Тыркуем щыпсэурэ адыгэхэм журналистхэмкIэ бэрэ тахэхьэ, ящыIакIэ фэгъэхьыгъэ теле-, радиокъэтынхэр, гъэзетхэм апае тхыгъэхэр тэгъэхьазырых. Джыри ащ фэдэ пшъэрылъ сиIэу Истанбыл екIурэ гъогум сытехьагъ.

Адыгэ республикэ хасэм ишIуагъэкIэ мы кIогъур зэхэщагъэ хъугъэ ыкIи Истанбыл имызакъоу, нэмыкI чIыпIэхэми санэсынэу амал сиIагъ. Ау зэкIэри зэкIэ­лъыкIоу. Къалэу Истанбыл Тыркуем икъэлэ анахь ин ыкIи тилъэпкъэгъоу мыщ дэсхэм япчъагъэ гъэ къэс хэхъо. Ащ елъыты­гъэуи Адыгэ хэсэ пчъагъэ щэлажьэ. Ахэм зы хабзэ яI. Гъэмафэм иублэгъум зэ­фэхьысыжь къэгъэлъэгъонхэр зэхащэх ыкIи бжыхьэм нэс яIофшIэн зэпыугъо фашIы. Джащ фэдэу Истанбыл ихэсэ анахьыжъхэм ащыщэу Багъларбашы хасэкIэ заджэхэрэм зэхищэгъэ пчыхьэзэхахьэм сытефагъ.

Мы хасэр Истанбыл хасэхэм анахьыжъ, 1952-рэ илъэсым зэхащэгъагъ. Ащ щегъэ­жьагъэу адыгэхэм язэхэхьапIэу, язэIукIапIэу къэнэжьы. Хасэм къэшъокIо купхэр иIэх, адыгабзэкIэ егъэджэнхэр щызэхащэх, лъэпкъ шхыныгъохэр щашIых. Джащ фэдэу лъэпкъ культурэм, шэн-хабзэхэм, бзэм яухъумакIоуи щытых. ДжырэкIэ хасэм къэшъокIо купи 4 щэлажьэ ыкIи анахь цIыкIу дэдэхэм къащегъэжьагъэу мыщ зыщагъасэ. ГущыIэм пае, анахьыжъ дэдэхэм якуп ыцIэр «Мардж» ыкIи мыщ къакIохэрэр кIэлэкIэ дэдэхэп, ау ащ емылъытыгъэу, тхьамафэ къэс зы мафэ къэшъонхэу хасэм макIох.

— Нахь зыныбжь хэкIотагъэхэми тпкъы дгъэлэжьэн, тыкъэшъон тIуи илъэси 10 нахьыбэ хъугъэу купэу «Мардж» дгъэ­псыгъагъэ, — къеIуатэ Шэуджэн Умит. — Джы япчагъэкIи нахьыбэ хъугъэх, дахэуи къэшъох. ТэркIэ мыщ мэ­хьанэ­шхо иI, тикъашъо, тишъуашэ нэ­мыкI лъэпкъхэр сыдигъуи къетхъох ыкIи ахэм аIэкIэмыхьанхэм пае ансамблэхэр шIокI имыIэу дгъэлэжьэнхэ фае. Шэуджэн Умит Багъларбашы хасэм итхьаматэу щытыгъ, джы Кавказ хасэхэм яфедерациеу Тыркуем итым ипащ. Ау хэсэ тхьамати, нэмыкI IэнатIэ зиIэ тилъэп­къэгъухэри «Марджым» къыщэ­шъох. Мары джы непэ мы хасэм ипащэу Мэлгощ Юксел пчыхьэзэхахьэм ипэублэ къашъо хэт ыкIи ащ ыуж пчэгум къе­нэшъ, якъэгъэлъэгъон къеблэгъэгъэ илъэпкъэгъухэм шIуфэс къарехы. Нахьыжъхэм якупэу «Марджым» хэтхэми къэлэшхом игъогуонэ чыжьэхэр зэпачыхэзэ тхьамафэ къэс къэшъонхэу хасэм зыкIакIохэрэр къаIотагъ.

— Илъэси 3 хъугъэу «Марджым» сыкъэкIо, — къытфеIуатэ ащ къыщышъорэ Жьыкъо Олджай, — «Марджым» ыпэкIэ бэрэ сыкъашъоу щытыгъэп ыкIи мыщ нахь дэгъоу щызэзгъэшIагъ. Къэшъо закъом пае тыкъакIорэп, хабзэм, бзэм, культурэм, ахэр лъыдгъэкIотэнхэм, тылэжьынхэм афэшI. КIалэрэ пшъашъэрэ сиIэхэшъ, ахэми мыщ фэдэ ныбжьым сынэсыгъэу къэшъуакIо сыкъызэрэкIорэр агъэшIагъо. Ау ахэми хабзэр, бзэр, культурэр ашIэнымкIэ мыри IэпыIэгъу мэхъу.

— Сыд фэдэ ныбжь унэсыгъэми, уадыгэба, мыхэр тэ тикъашъох, тикIэлэцIыкIухэми тэ талъэгъу, янэ-ятэхэр хасэм къэшъонхэу къакIохэмэ, ахэм алъэплъэх, — къыхегъахъо «Марджым» къыщы­шъорэ Мышъэ Ясин. – Сэ непэ апэрэу сыкъытехьащт мыщ фэдэ къэгъэлъэгъон иным сыкъыщышъонэу. Ау илъэси 8-м кIахьэу «Марджым» къыщышъохэрэри къытхэтых. Джащ фэдэу ежьхэм ящысэкIэ ясабыйхэр апIунхэу, агъэсэнхэу хасэм тилъэпкъэгъухэр макIох. «Марджым» къыкIэлъыкIоу нахь ныбжьыкIэхэри къыте­хьэх. Купэу «Мэзэнэф», етIанэ «Мафэ», анахь цIыкIухэр «Мэщбэжъум» къыщэшъох.

— Мы куп пстэуми яIофшIэн пэублэ фэзышIыгъэр тапэ итыгъэ хэсэ тхьаматэхэр ары, — игущыIэ лъегъэкIуатэ КАФФЕД-м ипащэу Шэуджэн Умит. — ЫпэкIэ ансамблэхэм ахэтыгъэхэм илъэс 17

— 20 аныбжьыгъ. Ау етIанэ тегупшыси, сабыйхэм апае къэшъокIо купхэри дгъэпсыгъэх, хэсэ унэм къэкIонхэшъ загъэсэнэу уахътэ къафыхэтхыгъ, зыгъэсэщтхэри афэтыубытыгъ. КъэкIорэ кIэлэцIыкIухэр бэдэдэ зэхъум, купитIоу дгощыгъэх. Джы кIэлэ Iэтахъохэр «Ма­фэм» къыщэшъох, анахь цIыкIу дэдэхэр — «Мэщбэжъум». Къалэхэм ащылэжьэрэ хасэ пэпчъ мыхэм афэдэ къэшъокIо купхэр иIэх.

Ау къэшъокIо купхэм ахэтхэм яза­къоп, IэкIыбым щыпсэурэ тилъэпкъэгъухэу къэлэшхохэм адэсхэри хасэхэм пытэу япхыгъэх. Ащи лъэпсэ гъэнэфагъэ иI. ЫкIи мыщ фэдэ пчыхьэзэхахьэхэр бламыгъэкIхэу ащызэрэугъоих, къэгъэлъэгъоныр зыщыкIорэ зал иным чIыпIэ нэкI иIэжьырэп. АпэрэмкIэ, ялъэпкъ культурэ алъэгъущт, адыгэ мэкъамэр, ныдэлъфыбзэр зэхахыщт. ЯтIонэрэмкIэ, ежьхэри зэIукIэщтых, зэрэлъэгъущтых, зэхэгущыIэжьыщтых.

— Адыгэхэр итэкъухьагъэх, къэлэшхом ущызэIукIэныр къин, — къеIуатэ «Мар­джым» къыщышъорэ КъокIэсэ Щахьин. – Хасэр узэIукIэнымкIэ чIыпIэ дэгъу дэд. АдыгэхэмкIэ ащ тыщызэхэхьэ, тыбзэ, тихабзэ тылэжьынхэм ыуж тит. Хэкум икъэбархэри хасэхэм ащытэшIэ, ащызэхэтэхы. Мары, гущыIэм пае, шъо шъукъызэрэкIуагъэм фэдэу тихэку къи­кIырэ хьакIэхэри къеблагъэх, хасэм къыIохьэх, тикъэбар зэрагъашIэ, атэжъ чIыгум нагъэсыжьы. Мыхэм апае тигуапэу хасэхэм тэкIо.

— Къуаджэхэм тащыпсэу зэхъум адыгэ закIэу тызэхэсыгъ, ау къалэхэм тызякIум, адыгэхэр зэкIэрычыгъэу хъугъэх, адыгабзэри аIулъыжьэп. Тыбзэрэ тихабзэрэ тыухъумэнхэм фэшI амал зэриIэкIэ хасэхэм тэкIо, — мыщ фэдэу хасэхэм мэхьанэу аратырэр къытфиIотагъ къалэу Яловэ къикIыгъэу, шIэныгъэлэжьэу Нэгуэр Фэтхьи.

— Хасэхэм зэхащэгъэ мыщ фэдэ Iофтхьэбзэ заулэм сащыIагъ, — еIо Истанбыл джы щыпсэурэ Унэрэкъо Гулэз, — адыгэхэр мыхэм бэу ащызэрэугъоих, ар згъэшIэгъуагъэ ыкIи сигуапэ хъугъэ. Амалэу яIэм елъытыгъэу хасэ пэпчъ мыщ фэдэ къэгъэлъэгъон зэхещэ, тилъэпкъэгъу артист цIэрыIоу Истанбыл дэсхэри ахэм ахэлажьэх. Мыхэр плъэгъунхэри гуапэ мэхъу.

КъэшъокIо купхэм анэмыкIэу орэдыIо купхэри хасэхэм яIэх. Джащ фэдэ купэу «Сиорэд» мы пчыхьэм пчэгум къихьагъ. Адыгэ мэкъамэхэм язакъоп, Кавказ лъэпкъ зэфэшъхьафхэм яорэдхэр мыхэм къаIох. Ащ хэтхэми аныбжь хэкIотагъ, пенсием кIуагъэри нахьыб. Ахэм ялъэпкъ мэкъамэхэр зэрагъашIэх, къаIох ыкIи мыщ фэдэ пчыхьэзэхахьэхэм ахэлажьэх.

Купхэм зызэблахъузэ къэгъэлъэгъоныр макIо, адыгэ мэфэкI шъыпкъэ фэдэ мэхъу. Ащ уеплъы зыхъукIэ, гупшысэ зэфэшъхьафхэр шъхьэм къехьэх. Адыгэ лъэп­къыр итэкъухьагъ, мы пчэгум къытехьэрэ тилъэпкъэгъухэм ятэжъ пIашъэ­хэм илъэси 160-м кIэхьагъэу егъэзыгъэкIэ яхэку абгынагъ. Ащ ыуж лIэуж заулэ текIыгъ, къэралыгъохэм ягъэпсыкIэ зэблэхъугъэ хъугъэ, щыIэныгъэм зэхъо­кIыныгъэ инхэр фэхъугъэх. Ау зэмыхъо­кIыжьэу адыгэ лъэпкъым зыкъыухъумэжьыным ыуж ит. Хымэ хэгъэгум якультурэ щаухъумэн, яшэн-хабзэ щалэжьэн алъэкIы. Хасэхэр ащызэхащэх, зэлъэпкъэгъухэмкIэ ахэм ащызэхэхьэх. ЛIэужхэр текIых, ау ижъыкIэ къыщыублагъэу хасэхэм яIофшIэн лъэкIуатэ, лъэпкъ зэхэхьапIэхэу, зэхэгущыIэжьыпIэхэу, ныбжьыкIэ гъэсапIэхэу къэнэжьых. Лъэп­къым зиухъумэжьызэ, джащ тетэу ыпэкIэ мэкIуатэ.

ГъукIэлI Сусан. АР-м изаслуженнэ журналист.