Адыгэхэу Темыр Кавказымрэ Урысыемрэ ащыпсэухэрэм ягъэпшагъэмэ, IэкIыб къэра­лыгъохэм арысыр фэдэ пчъагъэкIэ зэрэна­хьыбэр хэткIи шъэфэп.

Кавказ заом, псыикIыжьым илъэхъан, зэо ужым адыгэхэр зэрэдунаеу щитэкъухьагъэ хъугъэх. IэкIыб къэралыгъо зэ­фэшъхьафхэм ахэр ащэпсэух, нэмыкIыбзэ зыIулъ, нэмыкI культурэрэ щыIакIэрэ зиIэ лъэпкъ­хэм ахэсых, ахэм ахэткIухьажьынхэм ищынагъуи ашъхьарыт.

Адыгэхэм тарихъ гъогу къин къызэракIугъэм, хьазабышхо зэ­ращэчыгъэм, ямышIыкIэ культурэ бай зэряIэм джэнджэш хэлъэп. Илъэсишъэ пчъагъэм апсэ ячIыопс хэтIагъэу адыгэ лъэпкъхэр Темыр-КъохьэпIэ Кав­казым щыпсэугъэх. ЛIэшIэгъум къехъурэ кIогъэ лъыгъэчъэ заом илъэхъан адыгэхэр псым зекIыжьхэми, ахэм ыкIи Хэкужъым ишъхьафитныгъэ фэбанэхэзэ фэхыгъэхэм апсэ къушъхьалъэхэм къахэнагъ. Хэ­хэс адыгэмэ ячIыгужъ къагъэзэжьыным, ячIыопс дахэ къыу­цухьэхэу псэунхэм кIэхъопсыщтыгъэх.

«Сыд фэдэ чIыпIэ укIуагъэми, ущыхьакI, уичIыгужъ фэдэ хъун щыIэп», — еIо илъэс 55-рэ зыныбжь Саузар Али. — 2012-рэ илъэсым Сирием икъа­лэу Дамаскэ километрэ 15-кIэ пэчыжьэу адыгэ чылэу Мардж­СултIан тыкъикIыжьи, сиунагъо сигъусэу къуаджэу Кощхьаблэ тыкъэкIожьи, илъэсищэ тыщы­псэугъ. Ащ ыуж Мыекъуапэ зыкъэдгъэзэжьыгъ. Сишъхьэгъу­сэу Мишэ Мустафа цашIэу мэ­лажьэ, сикIэлэ на­хьыжъэу Ща­мил программистэу колле­джым щеджэ. Ар пщынау, «Мыекъуапэ инэфы­лъэхэм» къащэшъо. Сипшъа­шъэу Сашэрэ кIэлэ нахьыкIэу Бибэрсрэ яблэнэрэ классым исых, дэгъоу еджэх. Сипшъашъэ IэпэIас — махъэ, мадэ, щыгъы­жъыем хэшIыкIыгъэ хьап-щыпхэр ешIых. Бибэрс хьисапым куоу пылъ, бизнесмен хъу шIоигъу. Сэ сыэлектрик, ау унэе Iофым зестыгъ. ЩэпIэ тучан цIыкIу къызэIусхыгъэу сэлажьэ, сиунагъо рыс­Iыгъ. СиIоф нахь куоу лъызгъэ­кIотэн ыкIи сылэжьэн мурад сиI.

Сятэ ичIыгужъ, сиадыгэ лъэп­къэу сыкъызхэкIыгъэм икъэбар сицIыкIугъом щегъэжьагъэу итарихъ зэсэгъашIэ. Сисабый­хэм атхьакIумэ изгъэкIырэп тилъэпкъ тарихъ идэхагъэрэ ибаиныгъэрэ. Сирием заоу щы­кIорэм ихьазаб тыкъызэрэхэ­кIыжьыгъэмкIэ сэгушIо. Мамыр­ныгъэ дахэ зэрылъ Адыгеим сигуапэу сыщэпсэу. Сиунагъо зыщыпсэущт унэ сшIынэу мурад сиI. ЕгъашIэм ташIэщтыгъэм фэдэу цIыфхэр къытпэгъокIы­гъэх, ащыщ тыхъужьыгъ.

Цэй Нанси илъэс 46-рэ ­ыныбжь. Щыгъыни, унэгъо IапIи, яунэхэри къызэранэкIыхи, Дамаскэ къикIыжьхи, 2012-рэ илъэ­сым Адыгеим къэкIожьыгъэх.

— Дамаскэ унэу дэтыр зэхамыкъутэу, псаоу къэнагъ, ащи тыщэгушIукIы. Къин чIыпIэу узэсагъэр къэббгынэныр, ау шыкур тянэжъ-тятэжъхэм ­ячIыгу къызэрэдгъэзэжьыгъэр. IэкIыбыр нынэпIосэу, хэкужъыр ны папкIэу сэлъытэ. Сишъхьэгъусэу Сихъу Янал илъэс 60 ыныбжь, унэгъо Iэмэ­псымэхэр ешIых, пхъэм псэуалъэхэр хи­шIыкIынхэ елъэкIы. Насыпыгъэу сэлъытэ унагъом ис хъулъ­фыгъэм ыIэшъхьитIукIэ зыгорэ ышIэн амал иIэ ыкIи ащ узэ­рыпсэун къырилэжьы хъумэ. Мы къэралыгъом ар къыщыддэхъугъ, титарихъ чIыгужъ тыщыпсэузэ тисабыйхэр тэпIух.

КIалэм ыцIэр Мухьамэд-Нур, ащ илъэс 24-рэ ыныбжь. Адыге­им къызытэгъэзэжьым илъэс 12 нахь ымыныбжьэу, адыга­бзэри урысыбзэри ымышIэу къин ылъэгъугъ, ау бзэхэр зэригъэшIэжьыгъэх. Колледжыр программистэу къыухыгъ, къулыкъум ащагъ, илъэсрэ къэти, къэкIожьыгъ. Ар джы университетым иинженер-физическэ факультет ия 4-рэ курс щеджэ ыкIи колледжэу къыухыгъэм рагъэблэгъагъэу кIэлэегъаджэу Iоф ешIэ.

Пшъашъэм ыцIэр Хая, ар апшъэрэ еджапIэм щеджэ, врач­ревматолог хъунэу зегъэхьа­зыры. Бзэхэр — инджылызы­бзэр, французыбзэр, арапыбзэр, тыркубзэр, урысыбзэр, адыгабзэр ыгу етыгъэу зэрегъашIэх, — къытфиIотагъ Нанси.

Ежь графическэ дизайнерэу еджагъ, Дамаскэ щылэжьагъ, ау исэнэхьаткIэ Адыгеим Iоф щишIагъэп. КъокIыпIэм щыпсэу­рэ лъэпкъхэм яIэшIу-IушIухэр ешIых, ещэх. Адыгэ шхынхэри янэ зэрэригъэшIагъэу еупщэ­рыхьых. — Сиунагъо адыгэ шхыныр егъэлъапIэ, шIу елъэгъу, — къы­кIегъэтхъы бзылъфыгъэм. — Адыгэ чIыгум сыфэраз гуфэ­бэныгъэ иIэу къызэрэтпэгъокIыгъэмкIэ. Сисабыймэ неущрэ ма­фэмкIэ сафэгумэкIырэп, зэкъошныгъэ мамыр зэрылъ Адыгеим щэпсэух.

Лъэпшъыкъо Фатим.