Мэфэ фабэхэм нахьыбэу бгъэфедэнхэ фае

Зигугъу къэтшIы тшIоигъор гъэмэфэ мэфэ фабэхэм тиIанэхэм атетынхэ, нахьыбэрэ тшхынхэ фэе гъомылапхъэхэр ары.

ЧъыIэ зыхъукIэ пкъышъолым нахь кIочIабэ ищыкIагъэ мэхъу, ар къезытырэр гъомылапхъэу ыгъэфедэхэрэр ары: лылэпсыр, хьантхъупс зэфэшъхьафхэр, шхыныгъо стырхэр, нэмыкIэу шхын «онтэгъукIэ» алъытэхэрэр. Адэ сыда тшхын фаер гъэмэфэ­ лъэхъанэу фабэр градус 30-м нэсэу е ащ шъхьадэкIы хъумэ? Зафэдгъэзэн пкъышъолыр фабэм щыухъумэгъэным пае ты­наIэ зытедгъэтын фаеу медици­нэ шIэныгъэм къыхигъэщыхэрэм, гъомылапхъэу мафэ къэс ти­Iанэхэм атетын фаеу специалистхэм алъытэхэрэм. А гъомылапхъэхэм «уагъэучъыIэтэрэ» къодыеп, пкъышъолыр къаукъэ­бзы, нахьышIоу ащ Iоф рагъашIэ.

Нэшэбэгур

Гъэмэфэ мэфэ жъоркъым нэшэбэгур, етIани ар къыкIэчыгъакIэмэ, зыфэдэ щымыIэ хэтэрыкI. Ащ ипроцент 90-р — псы, кальциер, витаминэу С-р, минеральнэ щыгъухэр бэу хэлъых. * ШъунаIэ тешъудз! Нэшэбэгум щыгъу имыгъусэу гъэмафэм пшхымэ нахьышIу. Щыгъум пкъышъолым псыр икъоу къыхигъэкIырэпышъ, уегъэпщы. Нэшэбэгур ренэу салатхэм, окрошкэм ахашъулъхь, шъуемызэщэу шъушхы.

Киви

Мы пхъэшъхьэ-мышъхьэ шхъуан­тIэм витаминэу С-р бэу зэрэхэлъым имызакъоу, кальцийкIэ зэрэбаим ишIуагъэкIэ пкъышъолым лыеу псыр къыхэмыкIынымкIэ («Обезвоживание» зыфаIорэр) IэпыIэгъушIоу щыт. Ар гъэмафэмкIэ мэхьанэшхо зиIэ лъэныкъу. Гум дэгъоу, зыпкъ итэу ащ Iоф регъашIэ, лъыдэкIуаем пкъышъолыр щеухъумэ.

Малинэр

ЗэкIэми ашIэ мыщ псауныгъэмкIэ шIогъабэ зэриIэр. Кислотэ зэфэшъхьафыбэу ащ хэлъ­хэм ямызакъоу, глюкозэмкIэ, витаминэу С-мкIэ, каротинкIэ баи, эфирнэ дагъи мымакIэу хэлъ. Малинэм псыфалIэр пщегъэгъупшэ, гъомылапхъэр нэгъум «ыжъожьынымкIэ» IэпыIэгъушIу мэхъу. ЦIыфым плъыр-стырыр къеутэлIагъэмэ, ащ ишIуагъэ къэкIо, пкъышъолым токсинхэр къыхещых. Анахь гъэшIэгъоныр малинэм цIыфым ыгу къызэриIэтырэр ары.

Къон зэфэшъхьафхэр

Тихатэхэм къадэтхырэ къон зэфэшъхьафхэр (укропыр, петрушкэр), бжьыныр, шпинатыр, салат тхьапэхэр гъэмэфэ мэфэ жъоркъхэм нахьыбэрэ бгъэфедэнхэ фае. Шпинатым, гущы­Iэм пае, фолиевэ кислотар бэу хэлъ, ащ лъыр еукъэбзы, «красные кровяные тельца» зыфаIоу лъым хэлъхэр нахьыбэ хъунхэмкIэ ишIуагъэ къэкIо.

Къэпразыр

Гъэмэфэ жъоркъ мафэхэм псыфалIэр пщызыгъэгъупшэрэ хэтэрыкIи, пхъэшъхьэ-мышъхьи мыр апэ ит, пкъышъолым лъэшэу къышъхьапэ. Къэпразым ипроцент 90-р — псы. Мыщ калориеу хэлъыр макIэшъ, умыщынэу узыфаем фэдиз пшхын ллъэкIыщт. Витаминэу В1-р, В2-р, С-р, РР-р, фолиевэ кислотар, каротиныр, нэмыкIэу пкъышъолымкIэ зишIуагъэ къа­кIоу хэлъыр къэпчъыгъуай. Ары пакIошъ, аскорбиновэ ыкIи никотиновэ кислотэхэр, мыбэу, хэлъхэу медицинэ шIэныгъэм къыхегъэщы. ПсыфалIэр зэрэпщигъэгъуп­шэрэм имызакъоу, пкъышъолыр къеукъэбзы.

Нашэр

Мыр гъомылапхъэхэр нэгъум «ыгъэжъожьынхэмкIэ» IэпыIэгъушIоу щыт, фолиевэ кислотау хэлъым лъыр егъэбаи. ПсыфалIэр зэрэпщигъэгъупшэрэм дакIоу нервэхэри егъэIасэхэу специалистхэм къатхы. Лъы макIэ зыкIэтхэм, гу-лъынтфэ уз, атеросклероз зиIэхэм, шIум, жъэжъыехэм агъэгумэкIыхэрэм нахьыбэрэ нашэр ашхын фаеу диетологхэм къаIо.

Щыбжьый IэшIур

Мы щыбжьый лъэпкъым витаминхэу С-р, В1-р, В2-р, В9-р, Р-р, РР-р ыкIи каротиныр хэлъых. Витаминэу С-м ибагъэкIэ щыбжьый IэшIур лимонымрэ смородинэ шIуцIэмрэ ашъхьа­дэкIы. Минеральнэ щыгъоу, кальциеу, магниеу, натриеу, фосфорэу, нэмыкI вещество зэфэшъхьафыбэу ащ хэлъхэм яшIуагъэкIэ шъокоуз (анемие) зиIэхэм щыб­жьый IэшIур агъэфедэн фаеу медицинэ шIэныгъэм къыхегъэ­щы. Джащ фэдэу мыр ящыкIагъ зииммунитет къеIыхыгъэхэм, зышъхьац икIыхэрэм, зикъупшъхьэхэр махэхэм (остеопороз зиIэхэм). ПсыфалIэр ащ зэрэпщигъэгъупшэрэм дакIоу нэгъупсым пкъышъолыр щымыкIэнымкIэ ишIуагъэ къэкIо, арышъ, нэгъур ащ ыгъэузыным ущыщынэнэу щытэп.

Смородинэ шIуцIэр

Гъэмэфэ мэфэ фабэхэм пшхын фаеу медицинэм къыIо­хэрэм яапэрэ сатырхэм смородинэ шIуцIэр ахэт. Мыщ витаминэу хэлъыр зыфэдизыр къэпчъыгъуай, джащ фэдэу пектинхэмкIэ, шъоущыгъукIэ, органическэ ыкIи фосфорнэ кислотэхэмкIэ, дубильнэ веществохэмкIэ, эфирнэ дагъэкIэ, нэмыкIхэмкIи бай дэд.

Къэбжъыер (кабачки)

Медицинэ шIэныгъэм зэригъэунэфыгъэмкIэ, къэбжъыер пкъышъолым дэгъоу «ештэ», хэхьэ, шIуагъэ къыфехьы. Витаминхэу С-р, А-р, микроэлементхэр, нэмыкIхэу пкъышъолым ищыкIагъэхэр мымакIэу зэрэхэлъхэм имызакъоу, зиягъэ къэзыгъэкIон зылъэкIыщт веществохэр, токсинхэр къыхещых. Къэбжъыем зэфэшъхьаф шхыныгъохэр хэпшIыкIынхэ плъэ­кIыщт, псынкIэу ахэм уагъэшхэкIы, гъэмафэм мэхьанэшхо ащ иI.

*ШъунаIэ тешъудз! Гъэмэфэ мафэхэм бэу зэшхэ­гъум пшхы хъущтэп, тIэкIу-тIэкIоу мафэм 3 — 4 ушхэмэ нахьышIу.

Угъолъыжьыным ыпэкIэ лыр (сыдэущтэу шIыгъэми) пшхыныр пкъышъолымкIэ дэгъоп, чэщым ар икъоу нэгъум «ыгъэжъожьы­нэу» игъо ифэрэп.

Псы къабзэ нахьыбэрэ уешъо­мэ нахьышIу. Ащ лимон е лаймэ такъыр хаплъхьэмэ, нахь гохь мэхъу.

Псауныгъэ Тхьэм къышъует, шъузфэсакъыжь.