Сэнэхьат къинэу ыкIи щынагъоу щыIэхэм следователым иIофшIэн ащыщ. Мыщ ипшъэрылъхэм ахэхьэ лъэныкъо пстэумкIи уголовнэ Iофхэм язэхэфын.

Следовательхэм яIофшIэн зыфэдэр, мы сэнэхьатыр ищыIэныгъэ гъогу рипхынэу зэрэхъу­гъэр, игухэлъхэр къедгъэIота­гъэх УФ-м и Следственнэ коми­тет иследственнэ ГъэIорышIапIэу АР-м щыIэм и Мые­къопэ отдел истаршэ следо­вателэу Хьэсанэ Анзор Мурат ыкъом.

Следователь ныбжьыкIэм 2015-рэ илъэсым УФ-м и Следственнэ комитет иследственнэ ГъэIорышIапIэу АР-м щыIэм Мыекъопэ районымкIэ следст­веннэ отделым иIофшIэн щы­ригъэжьагъ. Нэужым, 2017-рэ илъэсым, старшэ следователэу Мыекъуапэ иследственнэ отдел агъэкIуагъэу мы мафэхэм ащ къулыкъур щехьы. Урысыем и Следственнэ комитет ыкIи АР-мкIэ и ГъэIорышIапIэ ­ищытхъу тхылъхэмкIэ мызэу, мытIоу къыхагъэщыгъ. «За службу закону» зыцIэ тын лъа­пIэр къыфагъэшъошагъ. 2019-рэ илъэсым «Следователь анахь дэгъу» зыфиIорэ щытхъуцIэр къыфаусыгъ.

— Анзор, уныбжьыкIэ дэдэу лъэгэпIэ инхэм уанэ­сын плъэкIыгъ. Следователь сэнэхьатыр къыхэпхын зэхъум сыда IэубытыпIэ пшIыгъэр, пшъэрылъэу зыфэбгъэуцужьыгъагъэр?

— Джыри гурыт еджапIэм сы­щеджэзэ хэбзэухъумэкIо къулыкъум сищыIэныгъэ еспхы­нэу сыкIэхъопсыщтыгъ. Ащ къы­хэкIэу Адыгэ къэралыгъо университетым июридическэ факультет сычIахьи, къэсыу­хыгъ. Нэужым следственнэ отделым сыкIозэ сэнэхьатым ишъэфхэм защызгъэгъозагъ. Джащыгъум тесыубытагъ мы сэнэхьатым сищыIэныгъэ еспхынэу. БзэджэшIагъэр къычIэгъэщыгъэныр ыкIи бзэджашIэм уголовнэ пшъэдэкIыжь егъэхьыгъэныр анахь пшъэрылъ шъхьаIэу си­Iэ­хэм ащыщ. Мыщ фэдэ еплъыкIэхэр ыкIи пшъэрылъхэр ренэу зыдэсIыгъыгъэх, непи а лъа-гъом сытетэу сырэкIо.

— УиIофшIэнкIэ щысэ зытепхын ыкIи шъхьэ­кIафэ зыфэпшIын цIыф уапэ къикIыгъа?

— ШъхьэкIафэ зыфэпшIын цIыфхэр мымакIэу щыIэх нахь мышIэми, сэ гупшысакIэу, еплъы­кIэу сиIэхэмкIэ Iоф сшIэ­нэу сыфэягъ. Арэу щытми, щысэ зытепхын нахьыжъхэр тиIэх, ахэм тарэгушхо.

— О уишIошIыкIэ, следователь сэнэхьатыр сыда анахьэу адрэхэм къазэрахэбгъэщырэр?

— Следователым иIофшIэн мэхьанэ ин зэриIэмкIэ ыкIи анахь къинхэм зэращыщымкIэ пстэуми къахэщы. ЦIыфым ищы­Iэныгъэ къырыкIощтыр следователым бэкIэ елъытыгъ. Шъып­къэ, къулыкъушIэ пэпчъ иIоф­шIэн къин. Ау цIыфым илажьэ шъыпкъагъэ хэлъэу бгъэунэфыныр, бзэджашIэм пшъэдэкIыжь ебгъэхьыныр Iоф псынкIэп, ащ мэхьанэшхо иI. ЦIыфым ищыIэныгъэ епхыгъэ пшъэдэкIыжь зыпылъ унашъо пшIыным икъоу уфэхьазырын фае.

— IофшIэным хэшIыкI дэгъу фыриIэным пае следователым сыд фэдэ шэн-зекIуакIэха хэлъынхэ фаер?

— Мы сэнэхьатым угу фэщагъэу, теубытэгъэ пытэ фыуи­Iэу урылэжьэн фае. ТиIофшIэн къинэу щыт, арышъ, кIуачIэу пхэлъым имызакъоу, психологическэу уузынчъэн ыкIи уфэ­хьазырын фае. АпэрапшIэ шъып­къагъэ ыкIи цIыфыгъэ пхэлъынхэ, юридическэ шIэныгъэ куу уиIэн фае, уипшъэрылъхэр икъоу бгъэцэкIэнхэм пае къиным зыкъебгъэгъащтэ хъущтэп. Пхъэшагъэр, лIыблэна­гъэр, цIыфыгъэр, шъыпкъагъэр, джахэр ары сэ сиIэубытыпIэхэр.

— ШIуагъэ къытэу бзэ­джэшIагъэхэр къычIэ­гъэщыгъэнхэм фэшI сыд фэдэ екIолIакIэха жъугъэфедэхэрэр?

— Сыд фэдэрэ IофшIэн згъэ­цэкIагъэми, бзэджэшIагъэм икъычIэгъэщын мэхьанэшхо есэты. ШIуагъэ къытэу бзэджэшIагъэхэр къычIэгъэщыгъэнхэм фэшI хэбзэгъэуцугъэр ренэу зэбгъэшIэн фае, ащ пае межведомственнэ зэхэсыгъохэм тахэлажьэ, шIэныгъэхэм ахэтэгъахъо. ЩыIэныгъэм къыздихьырэ лъэныкъуакIэхэм адиштэу бзэджэшIагъэу зэрахьэхэрэри зэхъокIыгъэх. Ащ къизгъэкIырэр — илъэс къэс нахь екIолIэкIэ гъэшIэгъонхэр къыфагъотыхэзэ бзэджэшIагъэхэр зэрахьэх, джащ фэдэу Интернетыр къызфагъэфедэ.

— Зы уахътэм къыриубытэу Iоф тхьапша ­следователым зэхифын ылъэкIырэр? Къэбархэр зэхэмыкIуакIэхэу сы­дэущтэу ахэм Iоф ада­пшIэра?

— Следственнэ уплъэкIунэу тшIыхэрэм анэмыкIэу гурытымкIэ уголовнэ Iофи 5 — 7 зэ­хэсфын сэлъэкIы. Спшъэ илъыр зэрэбэр къызгурыIозэ, шIуагъэ къытэу уголовнэ Iофхэр зэрэзэхэсфыщтым сыпылъ, сиIоф­шIэн кIэух дэгъу зыфэхъукIэ, кIуачIэ къытеты.

— Лажьэ зиIэу шъузэ­гуцафэрэм сыдэущтэу Iоф дашъушIэра? КъызэраIорэмкIэ, хэушъхьафыкIыгъэ екIолIакIэ иIэу следователым бзэ­джашIэм упчIэ реты, ащ къегъэлъагъо цIыфым шъыпкъэр къеIомэ е пцIы еусымэ…

— Допросым дэгъоу зыфэбгъэхьазырын фае. Сыда пIомэ шыхьатым, лажьэ зиIэу зэгуцафэхэрэм ыкIи зэрар зэра­хыгъэм екIолIэкIэ шъхьафхэр къа­фэбгъотыхэзэ упчIэхэр яптынхэу щыт. Ахэм яджэуапхэм ялъытыгъэу нэужым бзэджашIэм Iоф дэтэшIэ. Следователыр психологэу, бзэджашIэм ишэн- гъэпсыкIэхэм дэгъоу ащыгъуазэу щытын фае.

— Сыдэущтэу фэмы­хъукIэ бзэджашIэр ышIа­гъэм ебгъэуцолIэ­жьыщта?

— Щынагъэ хэлъэу егъэзыгъэкIэ зыпари ышIагъэм едгъэу­цолIэжьырэп. Ау бзэджэшIагъэ зэрэзэрихьагъэр къэ­зыушыхьатырэ материалэу къэ­тыугъоигъэм бзэджашIэр зыщыдгъэ­гъуазэкIэ, ышIагъэм ежь-ежьырэу еуцолIэжьы. Мыщ дэжьым къыгурэIо хьыкумым унашъо ышIы хъумэ пшъэдэ­кIыжьыр нахь макIэу зэрэра­гъэхьыщтыр. Мы шIыкIэм ыуж бэмэ зыкъа­Iотэжьы ыкIи бзэджэшIагъэ зэ­рэзэ­рахьа­гъэмкIэ зэрэкIэ­гъожьхэрэр ­къаIо.

—Хъугъэ-шIэгъэ гъэшIэгъон горэ угу къинагъэу къытфэпIотэжьын плъэкIыщта?

— Ары, ащ фэдэ уголовнэ Iоф зыпылъ хъугъэ-шIагъэхэм мымакIэу Iоф адэсшIагъ. Гущы­Iэм пае, илъэситIукIэ узэкIэ­Iэ­бэжьмэ, IэкIыб къэралым щыщ нэбгыритIур поселкэу Подгорнэм зэрэщаукIыгъэхэм епхыгъэ хъугъэ-шIагъэр зэхэсфыгъ. МыщкIэ уголовнэ Iоф къызэ­Iусхыгъ ыкIи зэхэфынхэр резгъэкIокIыхэзэ згъэунэфыгъэ бзэджэшIэ купым хэтхэм укIыгъэ Iофыр зэрэзэрахьагъэр. Джащ фэдэу аушъхьакIухэзэ емыкIу зекIуакIэхэр зыныбжь имыкъугъэхэм адызезыхьэгъэ купым хэтхэм къафызэIуахыгъэ уголовнэ Iофыр зэхэсфыгъ. Анахь уголовнэ Iоф къинэу сызэрихьылIагъэр зищыкIагъэм медицинэ IэпыIэгъур рагъэкIызэ, медицинэм иIофышIэхэм бзэджэшIагъэ зэрэзэрахьагъэр ары.

— БзэджашIэхэм, зэгуцафэхэрэм Iоф адэпшIэныр къинэу щыта?

— БзэджашIэхэм Iоф адэпшIэныр къэзыгъэкъинырэр бзэр, анахьэу урысыбзэр, амышIэ хъумэ ары.

— УищыIэныгъэкIэ уисэ­нэхьат ишIуагъэ ­къыокIыгъэу къэпIон плъэкIыщта?

— Сэнэхьатэу къыхэсхыгъэм сырыкIэгъожьэу къыхэкIыгъэп, сырыраз. Сыда пIомэ следо­ватель сэнэхьатым сишэн зэтыригъэуцуагъ, сищыIэныгъэ ыпсыхьагъ ыкIи гъэпсыкIэ гъэ­нэфагъэ къысхилъхьагъ.

— УисэнэхьаткIэ сыда анахьэу угу рихьырэр?

— Лажьэ зэрахыгъэхэм яфитыныгъэхэр зэтегъэуцожьы­гъэнхэр, бзэджашIэхэм пшъэ­дэкIыжь ягъэхьыгъэныр анахь шъхьаIэу къыхэсэгъэщы. Джащ фэдэу шIуагъэ къытэу Хэгъэгум ыкIи хабзэм къулыкъур афэсхьыныр шэнышIу сфэхъугъ.

— УиIахьыл-гупсэхэм уиIофшIэн сыд фэдэ еплъыкIа фыряIэр? ­Уизыгъэпсэфыгъо уахътэ сыдэущтэу бгъа­кIора?

— IофшIэныр къин хъумэ, ар щыIэныгъэмкIэ зэхэошIэ. Хэтрэ цIыфи зэрэшIоигъоу, сэ зыз­гъэпсэфынэу охътабэ сиIэп. Арэу щытми, сиунагъо сыхэсэу уахътэр зэрэзгъэкIощтым сыпылъ. Шапхъэхэм къыдалъытэрэ сыхьат пчъагъэмкIэ следовательхэм Iоф ашIэнэу хъурэп. КъыхэкIы IофшIапIэм тыкъы­чIанэу ыкIи зыгъэпсэфыгъо мафэхэми къулыкъур тхьын фаеу. Сигупсэхэр ащ есэжьыгъэх. Уахътэ сиIэ хъумэ спортым сыпылъ.

— ЕзыгъэжьэгъэкIэ следовательхэм сыдэущтэу уафэлъаIо пшIоигъуа?

— Мы сэнэхьатыр къыхэзыхыгъэ ныбжьыкIэхэм сызэрафэлъаIорэр лъэбэкъоу ашIыгъэм рыкIэмыгъожьынхэу, Iэдэб ахэлъэу япшъэрылъхэр щытхъу хэлъэу агъэцэкIэнхэу ары. Ахэр къазыдэхъухэкIэ, яIофшIэн псын­кIэ къафэхъущт. Джащ фэдэу тимэфэкIкIэ сиIофшIэгъухэм сафэлъаIо псауныгъэ яIэу, яIоф­шIэн гухахъо хагъуатэу, гукIуа­чIэу яIэм къыкIимычэу, ябын-­унагъохэм къызэхашIыкIхэу щыIэнхэу.

КIАРЭ Фатим. Сурэтыр: А. Iэшъын.