АР-м и Къэралыгъо Совет – Ха­сэм идепутатхэм я XXVI-рэ зэ­хэсыгъоу непэ яIагъэмкIэ «гъэтхэ сессиер» зэфашIыжьыгъ.

[caption id="attachment_136760" align="aligncenter" width="800"] Сурэтыр: АР-м и Къэ­ралыгъо Совет — Хасэр[/caption]

УФ-м и Къэралыгъо Думэ идепутатэу Хьэсанэкъо Мурат, АР-м и Правительствэ хэтхэр, федеральнэ ыкIи шъолъыр къулыкъухэм япащэхэр, народнэ депутат­хэм ясоветхэм ятхьаматэхэр, нэмыкIхэр ащ хэлэжьагъэх. Зэхэсыгъор зэрищагъ Парламентым и Тхьаматэу Владимир Нарожнэм.

«Правительственнэ сыхьатымкIэ» рагъэжьагъ. ХэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием хэлажьэхэрэм ыкIи ахэм яунагъохэм социальнэ IэпыIэгъоу рес­публикэм аритырэм ар фэгъэхьыгъагъ. АР-м IофшIэнымкIэ ыкIи социальнэ хэхъоныгъэхэмкIэ иминистрэу Мырзэ Джанбэч ащ щигъэгъозагъэх. Ахъщэ IэпыIэгъум, нэмыкIэу зэрадеIэхэрэм игъэкIотыгъэу ар къатегущыIагъ. ХэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием хэлэжьэнэу кIохэрэм апэрэ мафэм къыщыублагъэу зэтыгъо ахъщэ тынэу аратыщтыгъэр сомэ мини 100. Ащ нэбгырэ 1549-рэ къыхиубытагъ, зэкIэмкIи пэIуагъэхьагъэр сомэ миллиони 154,9-рэ мэхъу. Илъэсэу тызхэтым ижъоныгъокIэ мазэ сомэ мини 150-рэ ашIыгъ, мэкъуо­гъум мин 200-м нагъэсыгъ.

Нэбгырэ 290-у уIагъэхэр зытещагъэ хъугъэ пэпчъ сомэ мин 500 фагъэкIуагъ. Ар зэкIэмкIи сомэ миллиони 145-рэ мэхъу. ГухэкIми, республикэм щыщэу нэбгырэ 82-рэ хэкIодагъ. Ахэм яуна­гъохэм сомэ миллион зырыз афатIупщыгъ.

Дзэ операцием хэлажьэхэрэм ясабыйхэми, нэбгырэ пэпчъ, зэтыгъо ахъщэ тынэу сомэ мин 20 раты. Ащ унэгъо 1475-рэ къыхиубытагъ, кIэлэцIыкIоу 2458-рэ мэхъу.

Ахъщэ тынхэм ямызакъоу, нэмыкI IэпыIэгъоу ящыкIагъэхэр ягъэгъотыгъэн­хэми республикэм ынаIэ зэрэтетыр министрэм къыхигъэщыгъ. ГущыIэм пае, хэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием хэлажьэхэрэм яунагъохэм ыпкIэ хэмы­лъэу юридическэ IэпыIэгъу арагъэгъоты, ясабыйхэр ыпкIэ хэмылъэу кIэлэцIыкIу IыгъыпIэм макIох, кIэлэеджакIохэри, студентхэри еджапIэхэм ащагъашхэх, ежь дзэкIолIхэр транспортым пае хэбзэIахьхэм ятынкIэ фэгъэкIотэнхэр зиIэ­хэм ахагъэхьагъэх.

Джащ фэдэу «социальнэ газификацием» фэгъэхьыгъэ программэм къыды­хэлъытагъэу фэгъэкIотэнхэр зиIэхэми ахэр ащыщ ашIыгъэх ыкIи субсидиеу сомэ мини 100-м ехъу унагъо пэпчъ раты. Гъэстыныпхъэ шхъуантIэ ищагу ращэлIэнэу лъэIу тхылъ къэзытыгъэ унэгъо 79-рэ ащ хэфагъ. ПстэумкIи сомэ миллиони 7,9-рэ ащ республикэм пэIуи­гъэхьагъ. ДзэкIолIэу операцием хэлажьэхэрэм зисабый ипсауныгъэ изытеткIэ медицинэ IэпыIэгъу зищыкIагъэхэр къахэкIыгъэх. Ащ фэдэу нэбгырэ 24-рэ чэзыум рамыгъажэхэу гъэпсэфыпIэ-IэзапIэхэм агъэ­кIуагъэх.

ХэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием хэлажьэхэрэм яунагъохэм къарыкIыгъэу IофшIэпIэ чIыпIэ зищыкIэгъэ нэбгырэ 49-рэ IофшIапIэхэм аIуагъэхьагъ, нэбгыри 8-мэ сэнэхьат тедзэ зэрагъэгъотынымкIэ адеIагъэх.

Мы IэпыIэгъухэм анэмыкIэуи респуб­ликэм имуниципальнэ образованиехэм ащыщхэм ежьхэм ябюджет къыхэхы­гъэу хэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием хэкIодагъэхэм яунагъохэм зэтыгъо ахъщэ тынхэр афагъакIох.

Мыхэм анэмыкI лъэныкъохэмкIи республикэр тиухъумакIохэмрэ ахэм яуна­гъохэмрэ адеIэх.

Доклад ужым депутатхэм ащыщхэм яеплъыкIэхэр къыраIотыкIыгъэх.

— ХэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием хэлажьэхэрэм яунагъохэм зэпхыныгъэ адытиIэ зэпыт, ягумэкIыгъохэр къыта­хьылIэхэу бэрэ къыхэкIы. IофшIэнымкIэ ыкIи социальнэ хэхъоныгъэмкIэ Министерствэм испециалистхэр сыдигъуи чанэу ахэм ядэгъэзыжьын къыхэлажьэх, IэпыIэгъоу цIыфхэм ящыкIагъэр охътабэ тырамыгъашIэу аIэкIагъахьэ, профессионализмэгъэ ин ахэлъэу зэкIэ зызэра­фэдгъазэрэр агъэцакIэ. Ащ фэшI къулыкъум ипащи, Iоф щызышIэхэрэми «тхьа­шъуегъэпсэу» ясIомэ сшIоигъу. ТапэкIи ащ тетэу IэпыIэгъу зэрэхъущтхэм сицыхьэ телъ, — къыIуагъ Парламентым и Тхьаматэ игуадзэу Цэй Эдуард.

Нэужым депутатхэм республикэ хэбзэгъэуцугъэу аштагъэхэм ащыщ административнэ хэукъоныгъэхэм афэгъэхьыгъэр. Амыгъэнэфэгъэ чIыпIэхэм мэкъэ­гъэIу зэфэшъхьафхэр, плакатхэр, тхьа­пэхэр, нэмыкIхэр атезыгъапкIэхэрэм е атезытхэхэрэм пшъэдэкIыжь ягъэхьыгъэ­нэу ащ къыщеIо, хэукъоныгъэ зышIыхэрэм тазырэу арагъэтыщтыри щыгъэнэфагъ.

2023-рэ илъэс бюджетым фэгъэхьыгъэ хэбзэгъэуцугъэми зэхъокIыныгъэхэр фашIыгъэх. АР-м финансхэмкIэ иминистрэу Виктор Орловым къызэриIуагъэм­кIэ, бюджетым ихахъохэр сомэ миллиарди 3-рэ миллион 715-кIэ, хъарджхэр миллиарди 4-рэ миллион 355-кIэ нахьыбэ хъугъэх. Ащ фэшI къэралыгъо ыкIи муниципальнэ мылъкум хэхьэрэ псэуа­лъэу ашIыхэрэм, агъэкIэжьыхэрэм е гъэцэкIэжьын IофшIэнхэр зэрашIылIэхэ­рэм сомэ миллион 640,6-р пIалъэхэр къэмысыхэзэ афагъэкIуагъ.

Мыхэм анэмыкIэу чIыпIэ зыгъэIорышIэжьыпIэхэм, къолъхьэ тын-Iыхыным пэшIуекIогъэным, чIыгу зэфыщытыкIэхэм ягъэIорышIэн, предпринимательхэм яфитыныгъэхэр къэухъумэгъэнхэмкIэ АР-м и Уполномоченнэ, хэушъхьафыкIыгъэу анахь къагъэгъунэрэ чIыпIэхэм, цIыфхэм ямылъку къыхалъхьэзэ фэтэрыбэу зэхэт унэхэр зыгъэуцухэрэм агъэп­цIагъэхэм яIофхэм, тыкъэзыуцухьэрэ дунаим икъэухъумэн, нэмыкIхэм афэгъэхьыгъэ хэбзэгъэуцугъэхэм зэхъокIыныгъэхэр афэшIыгъэнхэм афэгъэхьыгъэ законопроектхэр, законхэр апэрэ ыкIи ятIонэрэ еджэгъухэмкIэ аштагъэх.

АР-м и Къэралыгъо Совет — Хасэмрэ Къалмыкъ Республикэм и Парламентрэ (Народный Хурал) зэрэзэдэлэжьэщтхэм фэгъэхьыгъэ зэзэгъыныгъэми тидепутатхэр тегущыIагъэх, Адыгеим ихэбзэихъухьэ къулыкъу ипащэ ащ кIэтхэныр игъоу алъытагъ.

НыбжьыкIэ парламентэу АР-м и Къэ­ралыгъо Совет — Хасэм щызэхащагъэр зэрэзэхэтым зэхъокIыныгъэхэр фашIыгъэх. Ащ хэкIыжьыгъэх Алла Айриянрэ Кристина Сильченкэмрэ. Ахэм ачIыпIэкIэ Нигоев Романрэ Аванес Шегерьянцрэ хэгъэхьэгъэнхэу депутатхэм зэдаштагъ.

Урысыем инэмыкI субъектхэм яхэбзэ­ихъухьэ къулыкъухэр кIэщакIо зыфэхъу­гъэхэми мы зэхэсыгъом щатегущыIа­гъэх, адырагъэштагъ.

Депутатхэм шышъхьэIум и 1-м зыгъэ­псэфыгъо уахътэр рагъажьэ, «бжыхьэ сессием» къыхиубытэу чъэпыогъу мазэр ары джы зызэIукIэщтхэр.

ХЪУТ Нэфсэт.