Ныр исабыйкIэ зэрэгупсэфынчъэр, фэлъэкIырэмкIэ зышъхьамысыжьэу илъфыгъэ зэрипIурэр гум къыгъэкIэу зэлъашIэрэ тхакIоу Цуекъо Юныс литературэр аIуа­гъэмэ, зишIэжьыщтыгъэп, джарэу ыгуи ыпси ащ хэлъыгъ. Илъэс 60 Iэпэ-цыпэм гупшысэр куоу ылэжьыгъ.

Юныс бэдзэогъум и 27-м, 1940-рэ илъэсым Теуцожь районымкIэ къуаджэу Хьалъэкъуае къыщыхъугъ. Иса­быигъо зэо илъэс гуиххэм атефагъэми, гъашIэм фыриIэ гукIэгъу-шIулъэгъур зыкIи плъыкъуагъэп. Цуекъо Юныс зэ­реджэщтым, илъэпкъ, ихэку, ихэгъэгу агоуцонышъ, фэлъэкIырэмкIэ къызэрэдищэещтхэм пылъыгъ, ишIоигъо­ныгъи щы­Iэныгъэм къыщигъэшъыпкъагъ — тхэ­кIошхо хъугъэ.

Юныс Адыгэ кIэлэегъэджэ училищыр къыухи, кIэлэцIыкIу Унэм икIэлэпIоу, ащ ыуж кIэлэегъаджэу Iоф ышIагъ. Дзэ къулыкъур 1963 — 1966-рэ илъэсхэм ыхьыгъ. КъызэкIожьым, Iоф зэхэдз ымышIэу, предприятием слесарэу Iухьагъ, Мыекъопэ профтехучилищэу N 17-м икомсомольскэ организацие исекре­тарыгъ.

1970-рэ илъэсым хэку гъэзетэу «Социалистическэ Адыгеим» икорреспондентыгъ, Адыгэ хэку исполкомым телевидениемрэ радиовещаниемрэкIэ и Комитет иредакторыгъ, етIанэ гъэзетэу «Социалистическэ Адыгеим» иотдел ипэщагъ. 1986 — 1990-рэ илъэсхэм журналэу «Зэкъошныгъэм» ыкIи кIэлэцIыкIу журналэу «Жъогъобыным» яредакторыгъ.

Ытхыхэрэр 1961-рэ илъэсым къыщыублагъэу хиутыщтыгъэх. ТхакIом адыгабзэкIэ ирассказхэр автор куп зэгъусэу зэдагъэхьазырыгъэ сборникэу «Къушъхьэ чыжьэмэ япщыналъэхэр» (1975) къыдэхьагъэх, повестьхэу «Хымэ лыуз», «Къэзыгъэзэжьырэ ижъырэ шыухэр», повестьхэр, рассказхэр дэтхэу «Iэлъыныр Iапэм пызырэп, е Зы шIулъэгъу итхыд», роман ыкIи повестыр дэтэу «Шэфлъагъу», романхэу «Унэ плъыжь», «ГъучI Тыгъужъым итаурыхъ», «Тыгъэр лъагэу къыдэкIоягъ», мыхэм анэмыкIхэри, зы тхылъ хъурэ хэшыпыкIыгъэ тхыгъэхэри, трилогиери къыдигъэкIыгъэх. Мыхэм ащыщхэр урысыбзэкIи къыхиутыгъэх: «Чужая боль», повестыр ыкIи рассказхэр дэтхэу, романэу «Сказание о Железном Волке». Иповестьхэу «Кинжал танцора», «Последний лай старого выжлеца» зыфиIохэрэр, нэмыкIхэри республикэ тхылъ тедзапIэм хэшыпыкIыгъэ тхылъищ хъоу къыщыдигъэкIы­гъэх.

Юныс ичэщи имафи тхэным епхы­гъагъ, ипроизведение пэпчъ зы щыIэныгъэ охътэ хъугъэ-шIэгъэ иныр къыщиупкIэпкIэу, IэпэIэсэныгъэ ин зэрэхэлъыр мыгъуащэу, игеройхэри гум нэсхэу, иобраз пэпчъ хъупкъэ гъэнэфагъэ фи­шIыныр ыкIи темэшхоу «ЩыIэныгъэр ыкIи ЦIыфыр» зыфиIорэр, лъэныкъуабэкIэ къызэIуихыныр фызэшIокIыгъ.

Цуекъо Юныс итворчествэ ыуасэ кIагъэтхъэу, АМАН-(м) иинститутэу «Адыгская энциклопедия» зыфиIорэм къыдигъэкIырэ томыбэу «Черкешенка» ия V-рэ тхылъ Юныс итарихъ романэу «Кавказская дилогия» (2014) къыда­гъэхьагъ. Джащ фэдэу ирассказхэм ащыщхэр ыкIи роман пычыгъохэр мос­ковскэ журналхэу «Смена», «Крестьянка», «Литературная Россия», мыхэм анэмыкIхэми къарыхьагъэх, ипроизведениехэм ащыщхэр Урысыем ыкIи СНГ-м ащыпсэурэ цIыф лъэпкъхэм абзэкIэ зэрадзэкIыгъэх.

Цуекъо Юныс итворчествэ, ипроизвеедениехэм шIэныгъэлэжьхэм, тхакIо­хэм, нэмыкI цIыф гъэсагъэхэм Iофышхо адашIагъ ыкIи яшIошIхэр а зэкIэмкIэ къатхыгъэх, къараIотыкIыгъэх.

ИлъэсипшI пчъагъэм адыгэ литературэм Юныс щылэжьагъ, ышъхьэкIи ыгукIи зэдэштэныгъэ ин зэрэхэлъыгъэм фэдэу, ипроизведение зэгъэкIугъэу, рищэжьэгъэ гупшысэр ыкъудыимэ, ыкъу­дыизэ, пхъэтет Iуданэу, ащ кIоцIылъыр — темэр, идеер, образхэр, ахэм къя­шIэкIыгъэ литературэ шIыкIэ-хабзэхэр зэкIэ фызэшIокIэу къызэтыригъэщы­кIыщтыгъэх. ТеурыкIуагъэ хэлъыгъэп, зышъхьамысыжьэу, литературэр, гупшы­сэр, адыгэ щыIакIэр (ежь ылъэгъугъэу, зэхишIагъэу, анахь ыгу итIысхьагъэр) къыригъэлъэгъукIыгъ.

Юныс опсэуфэ республикэ гъэзетэу «Адыгэ макъэм» иныбджэгъушIугъ, къыт­фэгумэкIэу къытхахьэщтыгъ, фэсакъэу, тхэн IофшIэнэу тызфэгъэзагъэр тегу-гъоу дгъэцэкIэн зэрэфаер къытиIощтыгъ, дысыгъэп, къытфэсакъыщтыгъ.

Цуекъо Юныс ищыIэныгъэ зэрэщытэу илъэпкъ фигъэшъошагъ пIоныр къы­лэжьыгъэу зэрэщытым ишыхьатых ипро­изведение гъэшIэгъоныбэ; хигъэхъуагъ лъэпкъ гупшысэм, иадыгабзи ыухъу­магъ.

Ю. Цуекъор — Урысыем итхакIохэм я Союз 1980-рэ илъэсым щегъэжьагъэу хэтыгъ. (АМАН-м) шIэныгъэхэмкIэ Дунэе Адыгэ академием, икъуаджэу Хьалъэкъуае яцIыф гъэшIогъагъ.

Юныс — Адыгеим инароднэ тхакIу, УФ-м культурэмкIэ изаслуженнэ Iофы­шIагъ, Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо шIухьафтын литературэмкIэ тIогъогогъо къыфагъэшъошагъ, Урысыем итхакIохэм ыкIи «Роман-гъэзетым» япремиеу «Образ» къыфагъэшъошагъ, илъэс къэс Магомед Хункаевым ыцIэкIэ зэхащэрэ Iофтхьабзэу «Маэстро пера» зыфиIорэ шIухьафтынри къыратыгъ.

Тиадыгэ литературэ зыгъэбаигъэ тха­кIохэм, усакIохэм ятворчествэ зэри­фэшъуашэу зэдашIэмэ, гушъхьэлэжьыгъэшхоу къытфагъэнагъэм тэри нахь зытигъэушхущт, тилитературэ ныбжьыкIэми, уасэ зэриIэр нахь зэхэтшIэщт.

Мамырыкъо Нуриет.