэрэщытыр къыдгурыIощтыгъ. Абхъаз кIа­лэхэм ахэтыгъэх МыкIуба, Къоц­ба зылъэкъуацIэхэр.

МыкIо Ас­лъанэу Абхъазым щыфэхыгъэр, Къоц зылъэкъоцIэ адыгэу тиIэхэр зы лъапсэ къызэрэтекIыгъэхэр гъэнэфагъэ.

«Адыгэ ма­къэм» щылажьэрэ Ацумыжъ Хьилым джащ фэдэу Абхъазым ишъхьафитныгъэ фэбэнагъэхэм ащыщ. Сихъарзынэщ къыхэсхыгъэ сурэтхэм ар арыт».

Къушъхьэ лъэпкъхэм я Конфедерацие ыцIэкIэ адыгэ ротэр абхъаз заом хэлэжьагъ. Джащ фэдэу Къэбэртэе-Бэлъкъарым къикIыгъэ батальонитIурэ разведротэрэ, Къэрэщэе-Щэрджэсым къикIыгъэ ку­пым абэзэ дзэкIолI­хэри ахэтэу абхъаз­хэм акъоуцуагъэх. Илъэсым ехъурэ кIо­гъэ заор лIыгъэшIапIэ адыгэ кIалэмэ афэхъугъ.

«Зэпэуцугъэ лъэныкъуитIур зэшIунхэм пае къушъхьэ лъэпкъхэм я Конфедерацие иуIэшыгъэ купхэр Абхъазым къыращыжьынхэу зэдаштэгъагъэ. Iоныгъом и 2-м, 1992-рэ илъэсым Абхъазым къыращыжьыгъэ дзэ­кIолIхэм сэри сахэтыгъ, — къапедзэ­жьы Заур игукъэ­кIыжьхэм. — Еджэным пысыублэжьи, бжыхьэр, кIымафэр ыкIи гъатхэр джащ фэдэу исхыгъ. Гъэмафэм ­адыгэ ротэм сыхэхьажьыгъ ыкIи шъхьа­фитныгъэ банэм абхъаз къошхэм тырягъусэу пытыублэ­жьыгъ. Iоныгъом и 27-м, 1993-рэ илъэсым Сыхъум шъхьафит тшIыжьыгъэ. МэфипшIырэ кIогъэ зэпэуцум текIоныгъэр кIэух фэхъугъ. Къалэм тыкъыздахьэм, такъикъ 40 фэдизрэ зэпымыоу ошъогум дэоягъэх, цIыфхэр гушIом зэрихьэщтыгъэх. Мэфищ зытешIэ нэуж, Iоныгъом и 30-м, Абхъазым заор щаухыгъ. Конфедерацием идзэхэр, абхъазыдзэри ягъусэу, Грузием игъунапкъэ къекIолIагъэх. А уахътэм икъу дэдэу къыдгурыIощтыгъэп шъхьафит къэралыгъом лъапсэ зэрэфэтшIыгъэр, ткъош аб­хъаз­хэм къэралыгъо гъэпсыкIэ шъхьафит къазэрафыдэтхыгъэр».

Шъаукъо Заур зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, заор мэкIофэ Адыгеим иIэпыIэгъу тидзэкIолI­хэм ренэу зэхашIэщтыгъ. Гуманитар IэпыIэгъухэр, гъомылап­хъэхэр, дзэкIолI шъуашэхэр чэ­зыу-чэзыоу республикэм къи­кIыщтыгъэх.

«Президентэу а уахътэм те­тыгъэ Джарымэ Аслъан, Адыгэ Хасэм нахьыжъэу хэтыгъэхэр, Шъхьэлэхъо Абу, нэмыкIхэми анаIэ къыттетыгъ. Хэсэ лIыкIо­хэр дзэкIолIхэм къафакIохэу къыхэкIыгъ. Къызэрэткъотхэр ренэу зэхэтшIагъ», — еIо Шъау­къо Заур. А уахътэм ащ илъэс 22-рэ ныIэп ыныбжьыгъэр, ау ежьыри, ежь фэдэу игъусагъэ­хэми лIыгъэшхо зэрахьагъ. 1996-рэ илъэсым Хъоткъо Казбекрэ Шъаукъо Зауррэ «За отвагу» зыфиIорэ бгъэхалъхьэр Абхъаз Республикэм къафигъэ­шъошагъ, лIыгъэу зэрахьагъэм ишыхьатэу ар хъугъэ.

ГущыIэужэу мы тхыгъэм фэхъущтыр щыIэныгъэр заом нахьи нахь зэрэлъэшым ишы­хьат. Абхъазым заор зыщаухым, Шъаукъо Заур нысэ къырищи Адыгеим къэкIожьыгъ. Ашуба Асидэ псэогъу къыфэхъугъ. Гудаут джэгур щашIи, адыгэ чIыналъэм къызефэжьхэм Бжы­хьэкъоежъым ишъэогъоу дэсым нысэр рищэлIагъ. Зауррэ Асидэрэ пшъэшъитIурэ зы кIалэрэ зэдапIугъ, пхъорэлъф цIыкIуитIу яI. Унэгъо зэкIужь дахэу мэ­псэух.

Iоныгъом и 30-м Абхъазым заор зыщаухыгъэр илъэс 30 хъущт. Адыгеим щыщэу ащ ишъхьафитныгъэ фэбэнагъэхэр мэфэкI Iофтхьабзэхэм ахэлэ­жьэнхэу къош республикэм кIощтых.

Тэу Замир. Сурэтхэр: Шъаукъо Заур ихъар­зынэщ.