Кощхьэблэ районым гъэсэныгъэм ылъэныкъокIэ хэхъоныгъэхэр ешIых. Мыщ Iоф щызышIэрэ кIэлэегъаджэхэр, кIэлэеджакIохэр зэнэкъокъу зэфэшъхьафхэм ахэлажьэх, текIоныгъэ, хагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къахьых.

Мыгъэ районым дышъэ медалькIэ еджапIэр къэзыухыгъэу бэ иIэр, урысыбзэмкIэ зыкI къэралыгъо ушэтынхэм зы пшъэшъэжъые балли 100 къырихыгъ.

Гъэсэныгъэ учреждениехэм, кIэлэ­цIыкIу IыгъыпIэхэм язытет зыфэдэм, гъэхъагъэу ыкIи щыкIагъэу яIэхэм афэгъэхьыгъэу бэмышIэу тыдэгущыIагъ Кощхьэблэ район администрацием гъэсэныгъэмкIэ и ГъэIорышIапIэ ипащэу Бэрзэдж Асиет. Ащ къызэрэтиIуагъэмкIэ, зэкIэмкIи районым гурыт еджэпIэ 13, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэу 13 ит, джащ фэдэу гъэсэныгъэ тедзэ игъэкIотыгъэу арагъэгъоты. Районым зэхэонкIэ щынагъоу еджапIэ ыкIи кIэлэцIыкIу IыгъыпIэ итэп, ау еджэпIитIумэ игъэкIотыгъэ гъэцэ­кIэжьынхэр ящыкIагъэх, ащ фэгъэхьыгъэ тхылъхэр агъэхьазырыгъэх. Ахэр жъы хъугъэхэми, дэгъоу аIыгъых, язытет дэи дэд пIонэу щытэп. Зы кIэлэцIыкIу Iыгъы­пIэ кIэу ашIынэу щыт.

— ТиеджапIэхэр Iэмэ-псымэхэмкIэ зэтегъэпсыхьагъэхэу, сыд фэдэрэ лъэныкъокIи шапхъэу щыIэхэм адиштэу Iоф ашIэ, — къытфеIуатэ Бэрзэдж Асиет. — Непэрэ мафэхэм яхъулIэу гурыт еджа­пIэхэм ачIэс кIэлэеджакIохэм япчъагъэ мини 3,5-рэ мэхъу, зы сменэу еджэх. Мыгъэ я 11-рэ классыр нэбгырэ 92-мэ, я 9-р 311-мэ къаухыгъ. Ахэм зэрифэ­шъуашэу къэралыгъо ушэтынхэр атыгъэх, шапхъэхэм адиштэу кIуагъэх. Мыщ фэгъэхьыгъэ пэшIорыгъэшъ Iофтхьабзэу бэ зэхэтщагъэр, ащ ишIуагъэкIэ тиныбжьыкIэхэр есагъэхэу, мыщынэхэу шIэныгъэу аIэкIэлъыр къагъэлъэгъуагъ. Сигуапэу къыхэзгъэщы сшIоигъу Вольнэм дэт гурыт еджапIэу N 9-р къэзыухыгъэ Юлия Масел урысыбзэмкIэ балли 100 къызэрихьыгъэр, джащ фэдэу хьисапыр дэгъу дэдэу ащ ытыгъ, литературэмкIэ балл 91-рэ къылэжьыгъ. Профильнэ хьисапымкIэ балл 94-рэ къырихыгъ Владислав Гирянскэм, республикэмкIэ ар ятIонэрэ хъугъэ. УрысыбзэмкIэ Хьагъэужь Лианэ балл 93-рэ, Валентина Кудишинам, Щыкъ Асхьад, Екатерина Кружаловам балл 89-рэ къырахыгъ. Ахэм тIэкIукIэ ауж къинагъэх Брыцу Дианэ, БатIыжъ Саидэ, Олеся Долгашевар, Анзэрэкъо Атланэ. ХимиемкIэ балл 84-рэ къылэжьыгъ БатIыжъ Саидэ. Джащ фэдэу ялэгъухэм къахэщых Борсэ Дианэ, Цэй Мадинэ, КIэрэф Мадинэ, КIасэ Дианэ. Мыхэм янахьыбэм дышъэ медалькIэ еджапIэр къаухыгъ.

ЗыкI къэралыгъо ушэтынхэм яшIуагъэ­кIэ ныбжьыкIэу Москва, Санкт-Петербург, Ростов-на-Дону, Краснодар адэт апшъэрэ еджэпIэ анахь дэгъухэм ащеджэу тиIэр бэ, стипендие дэгъуи къахьы. Илъэс къэс, пандемиер хэмытэу, районым мафэрэ Iоф зышIэрэ лагерьхэр гурыт еджапIэхэм къащызэIуахы. Мэкъу­огъум и 10-м къыщегъэжьагъэу и 30-м нэс ахэм Iоф ашIагъ. ЗэкIэмкIи кIэлэеджэкIо 672-рэ якIолIагъ. Ахэм ащыщэу 602-м республикэ бюджетым, 70-м муниципальнэ бюджетым къахэхыгъэ мылъкумкIэ зарагъэгъэпсэфыгъ. Мэфэ 21-м кIэлэеджакIохэр агъэ­чэфыгъэх, лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ шIэныгъэу яIэхэм ахагъэхъуагъ ыкIи япсауныгъэ апсы­хьагъ. Шапхъэхэм адиштэу ахэр мафэм тIо агъэшхагъэх. Хабзэ зэрэхъугъэу, ыпэрапшIэу зипсауныгъэкIэ илэгъухэм акIэмыхьэрэ кIэлэцIыкIухэр, зянэ-зятэ зышъхьащымытыжьхэр, гъот макIэ зиIэ ыкIи сабыибэ зэрыс унагъохэм къарыкIыгъэхэр, хэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием хэлажьэхэрэм ясабыйхэр ары къякIолIагъэхэр.

— Асиет, гъэсэныгъэ тедзэм ылъэ­ныкъокIэ гъэхъагъэу шъуиIэхэм ягугъу къытфэпшIыгъэмэ дэгъугъэ.

— Лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ тикIэ­лэеджакIохэм гъэсэныгъэ тедзэ зэра­гъэгъотын алъэкIы. ЫпэкIэ Iоф зэрэтшIэщтыгъэм елъытыгъэмэ, тиныбжьыкIэхэм джы амал дэгъухэр яIэх, аужырэ шапхъэ­хэм адиштэрэ техникэр тиеджапIэхэм ачIэт. «Точка роста» зыфиIорэр районым ит гурыт еджэпIи 9-мэ къащызэIуахы­гъэу Iоф ащашIэ. ШышъхьэIум и 25-м нэс Кощхьаблэ дэт гурыт еджапIэу N 2-м, Игнатьевскэм дэт гурыт еджапIэу N 10-м ыкIи Вольнэм дэт гурыт еджапIэу N 9-м къащызэIутхыщт. Гурыт еджапIэм кIэлэеджакIоу чIэсым ипчъагъэ емылъытыгъэу, зэкIэми ар яIэн фае. КъыткIэхъу­хьэрэ лIэужхэм шIэныгъэ зэрагъэгъотынымкIэ амалэу яIэхэр зэфэдэным фэшI ищыкIагъэр зэкIэ республикэм щагъэцакIэ.

Джащ фэдэу «Центр детских инициатив» зыфиIорэр гурыт еджапIэ пэпчъ къащызэIутхыщт. Ащ ишIуагъэкIэ кIэлэеджэкIо анахь чанхэр зэрэугъоихэзэ, Iофтхьэбзэ зэфэшъхьафхэр зэхащэщтых, щыIэныгъэм чIыпIэ къин ригъэуцогъэ ныбжьыкIэхэм Iоф адашIэщт. Iэмэ-псымэхэр зэкIэ республикэ бюджетым имылъку­кIэ къащэфыщтых, кабинетхэр муниципалитетым ыгъэхьазырыщтых.

— КIэлэегъэджэ ныбжьыкIэхэр гурыт еджапIэхэм къящэлIэгъэнхэм фэшI сыда шъушIэрэр?

— Районым Iоф щызышIэрэ кIэлэегъэ­джэ ныбжьыкIэхэм мы сэнэхьатыр къызэрэхахыгъэм фэшI IэпыIэгъу афэхъух. ГущыIэм пае, федеральнэ программэхэм анэмыкIэу муниципалитетым зэтыгъоу сомэ мин 300 ареты. Районым хьисапымкIэ, химиемкIэ, биологиемкIэ, физикэмкIэ, тарихъымкIэ кIэлэегъаджэхэр ищыкIагъэх. Непэрэ мафэхэм яхъулIэу ахэр екъух, ау ныбжь зиIэхэр зытIысыжьхэкIэ, ахэм ачIыпIэ ихьан зэрэщымыIэм тегъэгумэкIы. Мы гумэкIыгъор дэгъэзыжьыгъэным пае гурыт еджапIэр къэзыухыхэрэм направление ятэты ыкIи еджэфэхэ Кощхьэблэ администрациер IэпыIэгъу афэхъу.

ГущыIэм пае, ХьакIэмзые еджапIэр къэзыухыгъэ кIалэм зэзэгъыныгъэ дэтшIыгъэу хьисапымкIэ кIэлэегъаджэу къыгъэ­зэжьынэу тежэ. БэмышIэу тиадминистрацие ипащэу Хьамыр­зэ Заур къыригъэблагъи ноут- бук ритыгъ. Джащ фэдэу балли 100 къизыхыгъэ пшъэшъэжъыер икIэлэегъаджэ игъусэу къыри­гъэб­лагъэхи ыгъэшIуагъэх. Пшъэ­шъэжъыер унэгъо къызэрыкIо къикIыгъэу, ежь-ежьырэу, репетиторхэм адэжь мыкIоу, зигъэ­хьазырыгъ. «Земский учитель» зыфиIорэ программэм диштэу мы илъэсым заявки 8 тэгъэхьазыры.

— ИкIыгъэ еджэгъу илъэсым анахь гъэхъагъэ зышIыгъэхэм ягугъу къэпшIыгъэмэ дэгъугъэ.

— КIэлэегъаджэм мэхьанэу иIэр къэIэтыгъэным фэшI еджапIэмрэ общественнэ IофышIэхэм­рэ зэпхыныгъэ зэдыряIэу зэдэлажьэх. Районым икIэлэегъа­джэхэр зэнэкъокъухэм ахэла­жьэх ыкIи хагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къыдахых. Мыгъэ егъэджакIо-гъэсакIом и Илъэсэу зэрагъэнэфагъэм мэхьанэ ин иI. Республикэм лъэныкъо зэфэ­шъхьафхэмкIэ зэнэкъокъухэр бэу щызэхащагъ, ахэм тикIэлэегъа­джэхэр чанэу ахэлэжьагъэх.

«Новой школе новые учителя» зыфиIорэ зэнэкъокъум иреспуб­ликэ уцугъо хагъэунэфыкIырэ чIыпIэ къыдихыгъ адыгабзэмкIэ ыкIи адыгэ литературэмкIэ кIэлэегъаджэу Бэрзэдж Азэ. 2023-рэ илъэсым АдыгеимкIэ икIэлэегъэджэ анахь дэгъу» зыфиIорэм иреспубликэ уцугъо инджылызыбзэмкIэ кIэлэегъа­джэу Мэрэтыкъо Фатимэ лауреат хъугъэ. «АдыгабзэмкIэ ыкIи адыгэ литературэмкIэ анахь кIэлэегъэджэ дэгъу» зыфиIорэм гурыт еджапIэу N 2-м икIэлэ­егъаджэу Бжьэц Фатимэ ятIонэрэ чIыпIэр къыщыдихыгъ. Мы илъэ­сым къыщегъэжьагъэу зэнэкъо­къум кIэлэпIухэри хэлэжьагъэх. КIэлэцIыкIу IыгъыпIэу N 1-м икIэлэпIоу ШъэоцIыкIу ФатIимэт апэрэ чIыпIэ къыдихыгъ. Я XVII-рэ Урысые зэнэкъокъоу «За нравственный подвиг учителя» зыфиIорэм ифинал ихьагъ гурыт еджапIэу N 8-м икIэлэегъаджэу Татьяна Чернышевар ыкIи диплом къыфагъэшъошагъ. Гъэсэныгъэ тедзэ языгъэгъотыхэрэмкIэ Урысые зэнэкъокъоу «Сердце отдаю детям» зыфиIорэм ишъолъыр уцугъо илауреат хъу­гъэ Юсупэ Беллэ. Мыхэм анэмыкI лъэныкъохэмкIи тикIэлэегъаджэхэр къахэщыгъэх.

— НыбжьыкIэхэм япсауныгъэ псыхьэгъэным фэшI районым сыда щашIэрэр?

— Ащ лъапсэ фэхъурэр спортзалхэр псэупIэ пэпчъ зэрадэтхэр ары, ахэр зэтегъэпсыхьагъэх. Спортым ылъэныкъокIэ тиныбжьыкIэхэр къахэщых. Казенно-Кужорскэм дэт гурыт еджапIэм спортзал хэтыгъэпти, гъэ­­рекIо кIэу щашIыгъ ыкIи къызэIуахыгъ. Ар еджэпIэ инэп, кIэлэеджэкIуи 120-рэ щеджэрэр, ау футбол, бильяард, гандбол, волейбол зыщешIэнхэ алъэкIыщт чIыпIэхэр щагъэпсыгъэх. Федеральнэ программэм ишIуагъэкIэ Iэмэ-псымэхэр агъэуцугъэх, муниципальнэ образованием имылъкукIэ чIыпIэхэр агъэхьазырыгъэх, зищыкIэгъэ чIыпIэхэм асфальт атыралъхьагъ, нэфынэр аращэлIагъ. КъэIогъэн фае къо­джэ псэупIэ пэпчъ тренажер залхэр зэрадэтхэр. Культурэм иунэхэм ягъэцэкIэжьын дакIоу ахэр агъэпсыгъэх. Джащ фэдэу дзюдом, самбэм тиныбжьыкIэхэр афэщагъэх.

ДЕЛЭКЪО Анет.