Ошъогу шхъуантIэм фэдэ кIышъо зиIэ тхылъышхом апэрэмкIэ энциклопедиер гум къегъэкIы. Ау ар зэхьылIагъэр зы нэбгыр, зэкIэ ищыIэныгъэ цIыф гъашIэ пэпчъ нахьышIу шIыгъэным мыпшъыжьэу дэлэжьэрэ цIыф гъэсэгъэшхоу врачэу, медицинэ шIэныгъэхэмкIэ докторэу Даутэ Юр Юныс ыкъор ары.

Псауныгъэм иухъумэн пшъэ­рылъышхор илъэс пшIы пчъагъэ хъугъэу щытхъу хэлъэу зэшIуехы, чэщи мафи шIур зылэжьырэ врачым иамал, иIэпэIэсэныгъэ зэлъягъэшIэгъэныр, о пшъхьэ закъоу щымытэу, цIыфыбэм псауныгъэ зэтет зэряIэщтым удэлэжьэныр мыпсынкIэми, ар Даутэ Юрэ научнэ лъэпсэ-IэубытыпIэ гъэнэфагъэ иIэу къызэрэдэхъурэр тхылъым къыщыIотагъ. Зисэнэхьат хэшIыкIышхо фызиIэ Юрэ уз зэфэшъхьафыбэм узэряIэзэщтыр ышIэу ыкIи шIэныгъэшхоу иIэр шIуагъэ къытэу ыгъэфедэжьын зэрилъэкIырэр «Вселенная. Человек. Любовь» зыфиIорэ тхылъыкIэм къыщиIотыкIыгъ. ЦIэ шъхьаIэм ычIэгъ «Династия врачей, творящих добро» кIэтхагъ. Зы лIакъо щыщ врачхэу шIур зылэжьхэрэр пшIэмэ пшIоигъоу тхылъыр къы­зэгоохы. Ащ иавторых Теуцожь районым ицIыф гъэшIуагъэу, Урысыем инароднэ сурэтышIэу, Адыгэ Республикэм искусствэм ылъэныкъокIэ и Къэралыгъо шIухьафтын илауреатэу, медалэу Адыгеим и Щытхъузехь къызфагъэшъошагъэу Къат Теуцожьрэ тхылъыр зыфэгъэхьыгъэ Даутэ Юрэ Юныс ыкъомрэ. Юрэ Теуцожь районым ыкIи къуаджэу Гъобэкъуае яцIыф гъэшIуагъ, Саратовскэ медицинскэ институтыр 1970-рэ илъэсым къыу­хыгъ, медицинэ шIэныгъэхэмкIэ доктор, профессор; США-м ста­жировкэр щихьыгъ, исэнэхьаткIэ IэнэтIэ инхэр зэрихьагъ, 1983-рэ илъэсым къыщыублагъэу 000-у «Псауныгъэм и Гупч» зыфиIорэм иIэшъхьэтет, кIоцI узхэмкIэ кафедрэм ипрофессор, естественнэ шIэныгъэхэмкIэ Европейскэ академием ыкIи УФ-м меди­кэ-техническэ шIэныгъэхэмкIэ и Академие ахэт. ТIоу гощыгъэу мы тхылъыр авторхэм атхыгъ. НэкIубгъо 550-рэ хъурэ тхылъы­шхор мыщ фэдэу зэхэт: авторитIум уафэзыгъэнэIосэрэ тхыгъэ кIэкIыр, ащ къыкIэлъэкIох шъхьэ­хэу Даутэ Юрэ икIэ­лэцIыкIугъо, медицинэм зэрэфэкIуа­гъэр, иунэгъо щыIа­кIэ къызщыIотагъэ­хэр (шъхьищыр Т. Къатым ытхыгъ). Я 4 — 7-рэ шъхьэ­хэр ежь Юрэ исэнэхьат зэрилэжьырэм, мэхьанэ зиIэ медицинэ къэбархэр ыкIи Ю. Даутэм иIофшIакIэ, ишIэныгъэ-амал зынэсэу, уасэу фашIырэр, иIэзэпIэ-лэжьапIэ шIуагъэу къытырэр, цIыфхэм гущыIэ фабэу къыфагъазэхэрэр къызщытыгъэх. IэзапIэм игъэпсыкIэ ыкIи иIофшIэнкIэ анахь зыфэгъэзагъэр, «Псауныгъэм и Гупчэ» и Программэ къыщытыгъэх.

Я III-рэ Iахь инэу анахь узIэпызыщэу сшIошIырэр сурэттехыгъи 100 фэдиз хъоу къыдэхьагъэхэр ары. Т. Къатымрэ Ю. Да­утэмрэ къаIотэгъэ щыIэныгъэ тхыдэм а зэкIэ шъхьатеIулIэжь фэхъу, нэрылъэгъу къыпфашIы. Хэти ешIэ хэшыпыкIыгъэ тхыгъэ купэу «ЗэлъашIэрэ цIыф шIагъохэм ящыIэныгъ» зыфиIорэм осэшIу зэриIэр. Ащ фэдэ произведение пэпчъ узыпIоу, узэзгъэплъыжьэу щыт. Ахэр къаIуатэрэмкIи, гупшысэу ахэлъымкIи, ятеплъэ-гъэпсыкIэкIи нэмыкI тхыгъэхэм атекIых, осэшIу зыфашIырэх. ЦIыфыр нэ­мыкI псэ зыпыт пстэумэ зэратекIырэр иакъыл-Iушыгъ, иемызэщыжь IофшIакI ыкIи ышъхьэ закъоу щымытэу, ежь фэдабэм, лъэпкъым, лIакъом, къуаджэм, хэкум, Хэгъэгум — хэтрэ цIыф лъэпкъ паекIи шIур зэрилэжьэу, зэрипхъырэр ары. Ащ фэдэ насып, акъыл, амал Тхьэм къыфигъэшъошагъ Даутэ Юрэ. Зынахь лъапIэ хэтрэ цIыфкIи щымыIэ псауныгъэм Даутэ Юрэ иухъу­мэкIо ин, цIыфым идунэе гъашIэ гупсэф-тынчыныгъэ шIыгъэным дэлажьэ, фызэшIокIы, къыдэхъурэри еолIэрэ цIыфыбэм ярэзэныгъэ гущыIэхэм къаушыхьаты. Тхылъым къы­фэбгъэ­зэжь­мэ, адыгэ пшысэ IэшIум фэдэу Юрэ исабыигъо-кIэлэцIыкIугъо зы­фэдагъэр, янэ, янэжъ, ятэкIэ ятэжъэу Са­хьид, къош-шыпхъухэр, зыщапIугъэу, зыще­джагъэу икъуа­джэу Гъобэ­къуае, къоджэ­дэс нахьыжъ хъупхъэхэр, Iушхэр зэкIэ Юрэ ипIун-лэ­жьын дахэу зэрэхэлэжьагъэхэр, Iофыр зэхэдз имыIэу зэрикIэсагъэр, шIэныгъэ-Iэзэным зэрэ­фэкIуагъэр кIэзыгъэнчъэу Къат Теуцожь дэгъоу къыриIотыкIыгъ. КъызэрыкIуагъэп Юрэ къызхэ­хъухьэгъэ уахътэр. Фашист-техакIохэр тикъэралыгъо ошIэ-дэмышIэу къытебэнагъэхэу, хьазабышхом цIыфхэр хэтыгъэх. Сабыим ятэу Юныс фронтым апэ Iухьагъэм ащыщыгъ, исабый быдзашъо ашти (мэзищ нахьыбэ ыныбжьыгъэп). Ростов-на-Дону мэшIоку IукIыпIэу тидзэхэр зэрыс мэшIокур зыблэкIыщтым Юрэ янэу Сарэ ыкIи Юрэ игупсэхэр кIохи, зэрэлъэгъугъагъэх, ар аужырэ лъэгъугъоми хэти ышIагъэп, тыр заом хэкIодагъ. Ау къорэлъф цIыкIур кощхьаблэхэм зыкIи ащыгъупшагъэп, къылъыкIуагъэх ыкIи ежь Юри ренэу кIощтыгъэ зыщыщ Кощхьаблэ, итэтэжъ гупсэу Сахьидэ дэжь. КIэлэцIыкIум ищыIэныгъэ гъа­шIэм ыгощыгъагъ: Гъобэкъуае ыкIи Кощхьаблэ зэфэдэу икIасэхэу, илъапIэхэу Юрэ къэтэджыгъ.

Къат Теуцожь тхылъым ызыныкъоу ытхыгъэм Юрэ янэжъэу ШыпхъукIас, янэу Уджыхъу Сарэ, егъашIэм Гъобэкъое медицинэ амбулаторием зэрипэщагъэр, шIу ышIэу, исэнэхьат икIасэу, ыкъо цIыкIуи ным кIырыплъызэ, медицинэр ыгу щыщ зэрэхъу­гъэр, мы сэнэхьатым ар зэрэфэ­кIуагъэр, лъэныкъуабэкIэ щыIэныгъэр къызэретагъэр — кIалэм кIэлэегъэджэ дэгъухэр, къоджэ­дэс Iуш дэгъубэр, ныжъ-тыжъхэм ягущыIэ пкъырыхьэу, фэныкъогъэнчъэу къызэрэтэджыгъэр ежьыри гулъытэшхо иIэу, дэгъу дэдэу тыди зэрэщеджагъэр, ишIэныгъэ къыгъэшъыпкъэжьэу исэнэхьат зэрэрылажьэрэр къы­щиIотагъ. Ащ фэдэ IэзэкIэ гъэшIэгъоным ишъэфхэр ежь Даутэ Юрэ тхылъым къызэрэщыриIотыкIыхэрэм уагъэразэ.

Зы тхыгъэ тхьапэм зэкIэ игъэфэгъуай. Ау Т. Къатым шIуагъэу фэплъэгъун плъэкIыщтыр макIэп, Даутэ Юрэ янэ хъугъэ Сарет ипшъэшъэ шIыкIагъи, иIофшIэкIагъи, медицинэ IофышIэ закъоу къуаджэм зэриIагъэри, гукIочIэ ин зэрэхэ­лъыгъэри, ищыкIагъэмэ, чылэр ыгъэдэIон ылъэкIэу, къоджэдэс лIы Iушхэм ащыщхэр Сарет сыдигъуи IэпыIэгъоу зэриIагъэхэр, ахэм ащыщ Былымгъотыкъо Хьасанэу къоджэ амбулаторием завхозэу иIагъэр, нэмыкI лъэныкъохэри узыIэпащэу къытхыгъэх. Сарет ежь Гъобэкъуае щыщыгъэми, инасып къычIэкIи, Кощхьаблэ щыщ Даутэ Юныс (ар ежь Сарет ыш иныбджэ­гъугъ) псэогъу фэхъугъ, ау зэожъ мыгъом зэпичыгъ янасып. Тхылъым иапэрэ шъхьищ зэфэдэкIэ къуа­джэу Гъобэкъуае щыIакIэу дэлъыгъэр а охътэ хьылъэм зэ­фэгумэкI-зэрэлъытэ иным мэхьанэшхо зэриIагъэр IупкIэу авторым къыщыриIотыкIыгъ.

Тхылъым ия II-рэ Iахь Даутэ Юрэ имедицинэ гъогушхо зэрэпхырищыгъэр къыщиIотагъ. Юрэ «еджагъ ыкIи епщэжьыгъ» зыфаIохэрэм ащыщ. ИщыIэныгъэ дахэу Тхьэм къызэригъэзэфагъ. Пшъашъэу ыгу рихьыгъэр, Пэ­нэжьыкъуаекIэ Милинэхэм яп­хъоу Сарет Щэбанэ ыпхъур лъэпкъ музыкальнэ искусствэм щызэлъашIэ. Юрэрэ Саретрэ япшъэшъэ нахьыжъэу Ритэ консерваториер къыухыгъ, Уракъ Тэмарэ ятэ исэнэхьат къыхи­хыгъ — медицинэ шIэныгъэхэмкIэ доктор, профессор, япхъорэлъф­хэу, врачхэу Р.А. ТхьакIущынэм ыкIи И. А ТхьакIущынэм клиникэм Iоф щашIэ. Ритэ финанс— экономическэ институтыр къыухыгъ, ятэ иIофшIапIэу «Псауныгъэм и Гупчэ» ифинансовэ директор.

«Вселенная. Человек. Любовь» зыфиIорэ тхылъыр ышъхьэ къыгъэшъыпкъэжьэу тхыгъэ- гупшысэшхокIэ ушъагъэ, шIэныгъабэкIэ къыотэрэ IофшIэгъэшху. Тхылъым иавторхэу Т. Къатымрэ Ю. Даутэмрэ ятхылъыкIэкIэ тафэгушIо, уасэ зиIэ тхылъым «Гъогу маф!» фэтэIо.

Мамырыкъо Нуриет. Сурэтхэр тхылъым къыдэхыгъэх.