Охътэ кIэкIым, мэфэ ошIухэр къызфагъэфедэхэзэ, Кощхьэблэ районым Iоныгъор щызэшIуахы.

ЗэкIэмкIи гектар мин 18,6-рэ ахэм яIагъ, бэдзэогъум и 25-м ехъулIэу гектар мин 16,4-рэ Iуахыжьыгъ. АIожьынэу щытым ар ипроцент 90-рэ мэхъу. ГурытымкIэ бжыхьэсэ гектарым центнер 46,4-рэ къырахи, зэ­кIэмкIи тонн 68902-рэ къа­хьы­жьыгъ.

Iоныгъор мыщ зэрэщыкIорэм тыщигъэгъозагъ Кощхьэблэ район администрацием мэ­къу-мэщымкIэ и ГъэIорышIапIэ ипа­щэу Сэмэгу Заур. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, мы илъэсым хьэм рагъэубытыгъагъэр гектар 1460-рэ, коцыр зытелъыгъэр гектар мин 14990-рэ, рапсыр гектар 2112-рэ хъущтыгъэ.

— ТичIыгулэжьхэм мыгъэ къиныбэ алъэгъугъ. Тибжыхьасэхэм кIымафэр дэгъоу зэпачыгъэу, язытет тигъэразэщтыгъ. Ау гъатхэр къызэрихьэу ом изытет къызэIыхьагъ, мэлылъфэгъу мазэм ошъоу къехыгъагъэм лэжьыгъэхэм иягъэ аригъэкIыгъ. Нэужым мэзитIу фэдизрэ зэпымыоу къещхыгъ. Тирайон хэхьэрэ къоджэ псэу­пIэхэм псы къызкIэуагъэхэри ахэтыгъэх. Арэу щытми, тичIыгулэжьхэм агу агъэкIодыгъэп, лэжьыгъэу къахьыжьырэр нахь макIэми, игъом бжыхьасэхэм зэряшIушIагъэхэм ишIуагъэкIэ кIодыгъэ къахэкIыгъэп. Хьэм иIухыжьын бэрэ ощхым зэпигъэугъэми, мэкъуогъум и 20-хэм адэжь Iоныгъор аублагъ ыкIи зыгъэпсэфыгъо ямыIэу, мэфэ ошIухэр къызфагъэфедэхэзэ Iуахыжьыгъ. ГурытымкIэ гектарым центнер 47,4-рэ къыра­хыгъ. Ыпэрэ илъэсхэм ялъытыгъэмэ, ар центнери 3-кIэ нахь макI. ПстэумкIи тонн мини 7-м кIа­хьэу къырахыгъ, — къеIуатэ Сэмэгу Заур.

Рапсым иIухыжьыни районым щаухы. Гектар 2112-у яIагъэм центнер 20,5-рэ къырахи, тонн 4338-рэ пстэумкIи аIожьыгъ.

— Ом изытет иягъэ къэмыкIомэ, мэфэ заулэкIэ Iоныгъор тыухыщт. Коц гектар 1499-м щыщэу 13397-р Iуахыжьыгъах. ГурытымкIэ зы гектарым центнер 46,3-рэ къырахы. Гъэре- кIо елъытыгъэмэ, центнери 6-кIэ нахь макI. КъэIогъэн фае Еджэркъое, Кощхьэблэ, Дмитриевскэ къоджэ псэупIэхэм ячIыгулэжьхэм гурытымкIэ цент­нер 50-м ехъу къызэрэрахырэр, ау ом изытет зиягъэ къызэригъэкIыгъэхэ Майскэм, Вольнэм, Натырбые, Фэдз къыщырахырэр макIэ. Псы зытетыгъэхэм къатырэр гурытымкIэ центнер 30-м ехъурэп. Сигуапэу къыхэзгъэщы сшIоигъу Iуахыжьырэ лэжьы­гъэм ипроцент 70-м идэгъу­гъэкIэ гъомылапхъэ хэшIыкIыгъэным зэрэдиштэрэр, — еIо Заур.

Кощхьэблэ районым ихъыз­мэтшIапIэхэм лэжьыгъэ бэгъуа­гъэ къахьыжьыным илъэс къэс яшъыпкъэу дэлажьэх. БлэкIыгъэ илъэсхэм афэдэу гъэрекIуи пхъэным фемыжьэхэзэ чIыгури, чылапхъэу халъхьащтри зэри­фэшъуашэу агъэхьазырыгъагъэх. Бжыхьасэхэм минеральнэ чIыгъэшIухэмкIэ яшIушIагъэх, уцыжъ­хэр, уз зэфэшъхьафхэр къямыгоонхэм пае ищыкIэгъэ Iофтхьабзэхэр зэшIуахыгъэх.

Ащ ишIуагъэкIэ, ом изытет емы­лъы­тыгъэу, лэжьыгъэ дэгъу къырахы.

— Заур, лэжьыгъэу Iуа­хыжьырэм сыда ра­шIэрэр?

— ТихъызмэтшIэпIэ анахь инхэм зэкIэми непэрэ мафэм ялэжьыгъэ зыщаIыгъын псэуа­лъэхэр яIэх. Ахэр Iоныгъор ра­мыгъажьэзэ зэтырагъэпсыхьагъэх, лэжьыгъэр зыгъушъкIэ ахэм аратакъо, уасэр къыдэ­кIоефэ аIыгъы. Ащ фэдэ амал зимыIэхэм, анахьэу мэкъумэщ­фермер хъызмэтшIэпIэ цIыкIу­хэм, ялэжьыгъэ ащэ. Непэ уасэу иIэр бэп, коцыр, идэгъугъэ елъытыгъэу, килограммыр сомэ 11 — 12 ныIэп зэращэфырэр. Къыхэзгъэщы сшIоигъу чылапхъэхэр къызыщагъэкIырэ чIыгухэр зэрэтиIэхэр. Мыгъэ ахэр гектар мини 2 хъущтыгъэ, зэрифэшъуашэу Iуахыжьыгъ, лэ­жьыгъэ дэгъуи къытыгъ. Анахь хъызмэтшIэпIэ инхэм илъэс пчъа­гъэ хъугъэу чылапхъэхэр къагъэкIых. Ахэр КНИИСХ-м дэ­лажьэх, тирайон нахь къекIурэ чылапхъэхэр къыщащэфых, ячIыгухэм зыщарагъэушъомбгъу. Чылапхъэхэм алъэныкъокIэ гумэкIыгъо тиIэп.

— Комбайнэ тхьапша Iоныгъом хэлажьэрэр?

— ТихъызмэтшIапIэхэр техникэмкIэ зэтегъэпсыхьагъэх. Аужырэ шапхъэхэм адиштэрэ комбайнэхэр тиIэх. ЧIэнагъэ фамышIэу лэжьыгъэр Iуахыжьы. ЗэкIэмкIи комбайнэ 87-мэ Iоф ашIагъ, ахэм ащыщэу 77-р тичIыгулэжьхэм яех, 10-р гъу­нэгъу районхэм къарыкIыгъэх. КъэIогъэн фае мы аужырэ илъэсхэм къэралыгъо IэпыIэ­гъухэм яшIуагъэкIэ техникэ дэгъу тичIыгулэжьхэм зэрэзэрагъэгъотыгъэр.

Iоныгъор ыкIэм фэкIуагъ, ау Кощхьэблэ районым ичIыгулэжьхэм яIофшIэн джыри шIэхэу аухыщтэп. 2024-рэ илъэсым Iуахыжьыщт бжыхьасэхэр зытыралъхьащт чIыгум игъэхьазырын ыуж ихьагъэх. Лэжьыгъэм иIухыжьын дакIоу уарзэр комбайнэхэм къаупкIатэзэ хыпкъым ащыхатэкъуагъ. Джащ фэдэу хыпкъым ышъхьашъо агъэушъэ­быжьы, ажъо. Гъэтхасэхэм язытет уигъэ­рэзэнэу щыт. БлэкIыгъэ илъэсхэм ялъытыгъэмэ, ахэм яп­хъын мыгъэ лъэшэу гужъуагъэ, ом изытет ыпкъ къикIыкIэ икIэрыкIэу апхъыжьыгъэхэри ахэтых. ЗэкIэмкIи тыгъэгъэзэ гектар мини 9-м ехъу, натрыф гектар мини 6-м нахьыбэ, зэнтхъ гектари 135-рэ, сое гектар 470-рэ ыкIи нэмыкIхэр яIэх. Амалэу щыIэмкIэ къиныгъо хэфэгъэ хъызмэтшIапIэхэм IэпыIэгъу зэрафэхъухэрэр, АР-м мэкъу-мэщымкIэ иминистрэу Къонэ Анзаур пчъагъэрэ къызэрэкIуагъэр Сэмэгу Заур кIэ­ухым къыIуагъ.

ДЕЛЭКЪО Анет. Сурэтхэр: Iэшъынэ Аслъан.