Жагъуэ зэрыхъущи, хамэ къэралхэм къыщыхута ди лъэпкъэгъухэм я адэжь Хэку къагъэзэжынымкIэ щхьэусыгъуэ мыщхьэпэ куэдым пэщIэхуэурэ екIуэкIащ. Абыхэм яхэтщ зауэ лыгъейм кърихужьэу, зи уни, зи жьэгуи гузэвэгъуэм езыгъэбгынахэр, дуней къэхъукъащIэ зэхуэмыдэхэм пэщIэхуахэр.

Ауэ мы тхыгъэм деж зи гугъу фхуэтщIыну Лаш Джэлал Хэкужьым къызэригъэзэжар щIэныгъэ лъагъуэкIэрэщ. 1990 гъэхэм Тыркум къикIыурэ, лъахэ­рысхэм дин Iуэхур ябгъэдэлъхьэным, хьэрыпыбзэр ягъэд

жыным ехьэлIауэ лIыкIуэхэр къакIуэу щытащ. Абыхэм яхэту 1994 гъэм ди хэгъуэгум къеблэгъащ Джэлали.

Адыгэ щIалэр фIыуэ щыгъуазэщ и лIакъуэм и къежьапIэм, адыгэ лъэпкъым и тхыдэм. 1890 гъэхэм Кавказ зауэ нэужьым Адыгейм къиIэпхъукIыжахэм яхэта и дадэм жиIэжу щыта хъыбархэр фIыуэ ецIыхуж. АтIэ апщыгъуэм зы къуажэм, къалэм къыдэкIахэр, зы лIа­къуэм къахэкIахэр Тыркум дежи щызэрыгъуэтыжхэт. Апхуэдэуи Лашхэ (тыркубзэкIэ Кызылкайа) я Iыхьлыхэми зы защIыжри, лъабжьэ щагъэтIылъащ Тырку щIыналъэм.

Лашхэ я унагъуэм зэкъуэшиблрэ зы шыпхъурэ къихъухьащ. А псоми ящыщу Хэкум къэзыгъэзэжыну лъэкIыныгъэ зыгъуэтар Джэлал закъуэщ. Абы къыщIигъэзэжам сыт щхьэусыгъуэ хуэмы­хъуами, нобэ Джэлал и Хэкужьым щопсэу, икIи хузэфIэкIащ, зэмыплъэ­кIыжу гъащIэщIэ мыбдеж щиухуэну, унагъуэ щищIэну. Тыркум щыпсэуа, дин щIэныгъэ хуабжь зыбгъэдэлъ щIалэщIэм Хэкужьым щыпсэу и лъэпкъэгъухэри къыхуэныкъуа­пэу къыщIэкIащ. Илъэс бжыгъэкIэ диным, хьэрыпыбзэм хуригъэджащ Хьэбэз, Инжыдж-КIыкIун, Ботэщей къуажэхэм дэс сабийхэр.

Иужьым, 1996 гъэм Черкесск къалэм дэт Ислъам институтыр къызэIуахыным иужь щихьами, абы лъабжьэ хуэзыгъэтIылъахэм яхэтащ Джэлал. Пенсэм тIысыжыхуи и гуащIэр зрипхар щIалэгъуалэм дин щIэныгъэр ябгъэдэлъхьэн­ращ.

Апхуэдэурэ илъэсхэри блэлъэтащ. Нобэ Джэлал къызэплъэкIыжу и гъащIэ лъагъуэм щриплъэжкIэ, жеIэ зыми зэрыхущIемыгъуэжыр. АтIэ, жылагъуэм тыншу яхэзэгъауэ псэу Джэлал лъэпкъым хуипIащ бын хъарзынэхэр. Хьэбэз къуа­жэм щыщ, щхьэгъусэ къыхуэхъуа Хъупсы­­рокъуэ Хьэлимэтрэ езымрэ хъыджэбзрэ щIалэрэ зэдагъуэтащ.

НафIэгуфIэу Джелал къатопсэлъыхь абыхэм: и пщащэ Эминэ Тыркум ищхьэ еджапIэр — институтыр къыщиухащ, абдеж щолажьэ, бзэ бжыгъэм иропсалъэ, и щIалэ Сердар мы гъэм еджапIэр къиу­хащ.

Гуапэ зэрыхъущи, Джэлал и щIалэр адыгэ гъуазджэм пыщIауэ зэрыцIыкIурэ къогъуэгурыкIуэ. НыбжьыщIэр шыкIэ­пшынэмрэ Iэпэпшынэмрэ хуэIэзэщ. Ди лъэпкъым къыхэкIа IэпщIэлъапщIэхэу Ашыбокъуэхэ Азэмэтрэ Iэсятрэ къызэрагъэпэща «Вагъуэбэ» Iэмэпсымэ ансамблым хэтщ. Апхуэдэ къабзэуи, Къумыкъу Азэмэт зи нэIэ щIэт «Салам» ансамблым къыщофэ. Джэлал, шэч хэмылъу, ирогушхуэ и щIалэм и ехъулIэныгъэхэм, адыгэпсэу, адыгэ щэнхабзэм пыщIауэ къызэрыдэкIуэтейм ирогуфIэ. «АтIэ, Джэлал, мыр си Хэкущи, мыбдеж сыщыпсэунщ жыпIэу уи гур щыбгъэтIылъар сыт щыгъуэ?» — жэуэ дыщеупщIкIэ: «Зы гушыIэ гуэр щыIэщ: «Дэнэ ущыщ жраIати, иджыри къэсша­къым жиIащ». Абы нэхъей, унагъуэ щысщIаращ Хэкум сыкъызэринэнур, мыр си жьэгу адэкIэ зэрыхъунур щызгъэнэ­Iуар», — къыджеIэ ди псэлъэгъум.

АСЛЪЭНЫКЪУЭ Мадинэ.