Урысые Федерацием бзэджэшIагъэу щызэрахьэрэмкIэ зэфэхьы­сыжь­хэм къагъэлъагъо хэгъэгу кIоцI къулыкъухэр тикъэралыгъо иIоф­хэм язытет пытагъэ хэлъэу зэрэлъыплъэхэрэр.

[caption id="attachment_136599" align="aligncenter" width="800"] Ирина Волк.
Урысыем хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ иофициальнэ лIыкIу.[/caption]

Урысыем хэгъэгу кIоцI Iоф­хэмкIэ и Министерствэ иподразделениехэм Iоф ащызышIэнэу щыт пчъагъэм щэкIэ нахь мышIэми, цIыфхэм яфитыны­гъэхэр ыкIи яхэбзэ шIоигъо­ныгъэхэр къэухъумэгъэнхэмкIэ, хэбзэ рэхьатныгъэр гъэпытэ­гъэнымкIэ, бзэджэшIагъэхэр ыкIи хэбзэукъоныгъэхэр къыхэгъэщыгъэнхэмкIэ, ахэм апэшIуе­кIогъэнымкIэ япшъэрылъхэр дэх имыIэу агъэцакIэх.

2023-рэ илъэсым щылэ мазэм къыщыублагъэу мэкъуогъум нэс бзэджэшIагъэу зэрахьагъэм ипчъагъэ проценти 2-кIэ нахь макI, гъэрекIо мыщ фэдэ иуахъ­тэ егъэпшагъэмэ. Мы лъэны­къомкIэ зэрарэу ашIыгъэр про­цент 42,5-кIэ къеIыхыгъ.

ЦIыфхэм адызэрахьэгъэ бзэ­джэшIагъэхэр проценти 7,1-кIэ, укIыгъэ Iоф ыкIи ыукIын мурад иIагъэу агъэунэфыгъэр проценти 2,1-кIэ, ышIэзэ цIыфым ипсау­ныгъэ зэрар рихыгъэу проценти 5,2-кIэ, шъхьакIо рахы-гъэу проценти 9,6-кIэ нахь макIэ хъугъэх.

Мылъкум епхыгъэ, джащ фэ­дэу хъункIэн бзэджэшIагъэу зэ­рахьагъэхэр процент 11,7-кIэ, тыгъон бзэджэшIагъэр процент 17,6-кIэ, автомобилыр зэратыгъугъэр процент 25,2-кIэ, псэу­пIэхэр зэрахъункIагъэм епхыгъэ бзэджэшIагъэр процент 28,5-кIэ, транспортыр зэрэрафыжьагъэр проценти 8,8-кIэ нахь къеIыхыгъэх.

Iашэр, щэ-гынхэр, къэорэ пкъыгъохэр ыкIи веществохэр агъэфедэхэзэ зэрахьэгъэ бзэ­джэшIагъэхэм япчъагъэ проценти 4,3-рэ нахь къыщыкIагъ.

БзэджэшIагъэхэм, джащ фэ­дэу Iоф хьылъэхэм якъычIэ­гъэщынкIэ хэгъэгу кIоцI къулыкъум иIофышIэхэм IэпэIэсэныгъэ ахэлъэу IофшIэнэу агъэцакIэрэм ишIогъэшхо къэкIо. ГущыIэм пае, укIыгъэ ыкIи ащ фэдэ мурад яIэу зэрахьэгъэ бзэджэшIагъэхэр процент 99-м нэсэу къычIагъэщыгъ. Джащ фэдэу ышIэзэ цIыфым ипсауныгъэ зэрар, шъхьакIо зэрэрихыгъэм, хъункIэн бзэджэшIагъэ зэрэзэрихьагъэм япхыгъэ бзэджэшIагъэхэр процент 90-м кIахьэу къычIагъэщыгъэх.

Общественнэ чIыпIэхэм, ана­хьэу урамхэм, зыгъэпсэфыпIэ чIыпIэхэм ащызэрахьэгъэ бзэ­джэшIагъэу агъэунэфыгъэр, блэ­кIыгъэ илъэсым мыщ фэдэ иуахътэ егъэпшагъэмэ, проценти 8,3-кIэ нахь макIэ хъугъэ. ГущыIэм пае, урамхэм ащызэрахьэрэ бзэджэшIагъэхэр: щызэзэуагъэхэу зэрагъэунэфыгъэр процент 14,2-кIэ, зэрэщыты­гъуагъэхэр — процент 27-кIэ, хъункIэным епхыгъэ бзэджэшIагъэхэм япчъагъэ процент 27,1-кIэ къеIыхыгъ.

Къэбар-телекоммуникационнэ технологиехэр къызфагъэфедэзэ бзэджэшIагъэу зэра­хьэ­хэрэм япчъагъэ процент 27,9-кIэ нахьыбэ хъугъэ. Анахьэу анаIэ зытырагъэтырэр мы лъэныкъом Iоф дэзышIэрэ подразделениехэм якъулыкъушIэхэм яIэпэIэсэныгъэ хэгъэхъогъэныр, техникэм игъэфедэнкIэ хэшIыкI зиIэ къулыкъушIэхэр гъэхьазырыгъэнхэр ары.

БлэкIыгъэ илъэсым зэра­хьэгъэ бзэджэшIагъэу 2023-рэ илъэсым ищылэ-мэкъуогъу ма­зэхэм къариубытэу къычIагъэщыгъэр проценти 5,4-кIэ нахьыбэ хъугъэ. Мыщ дэжьым къэIогъэн фае бзэджэшIагъэхэм япроцент 27,7-р Iоф хьылъэхэм ыкIи хьылъэ дэдэхэм зэра­щыщхэр.

Зыныбжь имыкъугъэхэм алъэ­ныкъокIэ пэшIорыгъэшъ Iоф­тхьабзэхэр чанэу зэхащэх. Iэтахъохэм бзэджэшIагъэу зэрахьагъэхэмкIэ къызэIуахыгъэ уголовнэ Iофхэр проценти 7,7-кIэ нахь макIэ хъугъэ.

Транспорт инфраструктурэм ипсэуалъэхэм ащызэрахьэгъэ бзэджэшIагъэхэм япчъагъэ проценти 4,3-кIэ къеIыхыгъ.

2022-рэ илъэсым ищылэ-­мэкъуогъу мазэхэм ягъэпшагъэ­мэ, хэбзэнчъэу наркотикыр къызэрэрагъэкIокIыгъэм епхыгъэ бзэджэшIагъэр процент 11,2-кIэ нахьыбэу хэгъэгу кIоцI къулыкъум иIофышIэхэм къычIагъэщыгъ. Уголовнэ Iофэу зэ­хафыгъэхэм къакIэлъыкIоу хэ­бзэнчъэу къырагъэкIокIыгъэ наркотик зыхэлъ ыкIи акъылым егоорэ вещество тонн 12,5-м ехъу къаIахыгъ. Гъогухэр щынэгъончъэу щытынхэмкIэ зэхэубытэгъэ Iоф­тхьабзэхэр къулыкъушIэхэм зэ­рахьэх. Ешъуагъэу рулым Iус водительхэм япхыгъэу агъэунэфыгъэ гъогу хъугъэ-шIагъэхэр процент 21,6-кIэ, ахэм ахэкIо­дэгъэ цIыфхэм япчъагъэ процент 37-кIэ, шъобж зытещагъэ хъугъэхэр процент 19,4-кIэ нахь макIэ хъугъэх.

Мы аужырэ илъэси 10-м Урысыем ицIыфхэм ящынэ­гъончъагъэ къэухъумэгъэным мэкIэ-макIэу зыкъеIэты. А уахъ­тэм къыриубытэу УФ-м бзэ­джэшIагъэу щатхыгъэр проценти 10,9-кIэ, цIыфхэм адызэрахьэгъэ бзэджэшIагъэхэр фэдищым ехъукIэ къеIыхыгъ. УкIын бзэджэшIагъэ ыкIи ащ фэдэ мурад иIагъэу агъэунэфыгъэр процент 38,3-кIэ нахь макIэ хъугъэ. ЫшIэзэ цIыфым ипсауныгъэ зэрар зэрэрахыгъэм епхыгъэ бзэджэшIагъэхэм япчъа­гъэ фэдитIукIэ къащы­кIагъ.

2013-рэ илъэсым егъэпша­гъэмэ, хъункIэн бзэджэшIагъэ­хэм япчъагъэ фэди 3-кIэ къе­Iыхыгъ. Тыгъон бзэджэшIагъэу зэрахьагъэхэр фэди 4-кIэ, ахэм ахэхьэ псэупIэхэм зэрятыгъуагъэхэр фэди 3-кIэ, транспотым — фэди 6-кIэ нахь макIэ хъугъэ. Зыныбжь имыкъугъэхэм зэрахьэрэ бзэджэшIагъэхэр илъэ­си 10-м къыкIоцI фэди 2-кIэ къеIыхыгъ.

Мы аужырэ илъэси 10-м бзэджэшIэгъэ хьылъэхэм, ахэм ахэхьэ укIыгъэ Iоф зэрэзэри­хьагъэм ышIэзэ цIыфым ипсау­ныгъэ зэрар зэрэрихыгъэм шъхьакIо зэрэрихыгъэм япхыгъэхэр, нахьыбэу къычIагъэщыгъэх. Гъогухэм къатехъухьэрэ хъугъэ-шIагъэхэу 2013-рэ илъэ­сым къыщегъэжьагъэу агъэунэфыгъэм ипчъагъэ ебгъапшэмэ, ар фэди 3-кIэ, хэкIодагъэм япчъагъэ процент 47,6-кIэ, ­шъобж зытещагъэхэр процент 38, 2-кIэ нахь макIэ хъугъэ.

«УФ-м хэгъэгу кIоцI къулыкъухэм нэмыкI хэбзэухъумэкIо къулыкъухэр ягъусэу общественнэ рэхьатныгъэр ыкIи щынэ­гъончъагъэр къаухъумэ», — къыIуагъ Урысыем хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ иофициальнэ лIыкIоу Ирина Волк.