РеспубликэмкIэ игъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьынхэр зэрашIы­лIэрэ псэуалъэхэм ащыщ Шэуджэн районым ит къутырэу Чернышевым дэт гурыт еджапIэр. 1965-рэ илъэсым ар къызэIуахыгъагъ, ащ къыщегъэжьагъэу агъэкIэжьэу къы­хэ­кIыгъэп.

Урысые Федерацием и Президентэу Владимир Путиным иунашъокIэ къэралыгъо программэм къыдыхэлъытагъэу игъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьынхэр гурыт еджапIэхэу ахэр зищыкIагъэхэм арашIылIэх.

Федеральнэ программэм ишIуагъэкIэ мэлылъфэгъу мазэм къыщегъэжьагъэу IофшIэнхэр мыщ щырагъэжьагъэх. Сомэ миллион 23-рэ тефэнэу агъэ­нафэ. Гурыт еджапIэм ипащэу Ожъ Руслъан къызэрэтиIуа­гъэмкIэ, нэбгырэ 200 ащ чIэфэ, непэрэ мафэм ехъулIэу нэбгырэ 90-мэ шIэныгъэ арагъэгъоты. Мыгъэ я 11-рэ классыр нэбгырэ 11-мэ, я 9-р нэбгыри 8-мэ къаухыгъ, нэбгырэ 14 апэрэ классым чIэхьанэу щыт. Мы еджапIэм ежь къутырым щыщхэм анэмыкIэу псэупIэу Веселэм, гъунэгъу къоджэ псэу­пIэхэм къарыкIырэ кIэлэеджа­кIохэр, кIэлэегъаджэ­хэр къэкIох.

Гурыт еджапIэу игъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьынхэр зэрашIылIэрэм тычIэхьагъ, дэпкъхэмрэ бэмышIэу хагъэуцогъэ шъхьангъупчъэхэмрэ къагъанэхи, адрэр зэкIэ агъэтэкъуагъ. IофшIэныр щыжъот, шъхьадж зыфэгъэзагъэр зэрифэшъуашэу егъэцакIэ. ЕджапIэм ышъхьэ тыралъхьа­жьын къодыеу къафэнэгъагъ, электро-рыкIуапIэхэр, зэрагъэ­фэбэщтхэр зэкIэ зэблахъугъэх, канализациер ашIыгъ, дэпкъхэр зэщиз ашIыжьыщтыгъэх. Джэхашъохэр зэкIэ рагъэчъыкIы­жьынхэшъ, плиткэ тырадзэ­жьыщт. ЕджапIэм ыкIыби зэтырагъэпсыхьажьы.

— ТиеджапIэ зэкIэмкIи класс 11 хэтыгъ, ау ыпэкIэ мастерскоеу тиIагъэр физикэмкIэ кабинетэу зэтетэгъэпсыхьажьы. «Точка роста» зыфиIорэм пае кабинет тшIыщт. Естественнэ­-шIэныгъэ лъэныкъомкIэ тикIэлэеджакIохэм яшIэныгъэхэм ахагъэхъон алъэкIыщт. ХимиемкIэ, биологиемкIэ, физикэмкIэ кабинетхэр зэрифэшъуашэу зэтетэгъэпсыхьэх. ХэушъхьафыкIыгъэ классэу дгъэнэфагъэхэм лабораториехэр ахэдгъэуцонхэу тэгъэхьазыры, партэ пэпчъ псырыкIуапIэхэр, электричест­вэр аращэлIагъэх, зэхъокIыныгъэхэр тэшIых. ШхапIэри тIэкIу зэблэтхъущт, шхыныгъохэр къы­зытырагъэуцон алъэкIыщт чIыпIэ дгъэнэфагъэ, зыщыпщэры­хьэ­хэрэмрэ зыщышхэхэрэмрэ шъхьаныгъупчъэшхохэр азы­фагу дэтыщтых, — еIо Ожъ Руслъан.

Гурыт еджапIэр игъэкIотыгъэу зэрагъэкIэжьырэм дакIоу Iэмэ-псымэхэр зэкIэ кIэу чIагъэуцощтых. Мыщ Iоф щызы­шIэхэрэм зэгурыIоныгъэ ахэ­лъэу кIэлэеджакIохэм шIэныгъэ ара­гъэгъоты. Предмет зэфэшъхьаф­хэмкIэ кIэлэегъаджэхэр икъухэ­рэп, ныбжьыкIэу къакIорэр ма­кIэ, ау хэкIыпIэ къагъоты­гъэу кIэлэеджакIохэм нэмыкI предметхэр арагъэхьын алъэкIынэу рагъэджэжьых.

Джащ фэдэу хэушъхьафыкIыгъэ программэм ишIуагъэкIэ еджапIэм къыпэIулъ щагур зэрифэшъуашэу зэтырагъэпсы­хьащт. Ащ сомэ миллиони 7-м кIахьэу тефэнэу агъэнафэ. Iу­хьапIэм асфальт тыралъхьащт, зыщагъэпсэфынэу пхъэнтIэкIу­хэр агъэуцущтых, къэгъагъэхэр, чъыгхэр агъэтIысхьащтых. Проектым диштэу IофшIэнхэр агъэ­цакIэх.

ГъэцэкIэжьын IофшIэнхэр шышъхьэIум и 15-м нэс аухынхэу агъэнафэ. Пшъэрылъэу иIэмкIэ гъунэпкъэ гъэнэфагъэ зиIэ обществэу «Перспектива» зыфиIорэм планым диштэу Iоф­шIэнхэр егъэцакIэх. Ащ ипащэу Тыу Аскэрбий гущыIэгъу тыфэ­хъугъ.

— Уахътэ тымыгъэкIодэу гъэ­цэкIэжьынхэм ауж тихьагъ. КIэлэцIыкIухэр зычIэсыщт еджа­пIэр зэрифэшъуашэу зэтегъэ­псыхьэгъэным лъэшэу тынаIэ тет. ЕджапIэм ыкIыб шпаклевкэ тыралъхьагъэу къагъэлэжьы. Ом изытет дэгъу, шIэхэу къэгъу­шъыжьы. Унашъхьэр хьазыр, тетлъхьащтыр мы мафэхэм къащэжьынэу щыт. Непэрэ ма­фэм унашъхьэр нэбгыри 4-мэ тыралъхьэ, унэ кIыбыр ыкIи ыкIоцI нэбгыри 6-мэ агъэцэ­кIэжьы, электричествэр нэбгыри 2-мэ зэблахъугъ. ИщыкIагъэ­мэ, цIыфхэр къедгъэкIолIэнхэ амал тиI. Джащ фэдэу еджапIэр зыдэт чIыпIэм изэтегъэпсыхьан­кIи зэзэгъыныгъэ къыддашIыгъ. Iоныгъом и 30-м нэс пIалъэ къытфагъэуцугъ, ау илъэсыкIэ еджэгъум нэс еджэпIэ Iупэр зэкIэ зэтедгъэпсыхьанэу тэгъэ­нафэ. IофшIэнхэр зэрэдгъэца­кIэхэрэм пшъэрылъэу иIэмкIэ гъунэпкъэ гъэнэфагъэ зиIэ об­ществэу «Стройконтроль» зыфиIорэр лъэплъэ, — еIо Аскэрбый.

Зигугъу къэтшIыгъэ IофшIэнхэм анэмыкIэу гъунэгъу чIыгу Iахьыр къагъэнэжьыгъэу спорт площадкэ щашIы. Тэ тызыкIогъэ мафэм ар аублэгъагъ. АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат ишIуагъэкIэ ар рагъэжьагъ, сомэ миллиони 9-м ехъу тефэнэу агъэнафэ. Ащ хэхьащт кIэлэцIыкIухэр зыщыджэгунхэ алъэ­кIыщт спорт площадкэр, футбол зыщешIэщтхэр ыкIи тренажер зэфэшъхьафхэр зыдэщытыщтхэр. ЧIыгу шъхьашъор тракторымкIэ аукъэбзэу тыIухьагъ. ЧIыгур зэ­­щиз ашIыжьынышъ, искуственнэ уц футбол щешIэнхэу тыралъхьащт. IофшIэнхэр Iоныгъом и 1-м нэс къаухынхэу агъэнафэ.

Чернышевым дэт гурыт еджа­пIэр аужырэ шапхъэхэм адиштэу хъущт, Iоныгъом и 1-м кIэлэ­еджакIохэри, кIэлэегъаджэхэри гушIоу къекIолIэжьыщтых. ШIэныгъэ агъотынымкIэ Iэрыфэгъу къафэхъущт Iэмэ-псымэ зэфэшъхьафхэр джы мыщ чIэтыщтых.

Зарево къоджэ псэупIэм къутыри 10 хэхьэ. ГъэрекIо мы программэм ишIуагъэкIэ Заревэм дэт гурыт еджапIэр агъэ­кIэжьыгъ, джырэ шапхъэхэм адиштэу зэтырагъэпсыхьажьыгъ.

Республикэм ирайон пэпчъ якъоджэ псэупIэхэр нахь зэтегъэпсыхьагъэ мы аужырэ илъэс­хэм зэрэхъухэрэр нэрылъэгъу. Гурыт еджапIэхэр, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэр, культурэм иунэхэр зэрагъэкIэжьыхэрэм ямызакъоу, ыпэкIэ зыдэмытыгъэхэм кIэу ащашIых.

Лъэпкъ проектэу «Культурэм» къыдыхэлъытагъэу къутырэу Чернышевым культурэм и Унэу дэтыри агъэкIэжьы, ащи нэужым текIолIагъ. Зарево къоджэ псэу­пIэм ипащэу Хьамырзэкъо Мурат къызэрэтиIуагъэмкIэ, 1950-рэ илъэсым ар къызэIуа­хыгъагъ. Мэзэ заулэ хъугъэу игъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьынхэр мыщ щырагъэжьагъэх. Сомэ миллион 21-рэ мин 800-рэ пэIухьанэу агъэнафэ. Ащ ишIуа­гъэкIэ унашъхьэр зэблахъущт, дэпкъхэр агъэкIэжьыщтых, джэхашъор, фэбэрыкIуапIэхэр зэ­блахъущтых. Культурэм и Унэ тхылъеджапIи хэт, зэкIэмкIи нэбгырэ 17-мэ Iоф щашIэ, ­лъэпкъ ансамблэм хэт нэбгыри 6-ри ахэм ахэхьэ. Илъэсым ыкIэ нэс IофшIэнхэр аухынхэу агъэ­нафэ.

— Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат лъэшэу ынаIэ къыттырегъэты. Къоджэ псэу­пIэм хэхъоныгъэхэр ышIынхэмкIэ сыдигъуи IэпыIэгъу къытфэхъу, программэ зэфэшъхьаф­хэм тахегъэлажьэ. Ахэм яшIуа­гъэкIэ тикъоджэ псэупIэхэр нахь зэтегъэпсыхьагъэ мэхъух. КIэлэеджакIохэм шIэныгъэ амалэу аIэкIэлъхэм ахэхъо. ЦIыфхэм языгъэпсэфыгъо уахътэ зыщагъэкIощт чIыпIэхэр нахь зэтегъэпсыхьагъэхэу, тиныбжьыкIэхэр творчествэм нахь фэ­щагъэ хъунхэмкIэ амал дэгъухэр яIэ хъугъэ. Программэу «Чистая вода» зыфиIорэм ты­хэлажьэ, псырыкIуапIэу жъы хъугъэхэр къытфызэблахъух. Гъэмафэ зыхъукIэ цIыфхэм псыр афикъущтыгъэп. А гумэкIыгъор дэгъэзыжьыгъэ хъущт. Джащ фэдэу гъогухэр зэтырагъэпсыхьэх, нэфынэ хъугъэх. БэмышIэу Чернышевым щыщ цIыфхэр кIэлъэIухи, бэдзэр цIыкIу къызэIутхыгъ, тхьамафэм зэ ермэлыкъ щызэхащэ. Джащ фэдэу почтэ кIэу къызэIутхыгъ, — еIо Хьамырзэкъо Мурат.

ДЕЛЭКЪО Анет.