АР-м и Лъэпкъ тхылъеджапIэ Вологодскэ хэкум щыкIогъэ зэнэкъокъоу «Малая родина. Любим. Изучаем. Бережем» зыфиIорэм хэлэжьагъ.

И. Бабушкиным ыцIэ зыхьырэ хэку шIэныгъэ тхылъеджапIэм Iофтхьабзэр щыкIуагъ. Я XIX-рэ шъолъыр творческэ лабораториеу «Экологиер. Культурэр. Гъэсэныгъэр» зыфиIорэм ипрограммэ къыдыхэлъытагъэу ар зэхащэгъагъ. Экологием изытеткIэ цIыфхэм къэбар аIэ­кIэгъэхьэгъэнымкIэ, шIэныгъэу щыIэхэр алъыгъэIэсыгъэнымкIэ тхылъеджапIэхэм яшIуагъэ къы­зэрагъэкIон алъэкIыщтым фэгъэхьыгъэ IофыгъохэмкIэ зэ­хъожьынхэр Iофтхьабзэм къыдыхэлъытэгъагъ.

Урысыем ишъолъыр 12-мэ арыт тхылъеджэпIэ зэфэшъхьафхэр ащ хэлэжьагъэх, Iоф­шIэгъэ 71-рэ къырахьылIэгъагъ. «Хэкум иналмэс-налкъут» зыфиIорэ едзыгъом АР-м и ­Лъэпкъ тхылъеджапIэ къыщыхагъэщыгъ. ЧIыопс паркэу «ТхьачIышхом» фэгъэхьыгъэ проектэу ти ­Лъэпкъ тхылъеджапIэ къахилъхьагъэр хагъэунэфыкIыгъ. «Хэку кIасэм ичIыопс ичIыпIэ хьалэмэтхэр ягъэшIэгъэнымкIэ, экологие мэхьанэ зиIэ общественнэ Iофыгъохэм язэхэщэнкIэ, тхылъеджапIэм имэхьанэ къэIэтыгъэ­нымкIэ ишIуагъэ къызэригъа­кIорэм фэшI» зытетхэгъэ Щытхъу тхылъымрэ шIухьафтынымрэ АР-м и Лъэпкъ тхылъеджапIэ къыфагъэшъошагъ.

ХэгъэунэфыкIыгъэн фае «хьа­кIэщ уцышъу» зыфиIорэ экологие Гупчэу Лъэпкъ тхылъеджапIэм щызэхэщагъэр зыла­жьэрэр мыгъэ илъэси 10 зэ­рэхъурэр. Адыгеир мэз Iужъу­хэмкIэ, гъочIэгъхэмкIэ, псыкъе­чъэхыпIэхэмкIэ баи. Респуб­ликэм къыгъэгъунэрэ чIыгум ипроцент 30-р хэушъхьафыкIыгъэу гъунэ зылъафырэ чIыопс чIыпIэх. Процент 14-р «Тыгъэ­къохьэпIэ Кавказ» зыфиIоу ЮНЕСКО-м и Дунэе чIыопс кIэн хэхьэ. ТхылъеджапIэм экологие хьакIэщэу щылажьэрэм Адыгеим идэхагъэ, ихьалэмэтыгъэ тхылъеджэхэм арегъашIэ, яхэку цIыкIу шIу алъэгъуным фепIух.

1999-рэ илъэсым чIыопс пар­кэу «ТхьачIышхор» ЮНЕСКО-м и Дунэе кIэн хэхьагъ. Ащ фэгъэхьыгъэ хьакIэщэу Лъэпкъ тхылъеджапIэм зэхищэхэрэм чIыопс паркым икъэухъумэнкIэ къэралыгъо хъызмэтшIапIэм ипащэу Шэуджэн Инвер хэлажьэ. ЧIыопс паркым узэрэщызекIощтым, къэкIыхэрэм ыкIи псэушъхьэу хэсхэм язытет хьакIэщым изэхэсыгъохэм ахэлажьэхэрэр нэIуасэ афешIых. Экологие мэхьанэ зиIэ Iоф­тхьэбзэ зэфэшъхьафхэр — Iэнэ хъураехэр, шIэныгъэ конференциехэр, зэIухыгъэ зэдэгущыIэгъухэр тхылъеджапIэм зэхещэх. А лъэныкъомкIэ ыгъэлэжьэрэ хьакIэщыр Урысыем ишъолъырхэм арыт тхылъеджапIэхэм щысэтехыпIэ афэхъугъ.