Адыгэмэ ятарихъ, лъэпкъ культурэр кIэзыугъуаеу, лъэпкъ Iофыгъо пчъагъэмэ якIэщакIоу, ушэтакIоу ыкIи тхыдэIуатэу, лъэпкъым тапэкIэ къырыкIощтым зыгу фэузэу, цIыф гумызагъэу Тэу Аслъан ыныбжь илъэс 75-рэ зэрэхъугъэр хигъэунэфыкIыгъ. АщкIэ фэгушIохэу иIофшIэгъухэр АР-м и Лъэпкъ музей щылажьэхэрэр, «Адыгэ макъэм» къэтхагъэх. ИщыIэныгъэ гъогу, иIофшIагъэхэм уасэ афашIэу Тэу Аслъан зэрэфэразэхэр къизыIотыкIырэ тхыгъэу къагъэхьыгъэр къыхэтэуты.

Тиреспубликэ имызакъоу, адыгэхэр зыщыпсэухэрэ къэралыгъохэм щызэлъашIэрэ титарихъ шIэныгъэлэжьэу, археологэу Тэу Аслъан 1948-рэ илъэсым къуаджэу Тэуйхьаблэ къы­щыхъугъ. Джэджэхьэблэ гурыт еджапIэр 1966-рэ илъэсым къыухи аттестатыр къызыратыжьым ыужырэ пчэдыжьым ячылэ фермэ Iухьи, дзэ къулыкъум ащэфэ колхозым ишэ­хъуагъ. Къулыкъу ужым 1974-рэ илъэсым щегъэжьагъэу 1979-рэ илъэсым нэс, колхозэу «Октябрэм» иятIонэрэ бригадэу Янэкъо Исхьакъ зипэщагъэм механизатор чанэу щылэжьагъ. Комсомольскэ-ныбжьыкIэ звеном ипэщагъ. Нэужым Адыгэ къэралыгъо кIэлэегъэджэ институтым филологиемкIэ ифакультет чIэхьагъ ыкIи къыухыгъ. Тиуниверситет тарихъымкIэ ифакультети щеджагъ.

Адыгэ хэку краеведческэ музеим 1981-рэ илъэсым Iу­хьагъ ыкIи джы къызнэсыгъэм научнэ IофышIэ шъхьаIэу ащ щэлажьэ. Мы илъэс дэдэм щегъэжьагъэу археологие экспедициехэм ахэ­лажьэу ыублагъ.

1978-рэ илъэсым щегъэжьагъэу Краснодарскэ псыIыгъыпIэм икъыблэ нэпкъ археологием исаугъэтхэм якъыщыхэгъэщын дэлэжьагъ. Ащ къыгъотыгъэхэм ащыщых ижъырэ псэупIэжъхэу, къэхэлъэжъхэу, тхьэ­лъэIупIэхэу КIышкыр, Пхъэ­гъугъапэр, Пщыкъуйхьаблэр, Псэкъупсэ къэхэлъэжъхэр, Мартэбгышъхьэр, Къэпэнэшхор, Къэпэнэжъыер, Пщыщ-1, Пщыщ-2. Ахэм ятIынхэм Адыгеим, Москва, Ленинград, Францием къарыкIыщтыгъэ археологхэм ягъусэу ахэлэжьагъ. Къуаджэу Улапэ, Къэбэхьэблэ Iошъхьи­тIум, Келермесскэм, Серегинскэм, Чернышевым яIуашъхьэ­хэм, псэупIэжъэу Свободнэм яуплъэкIунхэм ахэлэжьагъ ыкIи пкъыгъуабэ къащигъотыгъ.

Апэ къыугъоигъэ артефактхэр Краснодарскэ къэралыгъо тарихъ-археологическэ музееу Фелициным ыцIэ зыхьырэм ритыгъэх, КъокIыпIэ лъэпкъхэм яискусствэ имузеи, ащ икъутамэу

Мыекъуапэ дэтым, АР-м и Лъэпкъ музеи яэкспедициехэм ахэтэу къычIихыгъэхэр яфондхэм ахэлъых.

Тихэгъэгуи, IэкIыбыми ащызэхащэгъэ конгрессхэм, симпозиумхэм конференциехэм пчъа­гъэрэ ахэлэжьагъ. АдыгабзэкIэ археологием фэгъэхьыгъэ апэрэ тхылъыр ытхыгъ ыкIи къыдигъэ­кIыгъ. Статья зэфэшъхьафхэу 120-м ехъу къыхиутыгъ. Обществэу «ШIэныгъэм» хэт, лекциехэм къафеджэ.

Илъэс пчъагъэм Адыгеим икIэлэеджакIохэр республикэ ыкIи урысые олимпиадэхэм афигъэхьазырыгъэх, текIоныгъэ­хэр къащахьыгъ. ИкIэлэеджа­кIохэм ащыщ УФ-м и Президентэу Владимир

Путиным ыцIэкIэ къатырэ стипендиер къылэжьыгъ ыкIи УрысыемкIэ анахь кIэлэкIэ сэнаущ нэбгыришъэу илъэсым къыхагъэщыгъагъэхэм ащыщ хъугъагъэ.

Урысыем ижурналистхэм я Союз Аслъан хэт, Адыгэ телевидением икъэтынхэм ренэу ахэлажьэ, республикэ гъэзетхэм, журналхэм итхыгъэхэр къащыхеутых.

Общественнэ организациеу «Адыгэ Хасэр» зызэхащагъэм щегъэжьагъэу иIофшIэнхэм ахэ­лажьэ ыкIи ащ и Совет хэт. IэкIыбым къикIыжьырэ тилъэпкъэгъухэр хэкум хэгъэгъозэгьэнхэмкIэ Гупчэм илъэс заулэрэ ипэщагъ.

Этнографическэ мэфэкIхэу адыгэ ИлъэсыкIэр, Къэгъэгъэштахьыр, адыгэ быракъым и Мафэ къэIэтыжьыгъэнхэм ыкIи зэхэщэжьыгъэнхэм ахэлэжьагъ. Илъэс къэс ежь ишIоигъоныгъэ­кIэ Адыгеим ирайонхэм зекIохэр къащырещэкIых.

Ахэм анэмыкIэу, 1986-рэ илъэсым щегъэжьагъэу культурнэ кIэныжъым иухъумэнкIэ республикэ ГъэIорышIапIэм дэлажьэ. Саугъэтхэр къыхэгъэ­щыгъэнхэм, паспортхэр апылъхьэгъэнхэм мызэу, мытIоу хэлэжьагъ.

Игъэхъагъэхэри бэрэ хагъэу­нэфыкIыгъэх: 2009-рэ илъэсым, «АР-м культурэмкIэ изаслуженнэ IофышI» зыфиIорэр, медалэу «За трудовое отличие», Цыгъо Теуцожь имедаль ыкIи юбилейнэ медальхэр къыфагъэшъошагъэх.

Мы лъэхъаным тарихълэжьэу ыкIи археолог цIэрыIоу Тэу Аслъан АР-м и Лъэпкъ музей щэлажьэ. ИIофшIэн лъэшэу фэшъыпкъ. Илъэс пчъагъэхэм къыугъоигъэ пкъыгъохэм ыкIи ыушэтыгъэ археологие саугъэт­хэм музеир къагъэбаи.

Мы мафэхэм Тэу Аслъан ыныбжь илъэс 75-рэ хъугъэ. Музеим иIофышIэхэр ащкIэ лъэшэу ягуапэу фэгушIуагъэх. Аслъан удэлэжьэнкIи уиныбджэгъункIи цIыфышIоу, цIыф рэ­хьатэу, бэрэчэтэу щыт. ИшIэны­гъэхэмкIэ игуапэу къыдэлажьэ­хэрэм адэгуащэ, сыд фэдэ упчIэкIэ зыфэбгъэзагъэми, джэ­уап къыкIэрыпхын плъэ­кIыщт.

Псауныгъэ пытэ иIэнэу, жъышъ­хьэ мафэ хъунэу Аслъан тыфэлъаIо. Джыри илъэсыбэрэ къытхэтынэу, тызэдэлэжьэнэу тыщэгугъы.

АР-м и Лъэпкъ музей иIофышIэхэр.